15.7.18

A Film a Week - Loving Pablo

There must some kind of competition between the high-profile Spanish-speaking actors who will serve as the best Pablo Escobar ever featured on either big or small screen. And after Édgar Ramirez (Killing Pablo), Benicio del Toro (very good in Escobar: Paradise Lost, even though the film itself was a kind of bland experience) and a brief episode by Mauricio Mejía in last year’s American Made, the turn came to Javier Bardem to put on his fake belly / fatsuit and his mask and to try his luck as the notorious drug kingpin in Fernando Léon de Aranoa’s Spanish-Bulgarian co-production Loving Pablo. Maybe somebody should tell the whole crew behind this silly challenge that the goal has been already set pretty high by the Brazilian actor Wagner Moura of the Netflix TV series Narcos.

For his angle to this well-documented, told and re-told story, de Aranoa chose the best-selling memoir Loving Pablo, Hating Escobar by the drug lord’s former associate and lover, celebrated TV journalist Virginia Vallejo which he adapted himself. Generally speaking, de Aranoa is a reliable scriptwriter and even more reliable director of Mondays in the Sun fame, but after interestingly drafted, though cliché-ridden feature A Perfect Day and “on the right place at the right time” documentary Politics, Instructions Manual, Loving Pablo makes him look amateurish like a bottom of the class college boy trying to emulate the ultimate crime-drama bio-pic classics in the likes of Goodfellas. Long story short, everything he could do wrong – he did with vengeance.

His writing is lazy, relying to much on the source material and therefore clumsily patched with the god-awful voice-over narration done by Penélope Cruz who is also present as the semi-active co-leading character Virginia. The end result is that the voice-over is overlapping with the visual narration which would look better and more elegant without explaining the obvious. Even the structure is kinda pedestrian, lacking any kind of personal or political angle and simply lining up the biographical events in a chronological order. When he finally distances himself from the book, he does so in an atrocious fashion completed with borderline moronic dialogue and even more idiotic monologue.

The musical choices which were aimed to channel the scorsesian style of sorts are also lazy, reduced to often-heard 80’s cheesy pop, Latino and rock standards, with Carlos Santana’s Black Magic Woman (as the pillar of Latin rock) used completely out of context somewhere around the half an hour mark. The only interesting and humorous piece of soundtrack is the Christmas standard Let It Snow in the scene when the cartel’s transport jet lands on an American highway, but even this is too much on the nose (pun intended).

Also, the attempted use of torture and shock does not do any good for the film because it usually ends with some half-hearted brutality and over the top animal cruelty with a “top-down” approach in which a horse gets killed in the beginning, a dog gets beaten in an elaborate human torturing scene around mid-point and a flock of pigeons flies into the helicopter propeller near the end. And let us not speak about ripping off de Palma’s Scarface’s signature chainsaw scene.

Let us maybe speak about the use of the language(s) here. Filming mostly in English might seem as a reasonable, business-friendly solution, but with a heavy (as in totally fake) Spanish accent it just sounds ridiculous, especially underlined with Spanish curses and phrases known to every owner of a TV set. Unfortunately, that puts the central pair of actors between the rock and the hard place. They have some chemistry in the scenes they share (which is understandable given that they are a real-life couple), but their cartoonish accents, his constant mumbling and her occasional telenovella styled hysterical over-acting just remind us how both of them are not really on the top of their game when acting in English, like one The Counsellor or Vanilla Sky was not enough already. Finding the counter-argument might prove futile: Bardem’s performance in No Country for Old Men was wordless and the interaction between two of them in Vicky Christina Barcelona was mostly in Spanish which suits both of them better.

Speaking of acting, not that the rest of the crew fared better, with both Spanish or English dialogue, like Peter Sarsgaard as a DEA agent or Julieth Restrepo as Escobar’s slightly less glamourous wife Maria Victoria Henao, but that again is a strong case of seriously under-developed characters due to the lazy writing.

We might compare Loving Pablo to a car crash, but that would not be accurate. Trainwreck would be more adequate comparison, but still would not describe it completely. No, what comes to my mind is a mid-air collision over a densely populated area: leave any hope to be a survivor of this one.

11.7.18

Tully

kritika originalno objavljena na DOP-u
Kao (relativno) svež otac, mogu reći da roditeljstvo nije ni lak posao, niti je za svakoga, niti se u njemu može biti savršen ili makar zadovoljan svojim učinkom. Greške i nervni slomovi se dešavaju, ali to je manji problem od dnevne monotonije koju sačinjava servisiranje deteta, servisiranje pokretne i nepokretne imovine (stan se mora držati u redu, kao i auto koji može odjednom postati nužno potreban), te servisiranje ili u krajnjoj liniji unapređivanje karijere (jer u savremenoj ekonomiji ako stagniraš to zapravo znači da propadaš). Umor, nespavanje, rasejanost i zaboravnost se podrazumeva. Ovo pritom kažem kao otac jednog i samo jednog osrednje zahtevnog deteta čije “mušice” nisu ni blizu zvanične dijagnoze. Mogu samo da zamislim kako to izgleda iz pozicije majke (fizički kondicionirano primarnog staratelja u najranijoj životnoj dobi deteta) i sa više dece u priči i priznajem da ono što sam zamislio podseća na horor-film strašniji nego Hereditary i A Quiet Place zajedno.

Priliku da to vidimo nude nam reditelj Jason Reitman i scenaristkinja Diablo Cody i to iz vizure apsolutno sjajne Charlize Theron u filmu Tully. Ona igra Marlo, četrdesetogodišnju majku dvoje dece, kćeri po imenu Sarah (Lia Frankland) koja ulazi u pret-pubertetsku samokritičnu fazu i nešto mlađeg sina po imenu Jonah (Asher Miles Fallica) čija ga nikad izrečena dijagnoza negde pri rubu na spektru autizma (u filmu ćemo čuti termine kao “quirky”, “sa posebnim potrebama” i “atipičan”) čini problemom već u predškolskom obrazovnom sistemu. U trenutku kada Marlo po prvi put vidimo na ekranu ona je u visokoj trudnoći, a prinova, curica Mia će biti od one zdrave, ali vrištave sorte, što će se pokazati izuzetno napornim za ženu u određenim godinama života. Njen muž Drew (idealno diskretni Ron Livingston) je od pomoći koliko je u mogućnosti – sa starijom decom uglavnom, ali ga je upravo krenulo na poslu što znači službena putovanja u bližoj budućnosti, te noćnu rutinu igranja video-igrica kao formu preko potrebne praznoglave zabave i relaksacije u sadašnjosti.
Stvari će se promeniti kada njen prilično bogati i lagano arogantni brat Craig (Mark Duplass) karakteriziran hipsterskim stilom života, statusnim simbolima, pomodarskom alternativnom prehranom i uparen sa savršeno iritantnom ženom Elyse (Elaine Tan) otkrije koji je poklon namenio svojoj sestri. Reč je o najmu noćne dadilje, devojke ili žene koja će noću dežurati pored deteta, previjati ga i nositi ga polu-uspavanoj majci na dojenje. Marlo je u početku skeptična prema rešenju koje podrazumeva da joj se neko nepoznat vrti po kući, ali na kraju preumorna, zapuštena (sa novorođenčetom i osobna higijena postaje luksuz) i na rubu depresije predaje meč.

Na scenu stupa naslovna junakinja (u interpretaciji Mackenzie Davis), varijacija na temu “manic pixie dream girl” iz indie filmova i Hollywooda i stvari se polako dovode u red: majka postaje odmornija (“Ponovo mogu da vidim boje”, kaže), kuća sređenija, a deca zadovoljnija. Kako vreme prolazi i kako se dve žene različitih životnih dobi upoznaju uz čašu-dve sangrije, tako se i suštinski povezuju tako da mogu da prepoznaju sebe u onoj drugoj. Marlo je pre braka, dece, bezveznog posla i dosadnog života u predgrađu studirala u New Yorku, bila otvorenog duha i puna nade, živela boemski i filozofirala baš kao Tully. I obratno, za Tully je lagano cinična Marlo nevesela budućnost koja joj sledi kada prođu radosne 20-te. Ali, uvek ima ono “ali”…
Kao što ste verovatno primetili, vrag je u detaljima i Reitman nam ih obilato i bespoštedno servira na način na koji to obično ne možemo videti u filmovima, sa sve ispolivanom, prljavom odećom, igračkama razbacanim po podu, dubinskim nerazumevanjem između supružnika jer drugačije nije ni moguće kada se kreću različitim svetovima, “trash” televizijskim programom za gledanje prazne glave, pa i krupnim kadrom bradavice, nabrekle i desenzitizirane od sisanja i pumpanja. U tu svrhu Reitman često koristi montažne sekvence ponavljanja jednih te istih radnji u nedogled, od početka sa previjanjem, dojenjem, ljuškanjem, uspavljivanjem, dremanjem na preskok i bacanjem smeća, preko one koja ima namenu da pokaže kako to izgleda kada je sve u redu, pa do jedne komične kada Tully i Marlo idu u New York putem slušajući sve hitove Cindy Lauper.

