A Film a Week - Remember My Song / Sjeti se moje pjesme

 previously published on Cineuropa

The collapse of Yugoslavia remains a subject of interest across generations in the states that succeeded it after the wars of the early 1990s. The central question is how the proclaimed ideals of “brotherhood and unity” in the former socialist regime morphed into nationalist hatred and quasi-tribal wars. Artists across different disciplines have sought to capture this transformation through metaphors drawn from a range of settings, such as ethnically mixed villages and towns, workplaces that employed large numbers of people, and communal spaces – bars, clubs, inns and taverns once widely frequented.

One such tavern that operated in the 1980s stands at the centre of the documentary Remember My Song, directed by Jelena Bosanac and Tanja Brzaković. The film has just premiered in the regional competition at ZagrebDox. The opening scene shows an ageing man reciting a poem about his village of Jugovo Polje beside its road sign. The rhymes are somewhat laboured and the worldview expressed in the poem is slightly naive, evoking the idyll before the war and portraying the war itself as a kind of demon that appeared from nowhere. The scene is followed by material from a personal archive, showing the immediate consequences of the events of the early 1990s: a bare structure too large to be a single residential unit, yet not large enough to function as an industrial building. In the ruins, completely ransacked years earlier, a woman finds an old LP record, and the time capsule opens.

It takes us to a tavern called Jablan, meaning “poplar”, which operated in a village near a busy road. Its owner, Nikola, was a capable businessman, and his wife Milena had a gift for managing staff. During the day, endless meals were prepared for passing truckers, and countless coffees from the first espresso machine in the area were served. On weekend nights, the tavern turned into a folk music disco, with live performances by aspiring singers and even established stars brought in from Belgrade. The owners and staff lived in harmony and unity, while the guests kept spending their money and “producing” countless anecdotes. Questions of nationality were never raised – until nationalism reached Jablan through its guests in the early 1990s, when politicians were stirring people up for war.

However authentic it may be, the story is quite typical, touching on all of the familiar cornerstones of idyll and nostalgia. What makes Remember My Song stand out, however, is the filmmakers’ approach. Much of the film is built entirely from found VHS footage and photographic material re-shot by Željko Felbar and edited by Hrvoslava Brkušić, using experimental forward and rewind techniques to create a psychedelic effect. This effect is further enhanced by the use of (Serbian) folk music, which taps into deeply rooted emotions and is further distorted by being sourced directly from ageing VHS recordings. Over this material, Milena, the waiters, the cooks, the musicians and the regular singer Haska narrate the stories they have collected.

The filmmakers’ decision to shift their approach once the tavern’s golden years are over, turning to a series of shots of empty spaces filmed by Boško Đorđević, proves to be another effective choice, as the stylistic contrast works very well and highlights the consequences of war and destruction. In the end, with Remember My Song, Bosanac and Brzaković may be telling a well-known, oft-told story, but they do so in a captivating manner.

A Film a Week - 78 Days / 78 dana

 previously published on Cineuropa

In Serbia, when someone says, “During the war,” it refers to the 1999 NATO air campaign in the Federal Republic of Yugoslavia, as opposed to the other wars of the 1990s, strictly defined by the territories they were fought on. Different groups of the population have different memories of the 78-day springtime period of the aforementioned year: the adult men, especially those with recent military training, were drafted or feared being drafted; the women and the elderly were struggling to get by in the new, uncertain situation; while the younger primary- and secondary-school students remember the period for the abundance of time they had on their hands during the unplanned three-month school holidays in the spring, followed by the scheduled two-month summer break.

In some ways, the period was quite similar to the late-winter and spring lockdown in 2020 that forced some sort of unpleasant idleness on people: the global pandemic gave folks the illusion that they were staying together online, while being isolated within their family units, whereas the spring 1999 events gave the illusion of people being brought together in an isolated country. Documentarian Marko Grba Singh dealt with the parallels between the two periods in his 2021 documentary Rampart, mixing actual home videos with newly filmed footage. Emilija Gašić also uses the home-video format of Hi8 tapes to tell the fictional story and the experiences of three sisters in provincial Serbia during the spring of 1999 in her feature-length debut, 78 Days, which has just premiered in the Bright Future section of IFFR.

With their father (Croatian actor Goran Bogdan channelling his signature “everyman” energy) drafted into the army and their mother (Jelena Đokić, glimpsed in Celts) having to take care of the household on her own, the three sisters Sonja, Dragana and Tijana (played by newcomers Milica Gicić, Tamara Gajović and Viktorija Vasiljević, respectively) start filming their days on the home camcorder, over-writing some of the older recordings in the process. The arrival of two siblings from Belgrade, youngster Mladen (Pavle Čemerikić, of The Load fame) and his sister Lela (Maša Ćirović), in the house next door shakes up the dynamic between them. While precious little dictator Tijana and Lela quickly become the best of friends, a rift appears between the two older, secondary-school-age sisters, since they both take an interest in Mladen. The laziness of their idyllic days – characterised by forging friendships, singing “funny” songs that mock the world leaders from that period, and watching endless re-runs of one particular soap opera – is sometimes interrupted by planes flying overhead and air-raid sirens, reminding the characters and us, the viewers, that war is not an abstract concept that only happens to someone else.