Osećaj za detalj izražen je i u sceni kada Marlo pokušava da se utrkuje sa tinejdžerkom na stazi za jogging dok na koncu ne ostane bez daha, u Drewovoj usporenoj distanciranosti (to mi očevi radimo), kao i u pod-zapletu oko Jonaha i škole gde se tačno vidi šta se govori, šta se ne sme izgovoriti i šta to između redova znači. Jer život ne priznaje zasluge, a ispod maske socijalne osetljivosti i političke korektnosti klasni sistem je ustrojen tako da se ljudima sa nižim primanjima od ciljne grupe izlazi u susret “koliko se može”, ali i da ih se na to stalno podseća.

Za ulogu u takvom filmu potrebna je hrabra glumica koja se ne plaši deglamurizacije, što Charlize Theron svakako jeste. Nije joj ovo prvi put, setimo se samo Oscara za Monster, ali ovo takođe nije klasično hollywoodsko poružnjavanje za ulogu. Ne, ona se ne boji da se prikaže kao načeta životom, da bude nesređena, rastrojena, pomalo otkačena, ali jednom kada se uredi lepa i sve u svemu majka na rubu sredovečnosti kakve viđamo svugde oko nas. Dakle, obična i normalna.
Ovakav materijal takođe zahteva uhodan autorski par koji je pre svega pošten i iskren u oslikavanju svog pogleda na svet. Ovo im je treći zajednički film posle Juno (2007) i Young Adult (2011) sa kojima deli “DNK”, kao što to deli i sa Reitmanovim odličnim ostvarenjem Up in the Air (2009). Što se Diablo Cody tiče, tu ima i autobiografskih elemenata, ona je scenario napisala nakon dobivanja trećeg deteta inspirirana košmarima koji su pratili to ponovno roditeljstvo. Jason Reitman je, pak, spreman da pokaže kako život stvarno izgleda, sa malo smeha, ali bez ulepšavanja i nepotrebne sentimentalnosti, te da kao i Diablo Cody preispituje velike snove, planove i ambicije i ono što iza njih ostaje kada se rasprše. Ovakav film mu je bio preko potreban nakon dva vezana ozbiljna promašaja Labor Day (2013) i Men, Women and Children (2014).

Reitman takođe voli i da nam izmakne tlo pod nogama obratima, što je i ovde slučaj. Ne, neću ga otkrivati, a on sam otkriva određene logičke nedorečenosti u scenariju i u rukama nekog drugog bi poslužio isključivo za objašnjenje i inače jasnih stvari. Ovde je stvar za diskusiju, jer svakako nije bio neophodan filmu koji je dubinski i do kraja sondirao stanje roditeljstva, pre svega majčinstva, daleko od floskula iz filma, literature i bapskih priča. Opet, bilo je potrebno nekako razbiti ritam i treći čin okrenuti na nešto novo i van tipičnih matrica indie filmova Sundance tipa. Sporni, premda fino izvedeni obrat ga udaljava od najviše ocene, ali ga makar poslednji setno-topli kadar vraća jako blizu toga i pozicionira pri vrhu filmske berbe u ovih pola godine. Ili su to samo meni još uvek sveža sećanja?



9.7.18

Infinite Football / Fotbal Infinit

kritika objavljena na XXZ

2018.
scenario i režija: Corneliu Porumboiu

Fudbalsko je vreme, u toku je Svetsko Prvenstvo, a fudbalskih filmova konstantno manjka. Teško ih je nabrojati 11 valjanih. Nema puno ni dokumentaraca vrednih pažnje, a čak dva ih potpisuje rumunski novovalac Corneliu Porumboiu što mu je bilo dovoljno da zavredi status najvećeg fudbalskog filmskog stvaraoca. Nakon u svojoj jednostavnosti briljantnog filma The Second Game u kojem sve vreme gledamo ponovljenu domaću utakmicu iz 80-ih sa komentarima samog autora i njegovog oca iz off-a i u kojoj se Poromboiu poigrava sa formatima trajanja (utakmica = celovečernji film), red je došao na u izrazu konvencionalniji dokumentarac Infinite Football.
U stvari, samo nam se čini da Infinite Football govori o globalno najpopularnijoj sportskoj igri jer nam naslov to sugerira, a protagonista Laurentiu Ginghina tu tek počinje svoju priču. Naime, njemu je povreda na lokalnoj beton-ligaškoj utakmici okončala karijeru, ne samo sportsku i fudbalsku, nego i onu za koju se pripremao. Jer povreda je došla u najosetljivijoj životnoj dobi – oko upisa fakulteta, pa Laurentiu nije mogao upisati šumarstvo za šta se intenzivno pripremao, nego je, kada se oporavio, počeo da radi u lokalnoj fabrici gde mu se opet dogodila nesreća na radu, i to pretpraznične večeri, pa je sa slomljenom nogom satima pešačio do svog doma.

Rešen da se obračuna sa problemom u korenu, inteligentan, načitan, otvoren da stekne nova iskustva i primeni ih u drugim situacijama, Laurentiu je rešio da fudbal promeni na bolje. Cilj je bio sačuvati taktičku raznolikost i dinamiku igre, a istovremeno povećati njenu bezbednost. Kako je njegova povreda nastala prilikom njegovog zatvaranja od strane grupe protivničkih igrača uza zid, prvo što je Laurentiu promenio bio je oblik igrališta – umesto pravougaonika, dobili smo nepravilni osmougaonik sa tupim uglovima i znatno više manevarskog prostora za napadača. Sledile su radikalnije zamisli – ograničenje odbrambenih igrača na odbranu, a napadača na napad, recimo. Laurentiuova nova igra je dobivala nove i nove verzije, Porumboiu čak dokumentira jednu test-utakmicu, ali, kako mu i sportski sagovornici govore, to više nije fudbal već nešto sasvim drugo.
Porumboiu nam neka iznenađenja i neke ključeve servira odmah na početku, smeštajući radnju u svoj rodni grad Vaslui, što implicira da se on i Laurentiu poznaju od ranije. Zapravo su dugogodišnji prijatelji, što ćemo kasnije otkriti. Nadalje, sa svojim opsesijama o bezbednosti o fudbalu, Laurentiu deluje kao svakako emotivan, ali u glavi ne baš “sav svoj” tip, kliše benigne provincijalne lude. O tome govori i njegov posao, službenički u ekvivalentu ministarstva za istraživanje rude i gubljenje vremena, naročito u onoj rumunski potpisnoj kadar-sceni u kojoj se starica u pratnji staratelja hvata ukoštac sa notornom rumunskom birokratijom. Ta scena nam, međutim, otkriva i neverovatnu količinu empatije, strpljenja i emocionalne inteligencije koju Laurentiu poseduje.

Kako film odmiče, reditelj Porumboiu je sve bliži svom protagonisti i neretko se i sam uključuje u razgovor i teoretiziranje, a priča onda odlazi i do Laurentiuovog doma i njegovog oca i anegdota iz detinjstva ne bi li se, nakon iskrene ljudske drame začinjene sa nešto komedije apsurda, upustila u čistu egzistencijalnu filozofiju. I tu onda dobivamo ogledalo i priliku da prepoznamo svoj snobizam, bilo prema tim “šašavim” provincijalnim tipovima, bilo prema fudbalu kao zabavi za plebs, što je u svojoj isključivosti očita pogreška. Jer fudbal nije samo sport za momke bez akademskih ambicija, niti je samo biznis u kojem se vrte astronomske količine novca, iako je i to. Fudbal je igra u kojoj su uživali i Crnjanski i Andrić i Camus. Sada možemo reći da su u njoj uživali i Corneliu Porumboiu i Laurentiu Ginghina.


3.7.18

The 15:17 to Paris

kritika objavljena na XXZ

2018.
režija: Clint Eastwood
scenario: Dorothy Blyskal (prema knjizi Anthonyja Sadlera, Aleka Skarlatosa, Spencera Stonea i Jeffreya E. Sterna)
uloge: Anthony Sadler, Alek Skarlatos, Spencer Stone, Christopher Norman, Ray Corasani, Judy Greer, Jenna Fischer

Iznimno poštujem starog Clinta i volim većinu njegovog opusa. Sigurno zbog toga što je jedan od retkih filmskih stvaralaca sposobnih da se kao reditelj odvoji od sebe kao glumca, pa da sam sebe režira poštujući i svoju personu na sceni i svoja umetnička načela. Definitivno zato što zna ispričati priče o neobičnim podvizima običnih ljudi. A najviše zbog toga što je uspostavio odnos familijarnosti sa publikom širom sveta najrazličitijih kulturnih pozadina pre svega kroz univerzalnost i humanističku potku njegovih priča. Jer ispod celog tog konzervativnog heroizma Eastwood pripoveda (ponekad i propoveda) o osnovnoj ljudskoj pristojnosti.