With her film, Gašić aims to recreate her childhood memories and those of her generation through a “found footage” vibe. She achieves this through the perfect casting of non-professional actors in the main roles and professionals in the supporting ones, and through her consistent use of vintage, low-grade filming technology. The blends she achieves in this way are perfect, since the actors fit in with the scenery, which is enriched with further detail by Maja Đuričić’s production design and Senka Radivojević’s costumes, while the shots obtained by the actors themselves are carefully mixed in with those filmed by cinematographer Inés Gowland. This is further enhanced by the discreet sound design handled by Dora Filipović and some very compelling editing tricks employed by Jovana Filipović. 78 Days serves as a moody, emotional and sincere time capsule that takes us back to a very particular time and place.

A Film a Week - 4 Years in 10 Minutes / 4 godine u 10 minuta

previously published on Cineuropa

The point of Mladen Kovačević's latest documentary, 4 Years in 10 Minutes, shown in the Documentary Competition of the 24^th Sarajevo Film Festival, is stated early on, in the first title card. “What I expected at the beginning of the journey, what I was going through and what I got at the end had nothing in common” might sound like a sparkling gem of banality and pseudo-philosophy, but it is true, sometimes painfully so, when it comes to climbing mountains – and especially conquering Mount Everest, which is the case here.

The course of action is predictable: it consists of an initial, casual curiosity, like in a piece of ethnological cinema; the physical and mental hardships of the ascent and descent; a bit of technical talk, just enough for viewers to realise just how dangerous the challenge is; moments of enlightenment, shock and fear; and eventually slowly returning to a “normal” life. The title, spoken by protagonist Dragan Jaćimović later on during the climactic moment on the summit, filmed in a continuous sequence, sums it up correctly, although we only see the final two months (from the end of March until the end of May 2000) of it packed into the lean running time of just over an hour. However, Kovačević's film feels quite unique not just in its earnestness, but also thanks to his daring, borderline experimental (but still clever) ideas and the top-notch work by his crew, editor Jelena Maksimović and sound designer Jakov Munižaba (both known for their work on Ognjen Glavonjić's Depth Two and The Load).

There was not very much material to work with – the small volume of Jaćimović's own amateur DV-camera footage and some 200 handwritten pages of his diary. Since the video material was not of a great quality, some fine-tuning had to be applied, especially in terms of the sound (of course, recorded simultaneously with the picture), which in the final version became an important tool for creating the atmosphere, from the rhythmic sound of bells at the beginning in a Nepalese village, underling the calmness of the moment, to the howling wind at higher altitudes enhancing the impression of the threatening situation that our protagonist-cameraman has got himself into.

On the other hand, the diary provided more to chose from for the often philosophical title cards that Kovačević uses in abundance, although they never bore the audience. He is playful with them, converting them into a means of showing the relative nature of time, which merely reflects our inner impressions: for the first two-thirds of the movie, they are shown against freeze frames and on a small portion of the screen, complete with the date, only to be later printed on a black screen and, finally, just over the running footage.

But the film’s biggest success is probably remaining faithful to the structure of the original material, thereby providing an authentic picture of climbing, regardless of the dramatic clichés. The tricky part of that is the fact that it is as much of an inner battle as it is an external challenge.

Operation Avalanche

2016.

režija: Matt Johnson

scenario: Matt Johnson, Josh Boles

uloge: Matt Johnson, Owen Williams, Josh Boles, Jared Raab, Andrew Apelle, Krista Madison

Evo, u relativno kratkom vremenskom razdoblju već drugi film na temu lažiranja sletanja na Mesec (što i nije toliko čudno, znajući rasprostranjenost raznih teorija zavere) , te već drugi mockumentary film na temu problema u Houstonu, što je već nešto što se ne može zanemariti. Za razliku od Houston, We Have a Problem Žige Virca koji se zapravo bavi odnosom mita i pamćenja i na taj način se poigrava sa našom percepcijom prošlosti, Operation Avalanche je fokusiran na druge, tehničke i meta-filmske stvari.

Godina je 1967. i Hladni rat je na vrhuncu. Ostalo je još samo dve godine u toku kojih treba ispuniti obećanje pokojnog predsednika Kennedyja da će se američka zastava pojaviti na Mesecu. Program kasni, modul za spuštanje nije spreman, a da stvar bude gora, KGB gotovo ima krticu u NASA-i, pa i Sovjeti znaju u kakvom su problemu Amerikanci, a pride mogu da im pokradu i nešto tehnologije. Na snagu stupa operacija Zipper, CIA-in plan da pošalje lažnu dokumentarnu filmsku ekipu sačinjenu od svojih agenata nižeg nivoa kako bi, nesumnjivi zbog svog štreberskog izgleda i sa dobrom maskom, makar pronašli krticu.

Međutim, kada umesto toga otkriju probleme u tehnološki najnaprednijoj ustanovi u zemlji, jedan od njih predlaže operaciju Lavina, odnosno lažiranje sletanja na Mesec. Ono što počinje sa slow-motion snimcima iz pustinje ubrzo postaje snimanje puno tehnikalija, u kojem, a da to i ne zna, ulogu ima i Stanley Kubrick, odnosno njegova tehnika projekcije i snimanja upotrebljena na 2001: A Space Odyssey. Mislili ste da je “One small step for man, one giant leap for the mankind” spontana izjava, a ne skriptirana? Ha ha. Međutim, CIA ima i rezervni plan da ukloni sve one koji su u operaciji učestvovali i sve one koji su za nju znali...

Sa jedne strane, Operation Avalanche je čista genijalština. Recimo ideja da se materijal snima digitalno, pa prebacije na film od 16 mm, pa opet nazad na digitalni format je apsolutno briljantna. Zatim, ceo styling 60-ih bez retro-glamura i hippie varijante je potpuno u skladu sa profilom likova – nižih agenata CIA-e. Pa i finta sa Kubrickom genijalna jer ono verglanje o tome kako je on snimio lažno sletanje prvo sjajno priprema, pa onda i izvrće na nešto novo, neočekivano, a potpuno u skladu sa internom logikom.

Matt Johnson i kompanija takođe zaslužuju pohvalu za drskost jer su zapravo snimali u NASA-inim prostorijama bez dozvole, odnosno sa lažnom dozvolom za snimanje edukativnog dokumentarca. Ne samo da su sa tim uspešno lažirali 60-te, već je film dobio još jedan meta-nivo u činjenici da snimatelji lažnog dokumentarca igraju snimatelje lažnog dokumentarca.

Ali smo zato na nekim drugim mestima u ozbiljnom problemu sa filmom. Ideja o zaveri u zaveri unutar zavere je dobra, ali je njena izvedba loša. Scenario nema strukturu i deluje kao da je ad hoc slagan, što ostavlja poveće rupe.To se naročito oseća prema kraju kada ta zavera koja se direktno tiče naših junaka nikako da “ukači”, bez obzira na jedne od najboljih scena jurnjave automobillima u poslednje vreme. A ni lažirano sletanje na Mesec ne dolazi na dnevni red negde do 40 % filma.

Još više su zabrinjavajući drugi detalji koji samim svojim postojanjem ruše one briljantno osmišljene. Recimo, zašto imamo found footage snimak zakopavanja materijala koji će biti naš found footage “dokumentarac”? Kako je to uopšte moguće? I nisu li posteri kultnih art-filmova iz 60-ih polepljeni po prostoriji u kojoj je smeštena ekipa dokumentarca malo suviše “on the nose”? Iskreno sumnjam da bi filmaši tako nešto nosili sa sobom i lepili za inspiraciju na terenu.

U konačnici, Operation Avalanche može biti solidna zabava i prava je poslastica za zaluđenike za filmskom tehnikom. Međutim, sa nedorađenom pričom i nespretnom pripovedačkom tehnikom, teško da može biti ne znam kako dobar film. Opet, ušvercati se u instituciju poput NASA-e je podvig koji zaslužuje aplauz, mada, budimo iskreni, i nešto slično tome smo već videli u Escape from Tomorrow koji je potpuno gerilski snimljen u Disneylandu.

Blair Witch

kritika originalno objavljena na Monitoru

2016.

režija: Adam Wingard

scenario: Simon Barrett

uloge: James Allen McCune, Callie Hernandez, Corbin Reid, Brandon Scott, Wes Robinson, Valorie Curry

Dva su osnovna pristupa kod nastavaka, remake i reboot varijanti i oba su jednako problematična. Prvi je da ne valja menjati dobitnu kombinaciju, koji kritika može sahraniti sa pitanjem čemu još jedan isti film. Drugi je da valja reći nešto novo, na šta će kritika opet ustati na noge i pitati čemu služi film koji nema nikakve veze sa originalom. Ovakva neugodna pitanja nije teško izbeći: samo treba raditi nove filmove koji nisu nastavci, franšize, klonovi...

 Originalni The Blair Witch Project je primer neočekivane uspešnice koja je na budžet od 60-ak hiljada dolara zaradila milione. Razlog tome je originalnost ideje o kompaktnoj ekipi koja ide snimiti dokumentarac o lokalnoj ruralnoj legendi, gubi se u šumi, umire strašnom smrću i za sobom ostavlja materijal. Bila je to 1999. godina, “found footage” praktično nije postojao kao žanr (jedan prominentan film, Cannibal Holocaust ne čini žanr), internet nije uzeo maha kao što je to danas slučaj, pa je bilo moguće poverovati u verziju po kojoj ekipa dokumentarnog filma gine u šumi i pušta video-kasete za sobom. I bilo je to jedno atmosferično i strašno iskustvo verovatno i zbog toga što se tu nije videlo puno toga u smislu pretnje, ali se osetilo njeno prisustvo.

Usledio je nastavak, The Book of Shadows, i odluka da ga se snimi nakon samo godinu dana od originala je svakako bila ishitrena. Međutim, pristup da to ne bude samo “found footage” kao prethodnik, nego da se ponudi i nekakav komentar je svakako bio hrabar, čak previše za vlastito dobro, jer su kritika i publika očekivali još istoga. Najavljeni treći deo je otkazan i prošlo je punih 16 godina do nove verzije koja se vraća originalu.

Njega, pak, neće dostići jer to nije moguće. Vremena su se promenila, “found footage” se potrošio kao trik i zaista je teško uraditi išta smisleno s njim, originalni film je kloniran bezbroj puta, pa u principu znamo da na kraju svi ginu ili makar netragom nestaju, samo je pitanje kako. Promenio se i način života, ne samo da je moguće sve odmah proveriti na internetu, nego danas svako može biti svoj dokumentarista: imamo kamere na telefonu, a i sve manično beležimo, pa delimo sa drugima. Što će reći, za pretpostaviti je da je tu istu šumu do sada posetilo na milione turista i okačila slike odatle na Instagram i Facebook.