Naravno, godine su ga stigle, pa se odao lupetanju na privatnom planu (mada je njegov performans sa Obamom kao praznom stolicom umetnički intrigantan, da ne govorimo koliko je primenjiv na predominantnu većinu političara). Na filmskom planu smo u poslednje vreme imali “mešano meso” inovativnih, ali ne nužno artikuliranih uradaka kao što su Hereafter i J. Edgar, sigurnih i sladunjavih filmova poput Invictusa i Jersey Boys, te manipulacije u pokušaju American Sniper. Mislili smo da se Sully vratio na pravi put radivši ono što najbolje zna. A onda se dogodio The 15:17 to Paris
 
U teoriji, to zvuči baš kao “eastwoodovska” priča: trojica mladih američkih vojnika na odmoru u Evropi uspevaju sprečiti teroristički napad automatskom puškom na putnički vlak. Čak se i ideja da Anthony Sadler, Alek Skarlatos i Spencer Stone igraju sami sebe može učiniti hrabrom, iako ne nužno originalnom – neki reditelji rado koriste naturščike, a italijanskim neorealistima je to bio potpisni štos. Sasvim druga stvar je kada to rade glumci ili makar javne ličnosti kojima je javni nastup u opisu posla. Ovde štos negde između ta dva pristupa nije uspelo: Sadler, Skarlatos i Stone su, može se slobodno reći, užasni glumci.

To je tek deo problema usko povezan sa činjenicom da njih trojica nisu čak ni naročito koloritne ličnosti niti su takvima učinjeni kao likovi u lošem scenariju neiskusne Dorothy Blyskal čiji je jedini spisateljski “credit” pored ovoga odbijena pilot-epizoda za jednu televizijsku seriju. Potencijala da ih se razvije u nešto zanimljivo je možda bilo na početku filma kada ih upoznajemo kao problematične klince u školi koje često pozivaju na razgovor kod direktora, ali kad već dođemo do njihovih ratnih igara u šumi i razdvajanja, pa ponovnog spajanja u odraslim godinama, taj kontinuitet je prekinut. Nadalje imamo priču o vojnoj obuci gde se Stone profilira kao glavni lik, tipsku i dosadnu, malo tipičnog “Bog i Domovina” patriotskog guslanja i njihovo u suštini neinspirativno putovanje evropskim metropolama koje je prethodilo događaju iz naslova.
 
Ne samo da se incident događa negde na 2/3 filma i zauzima oko 20% istog, nego dotle gledamo isključivo njihovu perspektivu, a napadač kojeg igra Ray Corasani ne dobiva čak ni bazičnu motivaciju za svoj čin. Stvar, doduše, minimalno popravljaju profesionalne glumice Judy Greer i Jenna Fischer kao majke dvojice od trojice junaka (premda su efekti šminke nedostatni za toliki vremenski raspon), ali to ni izbliza nije dovoljno.

Osim promašene strukture i problema sa scenariom filma, teško da možemo hvaliti Eastwoodovu režiju. Istini za volju, sama akciona sekvenca je sigurno režirana, a distanca sa koje se snima u svakom trenutku znalački odmerena (pohvale direktoru fotografije Tomu Sternu), ali sve ostalo je prosečno do loše, počevši od koloracije koja simulira nekakav realizam, a zapravo deluje bledunjavo, pa do putovanja i upotrebe atraktivnih lokacija koja se retko kad uzdiže iznad nivoa amaterskog kućnog videa.

Sreća u nesreći je da će Eastwood priliku za popravni ispit imati uskoro sa interesantnom “stranger than fiction” istinitom pričom The Mule o ratnom veteranu koji se pod stare dane bavi švercom droge gde će Eastwood igrati i naslovnu ulogu. Možda će tom prilikom profitirati od smanjenja očekivanja nakon ovog zaista slabog filma.

30.6.18

Lista - Jun 2018




ukupno pogledano: 50 (26 dugometražnih, 24 kratka)
prvi put pogledano: 47
najbolji utisak (prvi put pogledano): Majči / Momsy
najlošiji utisak: Truth or Dare

*ponovno gledanje
**kratki metar
objavljene kritike su aktivni linkovi


datum izvor Naslov na Engleskom / Originalni naslov (Reditelj, godina) - ocena

03.06. video Control / Het Tweede Gelaat (Jan Verheyen, 2017) - 7/10
04.06. kino Solo: A Star Wars Story (Ron Howard, 2018) - 5/10
05.06. video Terminal (Vaughn Stein, 2018) - 3/10
05.06. video Band Aid (Zoe Lister-Jones, 2017) - 7/10
06.06. televizija Fahrenheit 451 (Ramin Bahrani, 2018) - 4/10
06.06. video First Match (Olivia Newman, 2018) - 5/10
**07.06. festival Biciklisti (Veljko Popović, 2018) - 8/10
**07.06. festival Kako se kalio čelik (Igor Grubić, 2018) - 6/10
**07.06. festival Aerodrom (Michaella Müller, 2017) - 6/10
**07.06. festival Prošlo je s kišom (Siniša Ercegovac, 2018) - 6/10
**07.06. festival Bobo (Andrej Rehak, 2018) - 8/10
**07.06. festival Stars of Gaomeigu (Marko Grba Singh, 2017) - 7/10
**07.06.festival Ships Still Don't Come Ashore / Brodovi još uvijek ne pristaju (Ivan Ramljak, 2018) - 7/10
**08.06. festival Prošlost raste (Dea Jagić, 2018) - 6/10
**08.06. festival Flimflam (Marko Belić, 2018) - 4/10
**08.06. festival &black&white (Darko Bakliža, 2017) - 8/10
**08.06. festival Bijela vrana (Miran Miošić, 2018) - 8/10
**08.06. festival Samo plivanje (Darko Vidačković, 2017) - 6/10
08.06. festival The Nothing Factory / A Fabrica de Nada (Pedro Pinho, 2017) - 6/10
08.06. festival Fuck Off 2 - Images of Finland / Perkele 2. Kuvia Suomesta vuonna 2016 (Jörn Donner, 2017) - 8/10
*09.06. festival The Wild Boys / Les garçons sauvages (Bertrand Mandico, 2017) - 6/10
09.06. festival California Dreams (Mike Ott, 2017) - 8/10
**09.06. festival I Know / Vem (Jan Cvitkovič, 2008) - 8/10
**09.06. festival 100 Dogs / Sto psov (Jan Cvitkovič, 2011) - 9/10
**09.06. festival I Was a Child (Jan Cvitkovič, 2013) - 7/10
**09.06. festival Love on the Top of the World / Ljubezen na strehi sveta (Jan Cvitkovič, 2015) - 8/10
**09.06. festival Anja Ganja (Peter Bizjak, 2017) - 8/10
**09.06. festival An Applause for Lazić / Aplauz za Lazića (Marko Marković, 2017) - 7/10
**09.06. festival Apoptosis / Apoptoza (Tomaž Gorkič, 2017) - 7/10
**09.06. festival The Invisible Hand of Adam Smith (Slobodan Maksimović, 2017) - 8/10
**09.06. festival A Swedish Classic / En Svensk klassiker (Mans Berthas, 2017) - 8/10
**09.06. festival The Pitch (Maj Jukič, 2018) - 9/10
*10.06. festival Tokyo Story / Tokyo monogatari (Yasujiro Ozu, 1953) - 10/10
*11.06. festival Steel Mill Caffe / Buffet Željezara (Goran Dević, 2017) - 6/10
11.06. festival Slumbering Concrete: Zagreb Fair /Betonski spavači: Zagrebački velesajam (Saša Ban, 2017) - 5/10
12.06. festival Louder Than Guns / Glasnije od oružja (Miroslav Sikavica, 2017) - 7/10
12.06. festival Momsy / Majči (Josip Lukić, 2018) - 9/10
13.06. kino Truth or Dare (Jeff Wadlow, 2018) - 2/10
13.06. festival The Black Sheep of Bistrica / Crna ovca bistrička (Višnja Skorin, 2018) - 5/10
**13.06. festival It Is What It Is / Tak kak je (Arsen Oremović, 2018) - 6/10
**13.06.  festival Mom, Why Are You Crying / Mama zašto plačeš... (Vladimira Spindler, 2017) - 7/10
14.06. festival A Million Dollar Life / Život od milijun dolara (Robert Tomić Zuber, 2017) - 7/10
14.06. festival My Life Without Air / Moj život bez zraka (Bojana Burnać, 2017) - 6/10
17.06. festival City of the Sun / Mzis qalaqi (Rati Oneli, 2017) - 8/10
18.06. festival Home of the Resistance / Dom boraca (Ivan Ramljak, 2018) - 9/10
18.06. kino Love, Simon (Greg Berlanti, 2018) - 8/10
20.06. kino Ocean's 8 (Gary Ross, 2018) - 7/10
22.06. kino Hereditary (Ari Aster, 2018) - 5/10
24.06. festival When the War Comes / Az pride valka (Jan Gebert, 2018) - 6/10
26.06. video The 15:17 to Paris (Clint Eastwood, 2018) - 3/10

Hereditary

kritika originalno objavljena na DOP-u
Legendarni beogradski filmski kritičar i prevejani cinik, gospodin Bora Anđelić, ima običaj da se žali na trendove u savremenoj, pre svega američkoj, filmskoj kritici koji manje imaju veze sa kritičkim promišljanjem filmskog dela, a više sa marketingom. Tako iz godine u godinu imamo “najbolji triler / horor / ubaci žanr svih vremena” i svi napetiji / strašniji / šta god jedan od drugoga. To ne samo da je bezobrazna reklama, nego je pride i glupa i kontradiktorna, u konačnici i kontraproduktivna. Filmsko stvaralaštvo ipak nije sportsko nadmetanje po jasno određenim kriterijima, a i kad uzmemo atletiku kao najočitiji primer, rekord na 100 metara, u skoku u dalj ili u bacanju kladiva ne pada iz mitinga u miting niti iz velikog takmičenja u veliko takmičenje.