 Pa ipak, sve oči su bile uprte u Adama Wingarda i njegovog scenaristu Simona Barretta jer se činilo da baš taj dvojac ima šta za reći i po pitanju originala i po pitanju pod-žanra. Oni su, naime, poznati po dva filma koja se samosvesno bave žanrovima i “tropama”: You’re Next je uneo nešto sveže krvi u pod-žanr “home invasion” i osvetnički film, a The Guest je pokušao redefinirati “trope” misterioznog stranca koji ulazi u dom. Ovde se nisu tako dobro snašli, kako zbog žanra koji jednostavno odbija nestati sa scene, tako i zbog želje da film vrate na stazu koju je utabao original, što može poslužiti samo kao “fan servicing”.

 Dakle, sad nemamo troje, nego prvo četvoro, pa onda šestoro izgubljenih u šumi. Vođa ekspedicije James u šumi traži svoju sestru Heather nakon što mu se učinilo da ju je video na jednom opskurnom, fanovskom klipu sa YouTubea koji je, navodno, deo snimka nađenog u šumi. Njega će na putu pratiti Lisa koja o njemu snima dokumentarac za svoje studije, te dvoje potpuno nespremnih prijatelja. Na putu će im se priključiti i pronalazač pomenutog snimka i njegova devojka, što će dovesti do konflikta u grupi. Međutim, uskoro će uslediti ozbiljniji problemi za sve njih, prvo sa povredom jedne članice usled neopreznosti, a zatim i sa natprirodnim pojavama kao što su skulpture od grančica, krivljenje prostora i vremena, a na kraju i sama veštica u nekoliko navrata dugih taman za treptaj oka.

Dve su dobre strane u pristupu autorskog dvojca. Prvo, oni poštuju mitologiju originala i dodatno je produbljuju. Drugo, uzimaju u obzir napredak u tehnologiji, tako da sada imamo GoPro kamere koje nam daju perspektivu iz prvog lica, ozbiljniju digitalnu opremu, čak i dron za snimke s visine, a naši junaci su opremljeni i GPS uređajima. To omogućava nešto interesantnih snimaka naročito u ekspozicijskoj prvoj trećini filma, ali postavlja logično pitanje koliki deo njihove prtljage zauzimaju rezervne baterije pošto su u šumi i bez struje.

 Međutim, to je samo benigno pitanje od sporednog značaja. Ono što nas zanima je kako operacionalizirati te stvari dalje u filmu, i na tom testu Wingard i Barrett padaju: na kraju se sve svodi na jurnjavu po mraku, toliko puta viđenu u “found footage” filmovima čiju iritantnost dodatno pojačava preglasna zvučna shema koja bi imala više smisla da su u šumi našli Bigfoota, a ne vešticu. Jednostavno rečeno, u novom izdanju Blair Witch vidimo (i naročito čujemo) više toga, ali je to zbog protoka vremena i naše oguglalosti na “found footage” standarde zapravo manje strašno nego što je to bilo pre 17 godina. Blair Witch prestaje biti zanimljiv najkasnije na dve trećine, a kako ide prema kraju, otezanje se sve više oseća. Čini se da su toga svesni i Barrett i Wingard, i njima je bilo jasno da ne mogu napraviti bolji i šokantniji film od originala, pa kao da su se zadovoljili time da snime dostojan nastavak. Štos je u tome što ni to nije moguće u okviru potrošenog žanra od kojeg se ne distanciraju.

The Good Neighbor

2016.

režija: Kasra Farahani

scenario: Mark Bianculli, Jeff Richard

uloge: Logan Miller, Keir Gilchrist, James Caan, Laura Innes

Dragi moji, ovako dalje ne može. Ja više ne znam ko je tu blesav: oni koji to snimaju ili ja koji to gledam sa nadom da ću videti nešto novo u istrošenom pod-žanru filmske prismotre. Dok je u hororu to, u paketu zvanom “found footage” imalo smisla na početku trenda, barem se fingirala autentičnost, u drugim žanrovima je to moglo biti upotrebljeno više kao začin, vrlo retko kao osnova filma. The Good Neighbor može poslužiti jedino kao demistifikacija tog filmskog postupka. Ključna reč je banalnost.

Ovde je situacija sledeća: dvojica tinejdžera, Sean (Gilchrist) i Ethan (Miller) pod izgovorom socijalnog eksperimenta, osnosno snimanja dokumentarca instaliraju kamere, “bube” i elektronske uređaje koji prave buku u kući svog starog suseda Harolda Graineya (Caan). Pokušavaju da ga ubede da mu je kuća ukleta. Za dobru meru, još mu i anonimno pozivaju policiju, pa ga pozornik povremeno posećuje. Štos je u tome što starina ne trza ni najmanje. Logično, stari ljudi se nemaju zašto bojati duhova i sličnih pizdarija, a možda ga sustižu i njegovi lični duhovi. U svakom slučaju, klince zanima šta se to skriva u njegovom podrumu.