S tim u vezi, ceo taj “hype” koji se digao oko ovogodišnje Sundance ponoćne senzacije Hereditary besmislen je i kontraproduktivan na duže staze jer prevara kod pametnog čoveka prolazi jednom i nikad više, a mnogi su se od kino-posetilaca već opekli u prošlosti. Moram priznati da obraz nije osvetlao ni hrvatski distributer / prikazivač koji je film držao u statusu pretpremijere punih 8 dana, da bih na dan zvanične premijere u propisanom horor-terminu u sali bio potpuno sam.
 
Dobra i loša vest je da Hereditary nije bazični moderni horor čija se filozofija svodi ne besomučno prepadanje gledalaca i reciklažu priče o demonu, duhu, veštici ili utvari koja maltretira protagonistu ili grupu junaka. Dobra vest je da ovde imamo nešto drugačiji pristup, promišljeniji, artističkiji, sa obiljem stila i skoro pa vrhunskim tehničkim aspektima što doprinosi atmosferi. Loša vest je da te tehničke i periferne komponente mogu zavesti gledaoca da pomisli da je ovde reč o nekoj dubokoj filozofiji i simbolici, pa će mu prizemljenje i priča koja se ispostavlja kao bedasto šuplja i isforsirana u konačnici teško pasti.

Ne bih rado otkrivao radnju iz straha od “spoilera”, a i foršpan su, za promenu, napravili toliko dobro da otkriva taman koliko treba i navodi na krive zaključke, ali red je ipak nešto reći. Za početak, film počinje sa podužom karticom teksta, osmrtnicom starije gospođe, ožalošćeni ti-i-ti, bdenje tu-i-tu tad-i-tad, sahrana tu-i-tu tad-i-tad, što je zgodan i svež način da se otpočne horor. Baba je, dakle, umrla, bila je nezgodna, a ožalošćeni kćerka Annie (Toni Collette), zet Steve (Gabriel Byrne) i unuk Peter (Alex Wolff) ne tuguju onako kako to društvo očekuje od njih ili kako oni očekuju od sebe. Čini se da je jedina koja tuguje unuka Charlie (Milly Shapiro) koja je jedina bila povezana sa bakom.

Charlie je više nego malo čudna: introvertna, nekomunikativna, možda lagano autistična sa morbidnim opsesijama i navikama da iz kuće izlazi neobuvena i da spava u hladnoj kućici na drvetu. Takođe, u jednoj sceni ćemo otkriti da je u familiji prisutna dugačka istorija psihičkih bolesti, od demencije do shizofrenije. I taman kad pomislimo da znamo šta gledamo, scenarista i reditelj Ari Aster, inače debitant u dugometražnom formatu nakon nekoliko zapaženih kratkih filmova, nam izvlači tlo pod nogama i još čudnije i strašnije stvari počinju da se dešavaju.
 
Asterova namera je jasna: što je moguće više izmešati uticaje atmosferičnih horor-klasika (gde je Friedkinov The Exorcist sa kojim se Hereditary bez osnova poredi tek minimalna referenca, ako je uopšte) sa uticajima visoko-artističnih klasičnih filmskih drama. Tako imamo odjeke Polanskog i Kubricka (odnosno Rosemary’s Baby i The Shining), ali i Bergmana i Cassavettesa u smislu porodične drame. U tom smislu, možda se najpreciznije paralele mogu povući sa vrhunskim savremenim žanrovskim ostvarenjima kao što su The Babadook, It Follows, pa i The Witch.

U centru svega stoji tugovanje, žalovanje, sjebana porodična dinamika i načete psihe svakog ponaosob, a za elemente natprirodnog nikad ne znamo jesu li stvarnost našim likovima ili plod njihovog distorziranog uma. Prepada gotovo da i nema, ali atmosfera je gusta, pa nas obuzima tiha jeza dok gledamo. Za takav efekat je zaslužan Aster kao dirigent sjajno uštimanog orkestra. Dizajn zvuka je briljantan, kao i “drone” muzika Colina Stetsona. Montaža je izuzetno precizna, a fotografija Pawela Pogorzelskog izuzetno smirena i proračunata što se pokreta tiče, dok isprane boje jasno asociraju na tugu i depresiju. Pohvale zaslužuju i glumci: Milly Shapiro zaista uteruje strah u kosti, Alex Wolff ima ulogu života kao tužni stoner kojem fali ljubavi doma, Gabriel Byrne se drži u niskom ključu pokušavajući da odigra racionalnog muškarca, modernog oca koji drži kuću na okupu, a Toni Collette ima svoj “show” koji je možda ponekad i preteran. Epizoda Ann Dowd je, očekivano, izvrsna.
 
Pitanje koje se postavlja je čemu sve to, svi ti precizni detalji kad priča ne valja, a pripovedanje se menja u hodu. Prvo, pođimo od elementarne logike jer je osnova filma u biti realistična: od čega oni žive kada Steven ne radi a Annie izrađuje minijature za galerije? Novac nisu nasledili jer ni pokojna baba nije mogla biti naročito bogata od spiritističkih seansi koje je držala. Po kojoj logici familija sa detetom sa posebnim potrebama i umirućom babom živi u šumi u nigdezemskoj? Kako deca odatle idu u školu i iz škole, o socijalnom životu da i ne govorimo? Čemu, osim radi vizuelne atraktivnosti, služe oni grafički simboli? Čemu falš-latinski u govoru, a naročito u pismu? Čemu taj naslov kao da se nekavo zlo nasleđuje poput kletve ili određenih mentalnih bolesti kada se dosta toga može svesti na sredinske faktore.

Loš utisak se cementira loše urađenim krajem u kojem Aster ide na sve ili ništa, u pravcu čistog horora, kao i u pravcu (prilično tipskog, glupavog i loše sročenog) objašnjenja o čemu se tu zapravo radi. I bez toga teško da bi u tom svom “style over substance” pristupu Hereditary bio naročito dobar film, odnosno onoliko dobar koliko ga izvikuju (plaćeni) kritičari, ali ovako ne dobacuje ni do toga, zapravo ostaje iritantan kao neiskorišten potencijal. Možda je film samo žrtva vlastite kampanje podizanja očekivanja i kao takac zaslužuje još jedno gledanje sa nekakvom vremenskom distancom, ali sumnjam da će ga od mene dobiti.

27.6.18

Ocean's 8

kritika originalno objavljena na DOP-u:
Poznat vam je osećaj kada određeni proizvod radi ono što treba, ni manje ni više. Recimo usisivač: povući će prljavštinu s poda, ali vam neće skuhati čaj ili puštati muziku. Takav je film Ocean’s 8: radi ono što treba – zabavlja na tih 100 i kusur minuta, pritom egzistira u “light” varijanti trenutnog socijalnog konteksta, ali niti naročito otvara oči, niti se urezuje u pamćenje, niti trudu uprkos uspeva da se izdigne iznad originalne Ocean’s trilogije čiji je zapravo “reboot” u ženskoj varijanti. Potpuno druga stvar tu je ekstenzivni marketing (trailer je mesecima išao u Cinestaru) koji služi da nas napali i podigne nam očekivanja pre vremena i preko mere, pa samim tim filmu radi medveđu uslugu.

U uvodnoj sceni Debbie Ocean (Sandra Bullock, vrlo dobra) ima saslušanje pred komisijom za uslovnu slobodu u kojem izjavljuje kako želi jednostavan život posle skoro šestogodišnje robije zbog prevare koja je očito u krvi celoj njenoj familiji, naročito bratu Dannyju (kojeg je u originalnoj trilogiji igrao George Clooney), mada ona svesno laže da, eto, ona nije takva i da je naučila svoju lekciju. Ta scena uspostavlja vezu sa Ocean’s 11, zapravo je kopija scene sa početka Soderberghovog hita preraslog u trilogiju, međutim ta poveznica se ničim ne produbljuje dalje, iako za to ima potencijala. Propuštena prilika ili kalkulacija sa eventualnim nastavcima? Prosudite sami.
Neće proći dugo dok ona ne poseti Dannyjev grob (ne vidimo telo ni kostur, pa nismo sigurni je li on zbilja mrtav – ne bi bilo čudno za njega da izvede neku spačku tog tipa) i dođe svojoj nekadašnjoj partnerici Lou (Cate Blanchett, očekivano izvrsna) sa drskom idejom da opljačkaju godišnji gala-bal u Metropolitan muzeju u New Yorku. Dobro, ne ceo bal, ali jednu posebnu Cartierovu dijamantsku ogrlicu i to direktno s vrata domaćice / PR-ke tog “eventa”, lepe i praznoglave starlete Daphne Kluger (Anne Hathaway u nikada boljoj formi).

U tu svrhu će Debbie okupiti tim različitih specijalistica koji uključuje juvelirku Amitu (Mindy Kaling), bivšu suradnicu Tammy (Sarah Paulson) koja dosadu suburbanog života krati valjanjem kradene robe, hakericu Nine Ball (Rihanna koja ima neverovatan dar za glumu), dizajnerku Rose Weil (Helena Bonham Carter, izuzetna) koja je očito videla i bolje dane u svojoj karijeri, te uličnu šibicarku i džeparku Constance (Awkwafina). “Misija u misiji” je, međutim, smestiti njenom bivšem dečku, galeristu i partneru u prevarama po imenu Claude Becker (Richard Armitage) koji ju je prilikom poslednje zajedničke misije izdao i zbog kojeg je završila iza rešetaka. Pa neka igre pljačke i prevare počnu!
 
Ženski kontekst, odnosno kontekst ženskog “reboota” je tu najzanimljiviji aspekt filma, u teoriji. Nije to naročito nova stvar, kao primer imamo Mercenaries kao žensku varijantu The Expendables kad već projekat Expendabelles nije realiziran. Ako ćemo to otpisati kao konfekcijsku akcijsku zabavu B-kategorije, onda se pokušajmo prisetiti nove varijante Ghostbusters čiji problem nije bio to što je ženska nego što je od početka do kraja loša u onom proračunato-bezdušnom hollywoodskom smislu. Ocean’s 8 makar pogađa trenutak definiran #MeToo i #TimesUp pokretima držeći se onoga da što mogu muškarci – isto mogu i žene, pa makar to bilo pljačkanje dijamanata. Ako zanemarimo primedbe “whatabout”-ista o tome kako su muškarci ovde svedeni na bezvezne epizodiste i glupave mete prevare, ostaje nam, međutim, činjenica da na temu ženskog osnaživanja govori samo jedna jedina (iako sjajna) replika da je kod pljačke dijamanata, za promenu, dobra stvar da te se ignorira. “Ženski potencijal” filma je, međutim, dodatno pojačan očekivano velikim količinama “pornografije za (konzumerističke) žene”: dizajnerskom odećom, nakitom, “celebrity” cameo-ulogama i generalno glamurom, što se može protumačiti kao igranje na sigurno.

Ostatak filma je pero-laki “heist caper” koji takođe igra na sigurno: red planiranja, red izvedbe, poneki flashback koji nam otkriva kako su nam naše junakinje odvukle pažnju i izvele nešto iza leđa, red komičnih scena koje su proizašle iz inter-personalnih dinamika u grupi, kao da film ide po šinama trasiranim sjajnim castingom. Gary Ross (Seabiscuit, The Hunger Games) ga pritom režira sigurno, ali ne uvek nadahnuto, kao učenik Soderbergha koji pokušava da “skine” njegov stil, što mu uglavnom uspeva, ali se vidi da je u pitanju kopija. Da, imaćemo sugestivan izbor muzike na soundtracku, atraktivne montažne sekvence i nešto prepoznatljivih newyorških lokacija, da ne govorimo o dijaloškom ping-pongu u okviru ekipe, ali ćemo isto tako na nekoliko mesta prepoznati propuštenu šansu da se na kontekstu, filmskom ili socijalnom, ili na humoru profitira još i više.

To je problem i Rossove suzdržane režije, ali i nedovoljno snažnog scenarija koji ne pati toliko od logičkih rupa (mada i toga ima, što je standard za ovaj tip filma), ali se čini kao da Ross i ko-scenaristkinja mu Olivia Milch stalno žure da zapakuju scenu po scenu, a na kraju i ceo film, pa likovima ne dozvoljavaju da se razviju, a glumicama da se opuste i upuste u interakciju koliko bi mogle. Lako za misteriju oko Dannyja ili za pred-istoriju između Debbie i Lou, ali zašto se nije izvuklo još smeha iz one scene sa narudžbom kebaba iz kamioneta sa hranom i zašto se ne vratimo još koji put na Heidi Klum ili makar Debbie ne dobije ponovo priliku da, pozirajući kao direktorica u Lufthansi, govori na nemačkom jeziku sa nekime kome je to maternji.

Očekivani problem kod ovakvog tipa filma je što se protagonistkinja i njena zamenica u nekom trenutku povlače ne bi li ostatak ansambla dobio svoje momente slave. Sandra Bullock i Cate Blanchett, odnosno Debbie i Lou tako ostaju neistražene, ali ne na onaj dobri misteriozni način, već više u smislu praznine koju bi možda neki nastavak popunio. Anne Hathaway svaka čast za sprdnju sa svojim tipičnim likom, odnosno sa medijskom percepcijom nje i njene pojave u “post-oscarovskoj” fazi karijere, Rihanna dokazuje da može odigrati dobru epizodu, Awkwafina i Mindy Kaling su simpatične onoliko koliko treba, a Helena Bonham Carter blista kao ekscentrična dizajnerka, dok se Sarah Paulson, ogromnom talentu uprkos, uglavnom smara nemajući ništa zanimljivo da radi.

Da ne ispadne da cepidlačim, ponoviću konstataciju s početka: Ocean’s 8 radi šta treba i kako treba, kao i svaki “heist” ili “caper” triler: zabavlja publiku. U tom prilično rigidnom žanru je dosta teško uraditi nešto bitno drugačije, ali ga je isto tako teško (potpuno) promašiti sa makar elementarnim znanjem i talentom. Ross možda nije najbolji izbor, možda bi žena u fotelji glasnije odjeknula kao izjava, a neko sa više smisla za humor bi svakako odradio bolji posao, ali ovo je sasvim zgodna lagana zabava, ni manje ni više od toga. Hit ranog leta.

25.6.18

Love, Simon

kritika originalno objavljena u XXZ Magazinu
2018.
režija: Greg Berlanti
scenario: Elizabeth Berger, Isaac Aptaker (prema romanu Simon vs. the Homo Sapiens Agenda Becky Albertalli)
uloge: Nick Robinson, Jennifer Garner, Josh Duhamel, Katherine Langford, Alexandra Shipp, Jorge Lendenborg Jr, Logan Miller, Talitha Bateman, Keiynan Lonsdale, Miles Heizer, Joey Pollari, Clark Moore, Tony Hale, Natasha Rothwell

Simon (Robinson) je sasvim običan srednjoškolac koji živi sa skoro pa idealnim roditeljima (Garner, Duhamel) i sestrom (Bateman) u finoj kući u predgrađu Atlante, a svoje vreme u školi i van nje provodi sa svojim dragim prijateljima Leom (Langford), Abby (Shipp) i Nickyjem (Lendenborg). Simon takođe ima i veliku tajnu: on je gay i, generalno ugodnoj atmosferi uprkos, još uvek nije spreman da sa time izađe u javnost. Liberalni roditelji će to svakako prihvatiti (iako otac povremeno ispaljuje neslane šale), prijatelji takođe, a u školi već egzistira jedan otvoreno gay momak (Moore) koji zbog toga ne trpi neke strašne posledice. Ipak, Simon je navikao da živi u skrivanju…

...Sve dok se na školskom blogu ne pojavi anonimno priznanje momka potpisano pseudonimom Blue koji ima isti tip problema kao i on. Simon će onda početi konverzaciju sa njim potpisan kao Jacques i njih dvojica će jedan drugom biti podrška, ali će Simon razviti romantični interes prema svom kolegi. Radnja dalje teče na dva koloseka od kojih je jedan “detektivska priča” u kojoj Simon traga za Blueovim identitetom u grupici osumnjičenih koju sačinjavaju pijanista iz školskog mjuzikla Cal (Heizer), koju godinu stariji konobar iz slastičarne Lyle (Pollari) i uglađeni školski drug Bram (Lonsdale). Drugi deo priče se može okarakterizirati kao komedija-drama zabune propelirana time što je Simonova pisma otkrio “drama-nerd” Martin (Miller) koji ga ucenjuje pokušavajući da se približi Abby, što, očekivano, dovodi do toga da Simon mora da mulja i balansira kako ne bi ugrozio prijateljske veze u ekipi.
U pitanju je, sve u svemu, vrlo dobar, ugodan, emocionalno zadovoljavajući, zgodno napisan (više u smislu “cool efekta” nego u smislu realističnosti) i još bolje odglumljen film koji se obraća najširoj mogućoj publici, što je sa filmovima sa etiketom “gay” redak slučaj. Glumačku postavu čine momci i cure nekoliko godina stariji od ciljane dobi za uloge, ali već oprobani u nizu što visokobudžetnih spektakala (X-Men Apocalypse, Jurassic World, Spiderman: Homecoming), što “young adult” indie filmova (Before I Fall, Take Me to the River), dakle dovoljno prepoznatljivih. Jennifer Garner i Josh Duhamel imaju uverljivu hemiju kao otac i majka, a Tony Hale kao “nerdy” pomoćnik direktora i Natasha Rothwell kao frustrirana profesorica drame ostvaruju zapažene humorne epizode.