Dakle, na jednom nivou imamo tu neslanu šalu, dodatno “produbljenu” sa flashback momentima na starčevu prošlost i ne baš idiličan odnos sa ženom. U teoriji, to bi moglo poslužiti za karakterizaciju njegovog lika, ali ovde je to beznadežno plitko i očekivano. Ceo incident je dodatno “spoilan” scenama sa suđenja (“flash forward”) koje otkrivaju da eksperiment nije baš naročito uspeo i da ima reperkusije za dvojicu “vragolana”. Takođe imamo scene njihovog snimanja, kreativnih i inih razlika, koje nam zajedno sa suđenjem otkrivaju detalje iz njihovih pozadina. U tim scenama njihovog “rada” nema ničeg meta-filmskog, pa one služe manje ili više da nas upoznaju sa njihovom motivacijom, očekivano plošnom.

 The Good Neighbor ne nudi nikakav komentar i to je njegov glavni problem. Misterija oko starca je toliko puta viđena, od Hitchcocka nadalje, a ovde deluje posebno izrabljeno i otrcano. Takođe, to što su omladinci poprilično gadni likovi nije ništa novo i ne znam kako značajno, nemoguće je izvoditi takve “eksperimente” i ne biti gadan. Mladi glumci se trude da ih ne uteraju u domenu karikature i uglavnom im uspeva, ali potencijal legendarnog Jamesa Caana nije iskorišten, tako da on “mesečari”, provlači se i naplaćuje honorar. Ono što mene zanima je šta je autor Kasra Farahani, bivši scenograf koji se oprobao u režiji, hteo da kaže s ovim filmom. Priča je bespoentna, scenario loš, ekranizacija krajnje neimpozantna. Gubljenje vremena.

Hangman

2015.

režija: Adam Mason

scenario: Adam Mason, Simon Boyes

uloge: Jeremy Sisto, Kate Ashfield, Ryan Simpkins, Ty Simpkins, Eric Michael Cole, Amy Smart, Ross Partridge, Ethan Harris-Riggs

Ima li isfuranijeg pod-žanra nego što je to “found footage”? Možda “home invasion”, ali to je već stara fora koja je svoj vrhunac komercijalne eksploatacije doživela krajem 90-ih i početkom milenijuma, pa je sada malo “passé”, sa tendencijom da jednog dana bude poželjan retro. Zašto ne spojiti ta dva? Princip je isti, jeftino snimanje, bonus je ograničena lokacija. Psihološki efekti ta dva se u teoriji dobro nadopunjuju: svoj dom shvatamo kao sigurno skrovište, svaki napad na njega je napad na našu sigurnosti i privatnost, a fingirana realističnost “found footage” postupka, bilo preko drmusave ručne kamere i subjektivne perspektive ili preko statične kamere za prismotru i ultra-objektivne perspektive, samo pojačava naš strah.

Hangman britanskog veterana jeftinih horor-trilera Adama Masona je spoj ta dva filmska trika, niskih ambicija i bez foliranja da ima ikakvu dubinu. Počinje “spoilerom”, ručna kamera, “night vision”, telo obešenog muškarca pada sa tavana, a uplakana žena tipu koji drži nož u ruci i iz čije perspektive posmatramo na silu izjavljuje kako ga voli. To su očito “vizit-karte” našeg ubice: snimanje, ubijanje muškaraca i maltretiranje žena određenog tipa.

Rez. Aerodrom, porodični SUV se parkira, iz njega izlaze njih četvoro, dvoje odraslih i dvoje dece, grabe torbe i odlaze, očito na odmor. Naš manijak ih posmatra sa sigurne distance, zatim provaljuje u auto, pali GPS, klikće “home” i saznaje adresu. Odlazi tamo, pretura po stanu, gleda porodičnu memorabiliju fokusiran na ženu i kćerku, te instalira kamere za prismotru. Naš par se vraća sa odmora, ulazi u kuću, vidi krš i lom, zovu policiju, ništa nije ukradeno, samo je razbacano, hrana pojedena, ostavljen nered, verovatno su neki klinci napravili žurku ili se neki klošar smestio. Obešena lutka je otpisana kao nečiji bizarni smisao za humor.

Dok se familija oporavlja od šoka i vraća u normalu, neznanac ih posmatra. Ne samo da policija nije našla kamere, nego očito niko nije pogledao tavan gde je uljez napravio svoj brlog i “radnu stanicu” sa kompjuterom i više monitora. Ali on nije od onih koji samo posmatraju, plaču i, ako su baš toliko ludi, drkaju. Ne, on ih zajebava, prvo sa ostavljanjem soka na stolu, onda sa pljuvanjem u soku, pa sa inscenacijom mini-skandala zbog kojih se članovi familije okreću jedni protiv drugih: “report card” sa lošim ocenama tu, paket kondoma u džepu od košulje tamo.

Neki će pohvaliti umereni tempo filma koji gradi jezu bez posega prema “jump scare” momentima, ali moj je utisak da se tu zapravo ništa ne dešava. Jednom kad krene akcija, prvo ispadi u sredini gde manijak plaši sina u snu i prati kćerku na sastancima sa već nekim bilmezom, pa onda i onako nagla i nasilna na kraju, jedino što mogu reći je “premalo i prekasno”, na stranu što je poznato još iz uvodnih scena. Dodatni bonus na sve to je ama baš nikakva motivacija tog našeg manijaka. Jasno, on je bolesnik i patološki slučaj, ali je li to dovoljno?