Svet u kojem se film kreće se ne može baš nazvati realnim već hollywoodski idealističnim (rasno izmešano, ali predominantno belačko predgrađe, članovi familije i školskog sistema liberalni do krajnjih granica, desetogodišnja curica koja se “navukla” na Top Chef pa oprobava svoje veštine za doručkom), dok je mikro-svet srednje škole sasvim na tragu klasika žanra teen-dramedija iz 80-ih Johna Hughesa uz dodatak tehnološkog osavremenjivanja, tako da imamo i te blesave odrasle koji možda baš ne shvataju kako su današnji klinci cool, praznu kuću kao izgovor za epsku žurku, nešto slabije izražena, ali ipak postojeća “školska plemena” sportista, “nerdova” i dramske sekcije. Elementi zapleta standardni su za takav tip filma i još češće viđani na televiziji, začinjeni pojedinim “sitcom” momentima. To ne treba da čudi imajući u vidu da je televizija otišla dalje u emancipaciji manjina nego Hollywood, te da kreativni tim iza Love, Simon dolazi upravo iz miljea televizije. Reditelj Greg Berlanti je radio na seriji Dawson’s Creek, a scenaristički dvojac na This Is Us.
Konzervativnost u izvedbi se sasvim jasno može iščitati iz produkcijske pozadine: ovo je ipak hollywoodski film za koji je očekivano da igra na sigurno i da koristi predvidljive šablone, pa makar to značilo da su likovi više površinski zanimljivi nego dubinski karakterizirani. S tim povezana konzervativnost u agendi je već tema za diskusiju. To ne znači da film ima konzervativnu agendu sam po sebi, čak naprotiv, ali određena heteronormativnost je svakako primetna. Te dve stvari su povezane, ovo je ipak film kalibra The Fault in Our Stars ili Me and Earl and the Dying Girl (da navedem recentne young adult dramske uspešnice), i to prvi te vrste u kojem gay seksualna orijentacija nije rezervirana možda za neke sporedne likove i manje ili više nakalemljeni pod-zaplet već je kičma glavnog lika i celog zapleta.

U prevodu, lako za festivalske filmove tipa La vie d’Adele ili one za sezonu nagrada kao što su to bili Moonlight i Call Me By Your Name, mada je i kod njih heteronormativnost primetna u većoj ili manjoj meri, kao i za sve one silne teške priče o teskobi, socijalnoj stigmi i unutarnjim previranjima, depresiji usled neprihvatanja sredine i auto-homofobije koje se smatraju normom za gay filmove, da ne govorimo o njihovoj po pravilu nevidljivosti za širu publiku. U tom smislu, Love, Simon je skoro pa revolucionaran film upravo zbog svoje lakoće i igrivosti, a to što se čini da igra na sigurno je verovatno jedini način da dospe do najšire moguće publike i na taj način možda učini nešto po pitanju veće prihvaćenosti gay osoba u realnom svetu daleko od hollywoodskih klišea.


24.6.18

A Film a Week - When the War Comes / Az pride válka


Documentaries on the topic of the rise of populism have been hugely popular in the recent years and the trend will continue in the years to come, as it is the case with the refugee crisis / migration-themed films. It is not strange by any means: documentaries are mirroring reality (comes with the territory) and in some cases offer the key to understand the social phenomena going on. And populism is not just a Central European post-communist thing anymore, hence the new Austrian government, Brexit n the UK and the rise of Donald Trump in the USA.

Jan Gebert’s sophomore documentary feature When the War Comes works best as a case study of the rise of a future star of populism through the ranks of local militia Slovak Recruits. Their self-proclaimed leader Peter is young, charming, eloquent and a natural-born leader. He lives a normal life with his parents and his girlfriend and the only thing strange with him is his “hobby”. Every weekend he goes to the woods in rural Slovakia with his friends and serves as an instructor at a military-style training camp, complete with automatic weapons, national flags and uniforms.

His first encounter with the police highlights his character: he is being reprimanded for the using of national insignia (which is illegal for the organizations without the official government sanction), but that is it, the policemen even shake his hand. Later on, the usage of symbols and rhetorics from the Nazi-backed Slovak puppet state from the WW2 times does not get noticed: Peter and his comrades are being welcomed to schools, TV debates and even appear on the celebrations where the prime minister Robert Fico is present. Recruiting the new Recruits from the ranks of high school youngsters was never a problem for them. Seems like Peter’s rise to stardom in the arena of national politics is just a matter of time…

Film-wise and otherwise, When the War Comes does not bring anything that new on the table, but it does not have to. It is an honest examination from close by, without any kind of Gebert’s comment, but also without hiding or masking a thing. We see all the ideological nonsense and the white noise of half-truths and miss-information. Anti-Islam, anti-globalism, anti-communism, traditionalism, nationalism, Christianity and pan-Slavism are all mixed up here in a toxic and heavily flammable mix. So, the infamous bikers Night Wolves fit perfectly once when they show up in the film.

Having all that in mind, did When the War Comes deserve the world premiere in Berlinale’s Panorama Dokumente Section? Well, yes and no: it is not that new and attractive in the terms of topic and style, but it is on the same page with the current political moment.

20.6.18

Truth or Dare

kritika objavljena na DOP-u:
U nekom podcastu koji mi je nedavno pao šaka, filmaš i nekadašnji filmski kritičar / teoretičar Paul Schrader je izjavio kako danas svako može biti i kritičar i filmaš, ali da se teško može živeti (samo) od toga. Recimo da se slažem, čak i ličnom praksom potvrđujem tu izjavu. A onda odem u kino i imam šta za videti: neke batice u Hollywoodu sasvim lepo žive od svog filmaštva, bez znanja, bez ideje, bez puno mozga i mozganja. Ta bi se izjava u slučaju nekih recentnijih filmova mogla primeniti i na Schradera kome su stara slava i zvučno ime bili dovoljni da snimi nemušto smeće kao što je The Canyons (2013) i osigura si tezgu na gluposti Dying of the Light (2014). Utisak je popravio sa Dog Eat Dog (2016), a First Reformed željno iščekujem(o).

Schrader svakako nije tema ovog teksta, ali izjava mi je dala misliti jer mi zaista nije jasno kako određeni filmski poluproizvodi kao što je mlitavi, derivativni i loše osmišljeni horor Truth or Dare, nalaze producente, finansijere, distributere i put do publike koja će sve to plaća. Jer danas zaista svaka budala može snimiti film i to na bilo koju temu. Narečeni film dolazi sa zvučnim prefiksom Bloomhouse koji nije tu samo da pod reflektor stavi producenta Jasona Bluma (koji je imao žicu da prepozna hitični i subverzivni potencijal prošlogodišenjeg filma Get Out), već i da ovu ediciju Truth or Dare odvoji od, pretpostavljam, jednako lošeg, ako ne i lošijeg istoimenog televizijskog horora iz prošle godine. Filmovi se, dakle snimaju o svemu (očekujem da neko nadobudan za sledeću godinu ekranizira Čoveče ne ljuti se, Magic: The Gathering, tablić, belu, briškulu, trešetu, kamena s ramena, pljuvanje u dalj, a pride nam ovog meseca u kino dolazi film baziran na igri lovice) i to sa nemalom dozom repeticije.
Kad sam već istresao nešto svog otrova, da vidimo o čemu se u ovoj debilani radi. Grupa diplomanata neopterećenih mozgom i moralnim principima odlazi na “Spring break” u Meksiko i sa sobom odvlače mukicu koja je dovoljno naivna da pomisli da će se iz njihovih kandži izvući ugovorenim dobrotvornim radom. Ona se zove Olivia (igra je Lucy Hale) i materijal je za našu “finalku”. Ostatak ekipe sačinjavaju budući doktor koji izdaje lažirane recepte (Nolan Gerard Funk), njegova devojka pijandura (Sophia Taylor Ali), gay koji se plaši svog strogog tate pandura (Hayden Szeto), Olivijina “bestica”, kučkasto-droljasta Markie (Violet Beane), te njen dečko Lucas (Tyler Posey). Tamo će im se prikrpati otvoreno debilni Ronnie (Sam Lerner), a Olivia će u ekipu dovući i Cartera (Landon Liboiron) koji će doći na “genijalnu” zamisao da poslednje noći odigraju partiju igre istine u napuštenom samostanu.