Ako ćemo realno, ni izvedba nije za padanje u nesvest. Na stranu to razvlačenje i nabijanje minutaže na osnovu vrlo tanke ideje, ali drugi detalji su slika i prilika površnosti. Nemamo pojma gde se ta priča dešava. Kuća i volani na levoj strani automobila, kao i lepo vreme asociraju na nekakav Los Angeles, ali ono malo okoline aerodroma što vidimo i evropski modeli automobila sa volanom na desnoj strani okreću priču prema Velikoj Britaniji. Ne samo to, glumci u ulogama članova porodice govore različitim akcentima. Da, to su sitni detalji, ali oni otkrivaju šlamperaj. Ali ako ćemo iskreno, i ti glumci su žrtve pogrešnog “castinga” i u velikoj meri su potrošeni, za šta nema opravdanja.

Hangman je jednostavno slabašan film, spoj dve potrošene filmske ideje koji ne donosi ništa novo ni dobro. Može poslužiti kao kuriozitet ljubiteljima pod-žanr(ov)a i to je otprilike to. Inače, gubljenje vremena prilično.

Creep

2014.

režija: Patrick Brice

scenario: Patrick Brice, Mark Duplass

uloge: Patrick Brice, Mark Duplass

Ili je “found footage” konačno dostigao svoje granice i posustao, ili sam samo ja izgubio živce za njega i posustao u praćenju. Bilo kako bilo, Creep je naslov tog tipa koji mi je posle duže vremena privukao makar elementarnu pažnju. Ima dobre kritike, kreativna ekipa koja stoji iza njega poznata je po drugim stvarima, pre svega po niskobudžetnim nezavisnim filmovima bliskim “mumblecore” pravcu, a pritom obećava svedenu, komornu psihološku igru u dvoje.

Aaron (Brice) je pod-zaposleni filmaš koji se javlja na oglas da za dan snimanja zaradi 1.000 dolara, što nipošto nije loša lova, ali za nju ipak ne možete dobiti prekaljenog profesionalca. Mesto snimanja je udaljeno vikend-naselje na planini. Kada dođe na dogovoreno mesto, njegovog poslodavca nema ni u kući ni oko kuće. Na kraju će se pojaviti tako da svog snimatelja iznenadi i uplaši, što će mu postati manir u filmu. Predstavlja se kao Josef (Duplass), kaže da ima tumor na mozgu i nekoliko meseci života i da će se njegov sin prvenac roditi tek pošto on umre, pa želi da mu ostavi kasetu iza sebe da bar na neki način upozna oca.

Njihovo akcijanje je već od starta čudno. Josef petlja i mulja sa pričom i od Aarona traži neobične stvari (tipa da ga snima u kadi), vodi ga na izlet u prirodu (izvor u obliku srca), zadržava ga preko radnog vremena i povremeno prepada tako da to više nije čak ni podnošljivo debilno... Njegove priče postaju sve čudnije i čudnije, a situacija sve neprijatnija. K tome Aaron ne može naći ključeve od svog auta. Jasno je da Josef nije ono za šta se predstavlja, ali koliko je zapravo opasan? To će Aaron otkriti kad pokuša da se izvuče, a i posle toga...

Ma koliko bio oslobođen od glupavih trikova tipa duhovi, vanzemaljci, monstrumi koje uglavnom i ne vidimo, i onih još iritantnijih štoseva poput statičkog šuma i lupanja vratima, Creep je još uvek “found footage” sa pripadajućim sledom događaja, drmusavom kamerom, slikama prirode i cimovima za koje prosto znamo da su krivi trag. Stvar je donekle dignuta na novi nivo sa profesionalnom i zapravo kreativnom glumom. Duplass je izvrstan kao Josef i nalazi fini balans između ludila i patetike, Brice je uglavnom pristojan kao Aaron, ali ipak ne može držati pažnju na sebi u drugoj polovini. Vidi se i neki improvizacijski kvalitet u scenariju i elementarna pristojnost u režiji, ali Creep je ograničen okvirom koji sam nameće.

The Visit

2015

scenario i režija: M. Night Shyamalan

uloge: Olivia DeJonge, Ed Oxenbould, Deanna Dunagan, Peter McRobbie, Kathryn Hahn

Iskren da budem, nisam naročiti poznavalac Shyamalanovog dela. The Sixthe Sense me je smorio onomad kada je izašao, pamtim samo taj neodređeni ugođaj ezoterične pretencioznosti (što je i bila neka moda u filmu kasnih 90-ih i ranih 2000-ih) i dobro izveden “twist” na kraju. Verovatno me je smorio jer sam tada bio nestrpljivi klinac, ali svejedno ni kasnije nisam imao želju da mu se vratim. Njegovih ostalih filmova se, iskreno, ni ne sećam. Nisam siguran ni da sam ih gledao i u kojoj meri. Moguće je da sam ih slučajno promašivao, ili da sam pogledao scenu-dve slučajno, naslutio tupljavinu i odustao. Što se poslednja dva njegova filma tiče, The Last Airbender i After Earth, namerno sam ih propustio, malo ponukan lošim kritikama, malo zbog toga što u njihovim opisima nisam našao ništa što bi me privuklo.