Ono što Carter zna (a i mi, iz naslova i uvodnog flashbacka), a oni ne znaju je to da je igra ukleta demonskim prisustvom, pa ih sve skupa prati i kad se vrate doma pa počnu da ginu kao mačke na prometnoj cesti. PG-13 rejting diktira nivo nasilja, a čini se i nivo maštovitosti, tako da ni najstrašniji momenti nisu toliko strašni (uostalom, nije li jeftinije snimiti malo krvi kako prodire ispod vrata nego ulagati u praktične efekte maske). Bazično, kad igra stupi na scenu, nekome iz mase će se na faci razvući osmeh Burtonove inkarnacije Jokera i to je otprilike to. Bez želje da spoilam mnogo, nihilizam koji kasnije stupa na scenu je nedokuhan, a moralna potka koja teen prijateljstvo uzdiže iznad univerzalnih humanističkih vrednosti je u najmanju ruku dubiozna.
Šta je četvoročlana četa scenarista tu smućkala u blender? Svakako, začini u obliku It Follows i originalnog japanskog Ringa zamišljeni su kao elementi koji će ovo sranjce učiniti elegantnim i sofisticiranim, ali je u osnovi Truth or Dare zapravo miks štanc-franšize Final Destination i budalastih teen horora iz 90-ih. Gluma je otprilike na tom nivou, za šta su najmanje krivi sami glumci, redom polu-poznati “tu njušku sam već negde video” frajerčići i cure, a više scenaristi koji su njihove likove lišili bilo kakve dubine, širine i karakterizacije, pa ćemo steći utisak da se Violet Beane tu najbolje snalazi jer joj je lik, kao, “najmesnatiji”, a ona u suštini pokušava da nam podvali nekakav nadrkani bezobrazluk koji joj stoji kao da ga je kupila na sniženju u H&M-u.

Zapravo me ne čudi da ovako nešto nemaštovito kao ko-scenarista i reditelj potpisuje Jeff Wadlow (Kick-Ass 2) jer mu je očito problematični, ali zanimljivi prvenac Cry Wolf bio ujedno i vrhunac karijere. Čudi me da publika širom sveta ovako nešto guta kao kokice i Coca-Colu: u globalnim okvirima Truth or Dare utridesetostručio uložena sredstva.


17.6.18

A Film a Week - City of the Sun / Mzis qalaqi


Rati Oneli’s debut feature City of the Sun (premiered last year in Berlin) is beautiful and disturbing study on the dualities of creation and destruction, civilization and decadence, material and spiritual (well, cultural, but does not matter). It is a lyrical, reflexive documentary structured and filmed almost like a fiction feature. The film is set in the central Georgian mining town of Chiatura whose mines once provided 50% of the world’s manganese production, but now looks almost deserted and left to the human negligence and ravaging elements.

It would be easy to imagine City of the Sun as piece of the so-called “ruin porn” cinema, but it just is not that because it is about its people, still alive and kicking with their spirits high up, at least as much it is about the mines, schools, theatres and cultural houses that have seen better days in the Soviet times of rapid industrialization. Zurab is a music teacher handling both children and senior citizens ensembles and choirs while supporting himself by tearing defunct concrete buildings apart so he could sell scrap metal. Archil is a miner whose passion is theatre where he moonlights as an actor. Sisters Miriam and Irina are both promising athletes, long-distance runners with realistic prospects for Olympic level of competition only if they could have a healthier nutrition, since they live on one soup-kitchen meal per day.

Imagine their environments, empty and crumbling places like mines, common rooms in public buildings, construction sites, stadium, city streets, empty roads and the elaborate system of cable cars connecting mines to the town. They do not exist just on their own, but also in the context of nature surrounding them: hills and woods impressive in their beauty and strong enough to swallow the town if it loses more population. Imagine them living their lives, working, drinking, messing around, dealing with everyday problems.

Oneli opted for a well-employed stylistic choices, like longer (but not too long) takes of medium to long-distance shots of his subjects in real-life situations accompanied with folk music they sometimes perform as well as original score. So kudos also for the cinematographer Arseni Khachaturan and the sound designer Andrey Dergachev known for his work on Andrey Zvyagintsev’s films. Not to forget also the editor Ramiro Suárez. Another strong point is Oneli’s approach blurring the lines between the documentary and fiction filmmaking, using a script of sorts he outlined with one of the film’s producers Dea Kulumbegashvili and filming his subjects rather than interviewing them. Nevertheless, the dialogue is never lost, and the things we see and hear from them serve as pretty much the only comment.

Oneli’s only comment can be seen on the final title card, offering a quote from Italian Dominican monk, philosopher and theologist Tomaso Campanella form whose utopian work Oneli borrowed the title for his film. “They are rich because they want nothing, poor because they possess nothing, and consequently they are not slaves to circumstances, but circumstance serve them.” That one sentence found its place as the bottom line of the film, just where it belongs.

13.6.18

Fahrenheit 451

kritika originalno objavljena na DOP-u:
Knjige su važne i znanje je moć, ali mišljenja sam da one same po sebi retko ili nikad ne menjaju svet jer je njima, kao i svakim drugim sadržajem, prilično lako upravljati. Nema potrebe za spaljivanjem knjiga i “degenerične umetnosti” čemu su pribegavali nacisti, niti za sovjetskom cenzurom, mnogo elegantnije ih je svesti ih na zabavu ili ih pretvoriti u neku vrstu komoditeta za konzumaciju i potpuno trivijalizirati, što se u ovom ili onom obliku radi od pamtiveka. Mada, pomisao na lomaču sa knjigama je svakako efektna slika koja se urezuje u pamćenje, demonstracija sile grandiozna u svojoj jezivosti i odatle je Ray Bradbury verovatno počeo graditi svet svoje kultne knjige Fahrenheit 451. Pedesete su godine u pitanju, pa je satirična oštrica sasvim sigurno bila okrenuta ka “makartizmu” i cenzuri u američkom društvu u ranim i prilično užarenim godinama Hladnog rata. Ne treba, međutim, da čudi što prva filmska ekranizacija nije uspela onoliko koliko su se tome nadali i Bradbury i reditelj François Truffaut, budući da je to francuskom novovalcu bio i prvi film u boji i prvi na engleskom jeziku, te da je došla u nešto drugačije vreme, sredinom 60-ih, kada su društveni procesi nagoveštavali novi, drugačiji i slobodniji svet.

Po toj logici stvari, ekranizacija u režiji Ramina Bahranija (At Any Price, 99 Homes, Man Push Cart), po scenariju koji je napisao zajedno sa Amirom Naderijem (sa kojim je sarađivao na 99 Homes) dolazi u pravo vreme: populizam je zavladao Amerikom čiji predsednik pritiscima na nadležne službe pokušava da uvede diktaturu, etiketa “fake news” se deli šakom i kapom bez pokrića i time se odvajaju dozvoljene i nedozvoljene informacije i mišljenja, dok na televiziji i po društvenim mrežama vlada teror mladosti, lepote, sreće i zdravlja. Pa opet, Bahranijev film u neobičnoj distribucijskoj varijanti da odmah posle premijere u Cannesu zaigra na HBO možemo smatrati razočaranjem.
 
U biti, roman je vrlo labavo adaptiran, glavni junak Montag (jedan od producenata Michael B. Jordan poznat po ulogama u Fruitvale Station i Black Panther) je tako od sredovečnog oženjenog čoveka postao mlađi neženja, a Clarisse McClellan (Sofia Boutella) je od njegove susede postala polu-kriminalna figura, dvostruka agentica koja rasparčava literaturu, muziku i filmove, ali i odaje informacije policiji. Sreća pa je njegov tvrdokorni šef kapetan Beatty (Michael Shannon, izvrstan izbor za ulogu) ostao manje ili više ista tvrdokorna pandurčina, a njih dvojica su i dalje vatrogasci, ironije li, zaduženi za spaljivanje knjiga.

Sistem je u filmu tek grubo skiciran i uglavnom nevidljiv kao u knjizi (knjige i umetnost su zabranjeni jer donose razlike, fantazije i nesreću), ali je glavna zabava doživela ozbiljni “update”, jer Bradbury je možda predvideo “reality” televizijski program kao distopičnu budućnost, ali internet i društvene mreže nije, pa tako imamo Nine na koju su svi nakačeni kao mešavinu “infotainment” televizije, društvene mreže i Velikog Brata (Orwellovog, ne voajerskog) i AI imena Yuxie (glas Cindy Katz) kao njegovu personifikaciju.

Radnje knjige (koja je pomalo eliptična i ne baš izrazito filmična) je izmenjena skoro do neprepoznatljivosti toliko da bi Bahranijev film komotno mogao nositi i neki drugi naslov. Objašnjenje sa Drugim građanskim ratom koji je doveo do zabrane knjiga je šturo i ne drži vodu, teorija o živim i mrtvim jezicima takođe, mada je emoji jezik koji razvija Nine sablastan u svojoj debilnosti i, opet, zamisliv kao scenario neke bliske budućnosti. 
 
U konačnici, Fahrenheit 451 izgleda i ponaša se kao osrednji, nespektakularan televizijski SF film, što u krajnjoj liniji i jeste. Produkcijski, izgleda profesionalno, ali neupadljivo. Radnju više slušamo kroz dijaloge nego što je gledamo kroz akciju, čak su i lomače nekako skromne, a režija više školski neupadljiva sa obiljem plan – kontraplan rešenja. Jordan i Boutella su zaglavljeni sa nedovoljno profiliranim likovima i blede u poređenju sa Shannonom koji nešto ovakvo može da odigra i u snu.

Osim zaista izuzetne špice filma na kojoj se smenjuju legendarni naslovi knjiga koje proždire vatra, najbolja scena u filmu, jedina vredna analize značenja, nalazi se negde oko trećine i u njoj Beatty objašnjava zašto se knjige spaljuju: jedne smetaju jednima i vređaju im osećanja, druge to čine drugima, a bez njih je svet lepše i srećnije mesto, u teoriji. Osobno, nisam siguran da ova strelica prema pristanku na cenzuru i političkoj korektnosti pogađa metu, a da pritom ne ide na mlin onih koji bi uređivali diskurs po svojoj volji nevezano za političku i inu korektnost, odnosno nije mi jasno na šta Bahrani tu zapravo cilja. Suštinski, rekontekstualizacija Fahrenheita 451 nije uspela jer nije mogla i nije ni bila potrebna: trivijalizacija svega u životu i trenirana apatija su se u realnom svetu pokazale kao efikasnije od represije.

11.6.18

Solo: A Star Wars Story

kritika originalno objavljena na Monitoru
2018.
režija: Ron Howard
scenario: Lawrence Kasdan, Jonathan Kasdan
uloge: Alden Ehrenreich, Joonas Suotamo, Woody Harrelson, Emilia Clarke, Donald Glover, Thandie Newton, Paul Bettany, Jon Favreau, Erin Kellyman

Moram da priznam da franšizni filmovi izrazito testiraju moje strpljenje iz godine u godinu i to se, slutim, neće promeniti u nekom skorijem vremenskom roku. Dobro, Marvel. Hajde i DC koji pokušava da isprati zadati ritam. Pa čak i apsurdi za decu i roditelje poput lego filmova čija se “product placement” filozofija vidi od naslova nadalje. Ali ovaj tempo Star Wars filmova zaista nije human i postaje sve teže uvideti svrhu svemu tome. Biće možda neke poetske pravde u tome da serijal koji je uspostavio franšiznu filozofiju u kinematografiji bude i onaj koji će taj pristup uništiti (ako se to zaista dogodi, to jest), ali sa predominantnom fanovskom kulturom sva je prilika da će pre pucanja balona uslediti dugi period stagnacije. “Fandom” je dijagnoza, rekao bih dugoročna i sa malo šansi za izlečenje.

Kako drugačije opisati situaciju da sada svake godine dobijamo po jedan Star Wars film, neparnih godina filmove iz glavne trilogije, a parnih kvazi-samostalne filmove smeštene u Star Wars svet? Kako objasniti da od prethodnog Star Wars naslova The Last Jedi nije prošlo ni pola godine? I kako objasniti da je producentski tim u međuvremenu uspeo zameniti reditelja (iskusni štancer Ron Howard došao je umesto Phila Lorda i Chrissa Millera) i barem jednog glumca sa značajnom ulogom (Michael Kenneth Williams nije mogao uskladiti rasporede za glasovno snimanje originalno CGI lika Drydena Vosa), te izvesti dosnimavanja u roku za “prequel” o Hanu Solu? 
 
Svakako, u pitanju je pre svega biznis, kreativni kriteriji su u drugom planu, ali prvi rezultati nisu nimalo obećavajući. Otvaranje sa nešto preko 100 miliona dolara zarade (na oko 300 miliona uloženih) smatra se neuspehom. Deo toga se može otpisati na kalendarsko pozicioniranje (iza tri jako velika Marvel filma), ali opet nije teško iščitati da fanovi nisu oduševljeni pristupom reditelja Howarda i tima Disneyevih producenata. Podsetimo se da su i The Force Awakens, Rogue One i The Last Jedi solidno podelili publiku i kritiku, pa možemo zaključiti da ni Star Wars nisu baš tolika “zlatna koka” kao što se činilo iako je baza fanova verovatno dovoljno velika da na kraju neće biti gubitaka, barem ne katastrofalnih.

Dodatna otežavajuća okolnost za Solo: A Star Wars Story je to da je u pitanju pred-nastavak koji je sam po sebi predvidljiv – znamo šta sledi, usamljeni pilot, plaćenik i svemirska baraba Han Solo će se pridružiti pobunjenicima, osvojiti princezu Leiu i na koncu poginuti od ruke njihovog zajedničkog sina, a za nekakvim dubinskim građenjem lika iz svemirske bajke zaista nema preke potrebe. Umesto toga, scenaristi otac i sin Kasdan i reditelj Howard su sebi kao zadatak postavili da odgovore na nekoliko manje ili više konkretnih pitanja:
 
- Kako je postao tako hladnokrvan i nepoverljiv? Generički odgovor, težak život, vojna obuka, tako ga naučio prvi i jedini mentor Beckett (Harrelson), a i devojka Qi’ra (Clarke) mu je slomila srce.

- Otkud mu prezime Solo? Koga briga, ali ovde je to rešeno kao lagano neuspeli štos.

- Kako je postao pilot? Vojna obuka, logično, pre toga je bio samo lopov koji je znao da vozi ukradena vozila, uostalom to je i prva akcijska scena u filmu.

- Otkud mu Millenium Falcon? Znamo, osvojio ga je na partiji Sabacca (mehanika slična nekoj svemirskoj verziji pokera) od švercera Landa Calrissiana kojeg ovde igra Donald Glover.

- Šta znači obaviti proći Kessel za manje od 12 parseca? “Kessel Run” nam ja takođe poznat pojam, kao što znamo da je parsec mera za dužinu, a ne vreme ili brzinu, ali za to ovde konačno dobijamo suvislo objašnjenje.

- Kako je Han upoznao Chewbacu i kako je dotični dobio nadimak Chewie? E, to je već zanimljivo, ali jednom kada dobijemo odgovor (u prvoj polovini), onda se više na to ne vraćamo, odnosno ne gradi se odnos između čoveka i wookieja dalje od Solovog osećaja za pravdu i prezir prema ropstvu.
 
Ostatak filma je, dakle, prilično generička “origins” priča koja spaja trivijalne podatke iz Star Wars univerzuma i služi kao vezivno tkivo između mnogih akcionih sekvenci u kojima emocije diktira muzika Johna Powella po motivima standardnog score-a Johna Williamsa. Imamo, dakle, i pljačku vlaka, jurnjavu s automobilima, scene bitke nalik na Prvi svetski rat, svemirsku kockarnicu, svemirsku jahtu, nagoveštaj pobune, malo na silu ubačenog, a svejedno nekako duhovitog socijalno-političkog konteksta gde se droidica L3-37 (glas Phoebe Waller-Bridge) bori za oslobađanje i emancipaciju robota, očekivani “used future” dizajn i ponešto referenci i poveznica sa ostatkom Star Wars sveta.

Kako to izgleda u praksi? Pa, kako šta. Glumački sve štima. Woody Harrelson svoju ulogu može izdeklamirati i u snu, Thandie Newton kao njegova partnerica je zgodno osveženje, baš kao i Jon Favreau kao, avaj, prerano žrtvovani accadianski pilot sa viškom ruku. Emilia Clarke (iz Game of Thrones) donosi mešavinu zavodljivosti, taktilnosti, ranjivosti i sposobnosti preživljavanja kao Qi’ra, u daljem toku filma upletena u kriminalni sindikat koji vodi Vos (Paul Bettany, vrlo dobar). “Show” u principu krade Donald Glover kao Lando, postajući tako nešto nalik na Solo figuru u Solo filmu, a Solo, čini se, nije baš tako solo-frajer da bi nosio ceo film. U tom smislu, Alden Ehrenreich (do sada najpoznatiji po ulozi u Hail Caesar braće Coen) nije loš kao Han Solo, čak i liči na mladog Harrisona Forda i ima nešto malo od tog njegovog frajerskog nastupa, ali njegovo glumačko ostvarenje ne odlazi dalje od imitacije, odnosno teško će nas uveriti da je njegov Han Solo postao baš ONAJ Han Solo.
 
Sa tehničke i vizuelne strane, film je dosta problematičniji. Režija Rona Howarda je vrlo standardna, da ne kažem pešačka, inspirativna možda u ponekoj sceni ili sekvenci, ali bez osećaja za širu sliku. “Cigla-malter” struktura filma postaje zamorna, a trajanje od preko dva sata izazov. Najveća greška je, međutim, izbor Bradforda Younga za direktora fotografije. Dok je njegovo insistiranje na mraku i senkama smisleno u Arrivalu, da ne govorimo o Ain’t Them Bodies Saints ili A Most Violent Year, ono se ovde nikako ne uklapa, pa Solo postaje najmračniji, najsivlji i najmutniji Star Wars film bez ikakvog jasnog razloga. Film sam, srećom, gledao u 2D varijanti, a o tome kako ta mešavina tamnih i zemljanih boja izgleda u inače tamnijem i mutnijem 3D-u, mogu samo da zamislim.

Kada se podvuče crta, nije da nam je ovo bilo potrebno. A sumnjam da je bilo potrebno i mudrim glavama iz Disneya zaposlenim na “marvelizaciji” Star Wars sveta. Posebno bode oči paradoks da je za neke detalje u filmu potrebno ekstenzivno poznavanje sveta, dok su druge, jednako bitne informacije, redundantne čak i osrednjim poznavaocima. Čini se da su i najzagriženiji fanovi prepoznali lažnjak koji čak i nije toliko loš koliko je usiljen.