Sa The Visit je priča drugačija i možda sam pao na foru i na vizuelni detalj postera. Možda me je privukla žanrovska odrednica komično intonirane misterije i horora. Možda čak i opis sadržaja u jednoj rečenici: Klinci idu u posetu babi i dedi koje nisu pre videli i ta poseta postaje sve čudnija i čudnija. Možda je za tu instantnu privlačnost bila odgovorna i moja sklonost ka kontriranju i želja za izvrtanjem standardnih, društveno-korektnih šablona. Svakako je prijatna novina da filmski lik starije osobe ne moramo tretirati bilo sa usiljenim poštovanjem, bilo kroz najjeftiniju komediju s puno namigivanja. Zašto filmski starci ne bi jednostavno bili sjebani ili ludi?

Prvo sa čim potencijalni ozbiljni gledalac filma The Visit mora da se izbori je dosta neverovatna pretpostavka da će majka (Hahn), kakva god bila, svoju decu tek tako poslati svojim roditeljima koji unuke nisu nikad videli i sa kojima se očito bolno razišla do te mere da sa njima nije komunicirala 15 godina. Shyamalan za to nalazi lako i ekonomično, ali ne baš promišljeno i do kraja uverljivo rešenje: deca to hoće. Njihov prvi motiv je da puste majci malo slobodnog vremena sa novim dečkom (otac naravno nije u priči, što je indikativno), a drugi je da u svojoj dečijoj naivnosti ispitaju i možda poprave situaciju između svoje majke i njenih roditelja.

Zapravo, u svojoj nedorečenosti, majka je najzanimljiviji lik za analizu i potencijalno ključni za film. Shyamalan joj posvećuje taman toliko pažnje da nas drži zaintrigiranima, ali ne previše da ona sa svojim paketom konteksta (“generacija X” i roditeljstvo, sebičnost skrivena iza individualnosti i ideala) ne preuzme ceo film. Ona će sa klincima u poseti komunicirati preko Skype-a, baveći se više sobom nego njima. Cela ta zavrzlama sa komunikacijom i komunikacijama (zašto ovo, a ne ono, kojeg signala ima, a kojeg nema) je zgodna i arbitrarna za priču koja je 100% “plot driven”. Likovi idu kuda ih ta priča vodi.

Izdeljen u šest kraćih poglavlja, od ponedeljka do subote), uz prolog i viseći epilog, The Visit je zanimljiv filmčić koji priča jednu uvrnutu priču na rubu tri navedena žanra. Klinci, odnosno tinejdžerka Becca (DeJonge) i njen mlađi, pomalo hiperaktivni brat Tyler (Oxenbould) koji će biti dežurno spadalo u filmu (imena ženskih pop-zvezda umesto psovki – neprocenjivo) vozom stižu u majčin rodni gradić, a na stanici ih dočekuju baba (Dunagan) i deda (McRobbie) kojima je drago da ih vide i odvode ih kući, na (krajnje zgodno) udaljenu farmu. Baka deluje kao iz stare reklame, kosa vezana u punđu i stalno petlja oko rerne i kolača. Deka je više stoički tip koji vrlo malo govori i uglavnom petlja nešto po dvorištu, šupi i ambaru.

Iako se sve čini normalnim, Becca i Tyler vrlo brzo primećuju čudne stvari, prvo sitne (poput obaveznog spavanja u pola deset), pa onda sve krupnije i krupnije. Baka je ponoći aktivna i jako čudna, njeno “mesečarenje” nije samo pričanje i hodanje u snu, nego grebanje po zidovima, trčanje po kući bez odeće i povraćanje u mlazevima. Deda, pak, suviše vremena provodi oko ostave koju drži pod ključem, a u kući se često sprema za neki maskenbal na poslu, iako je odavno u penziji. Tu je i podrum u koji se ne ulazi, kao svojevrsna “čehovljevska puška”. Majka to otpisuje kao već prirodno čudaštvo kojem su njeni roditelji (bivši hipici) ionako bili skloni, pojačano sa starošću, demencijom, paranojom i osećajem nemoći.

Stvari postaju sve čudnije i čudnije iz dana u noć i iz noći u dan. Baba i deda daju isprazne odgovore ili se zaključavaju u sebe kad ih Becca pita o svojoj majci, a to ponekad dobiva razmere psihoze. Deda misli da ga neki slučajni prolaznik prati po ulici. Igra žmurke između dvoje klinaca između stubova ispod kuće (takva arhitektura) postaje veoma neprijatna kad im se priključi i baba, a baba ima i još jednu čudnu naviku da tera Beccu da čisti pećnicu iznutra tako što će se zavući (bistra referenca na Ivicu i Maricu). Nešto opako ne štima.

Ono što je pohvalno je to što Shyamalan svoj šlamperaj u scenariju (neke stvari su se mogle “ispeglati” sa malo više mozganja i vremena) ne prenosi na režiju. The Visit je sjajno režiran film, atmosferičan i napet, iako zapravo vrlo predvidljiv. Shyamalan uspeva da izgradi jezu pre nego strah i pritom se ne koristi “jump scare” momentima, nego napetost bazira na čudnosti situacije. To ne znači da nema igrivih dosetki. “moša” i cimova, odnosno namernog navođenja na krivi trag. Utisak lagano kvari zbrzana kulminacija i epilog koji visi i koji govori o tome da se Shyamalan premišljao kako završiti film (u komičnom, misterioznom ili horor ključu), pa izabrao najgoru moguću kompromisnu varijantu.

Ipak kroz većinu filma Shyamalan vešto žonglira žanrove i čak ih promišlja i ubacuje komentare na njih. Za dodatni ugođaj, The Visit je, pored svega, još i “found footage” film, mada tu odrednicu ne koristi samo da bi pokrio vizuelno izdrkavanje sa jeftinim trikom. Iako je dramaturško objašnjenje za potrebu za tim naivno (Becca, naime, želi snimiti dokumentarac kako bi majku pomirila sa njenim roditeljima), postupak je ovde pametno i promišljeno izveden: nema previše treskanja, snimljeno je iz dva ugla (kamera i foto-aparat) i montirano i stvarno podseća na bolji amaterski dokumentarac, a ne na klon The Blaire Witch Projecta. To je u tekstu savršeno opravdano sa tim da je Becca entuzijasta za filmsku režiju i da je “uradila domaći” i makar na internetu pročitala ponešto o važnim stvarima za snimanje filma.

The Visit je jedan od onih horora kakve retko viđamo u Hollywoodu. On se sa formulama igra, ne pokušava da izmisli svoju ili da se veže na tuđu, pa da preraste u franšizu. Relativno skroman budžet filma od 5 miliona dolara je takav zbog relativno malog broja lokacija i glumaca, među kojima nema zvučnih imena, što nam je opet od pomoći da likove posmatramo kao osobe, čak i kad nisu potpuno životni. Opet, štancerskiji projekti su rađeni i za manje i za više. The Visit u svojoj suštini ostaje jedan nezavisan i nepretenciozan film, posveta učenju i istraživanju u procesu stvaranja filma. I pored nešto frustrirajućih nedostataka, preporuka od mene stoji.

Unfriended / Cybernatural

2014.

režija: Leo Gabriadze

scenario: Nelson Greaves

uloge: Shelley Hennig, Moses Storm, Will Peltz, Renee Olstead, Jacob Wysocki, Courtney Halverson, Heather Sossaman

Dragi moji, ne znam kako da vam ovo kažem, ali čini mi se da “no budget” horor ujdurma zvana “found footage” upravo prelazi na novi nivo. Iako je kriza kao prošla, psihologija štednje je ostala, pa zašto ne bi probali da nešto ionako minimalno (i u smislu idejnog razvoja i u smislu truda i u smislu produkcijskih vrednosti) učinimo još minimalnijim (u sva tri navedena smisla). Zašto ne bismo ceo film snimili u jednom kadru, i to kadru kompjuterskog ekrana?

Zašto da ne, pa to je moderno i u skladu sa današnjim klincima. Neće oni juriti Bigfoota ili vanzemaljce po šumama i po pustinjama, sumnjam da će i namlatiti nekog klinca u školi, pa će im on prizvati demona ili da će slučajno na ulici sebi na vrat navući psihopatu sa nožem. Ne, oni će samo po celi bogovetni dan sedeti za ekranom i komunicirati na osakaćenoj, internetskoj verziji jezika i jednako tako preko interneta nekoga zlostavljati.

Nije tu stvar je li ta generalizacija tačna, jer naprosto nije (mladi se moraju negde napijati, drogirati, jebati, proboditi, da ne pominjemo škole, fakultete, božićne ručkove kod babe i ostale obaveze), nego je li izvedena kako treba. Doslednost se rusko-gruzijskom reditelju Leu (Levanu) Gabriadzeu ne može osporiti: on svoj koncept fura od početka do kraja i zaista imamo samo jedan kadar u kome se smenjuju programi tipa Skype i Chromium, te tabele sa e-mailom, You Tube-om i društvenim mrežama, i taj kadar je dinamički popunjen sa webcam snimcima učesnika razgovora. Doslednost se ogleda i u tome da su i operativni sistem (OS X) i kompjuterski programi pravi, a ne izmaštani za potrebe filma. Problemi su, međutim, druge prirode: prvo, dati likovi su antipatični i dosadni i drugo, razgovor na skypeu i tipkanje na Facebooku i uopšte višenje na kompjuteru je dozlaboga dosadno za gledati čak i kada to radi draga i zanimljiva osoba, a kamo li ovako iritantna banda. Zašto bi neko snimio film o tome?

Slaba je uteha što je ovo, uslovno rečeno, horor, pa će većina njih ili čak svi poginuti na čudne, brutalne i krvave načine. Kako već to biva u ovakvim filmovima, to se dešava u “offu”, sa mnogo vrištanja, šuma i blicavih kadrova u kojima se ne vidi ništa konkretno. Dakle, ako trepneš – propustio si, ako ne trepneš – isti vrag. Vredi li za to presedeti 80-ak minuta? Ne baš.

Neću reći ništa o radnji, tanka je i ispašće da bacam spoilere. Prijaviću samo da je film inspirisan stvarnim slučajevima cyber-zlostavljanja sa fatalnim ishodom za zlostavljane devojke koje su se na kraju ubile. Ovde imamo osvetoljubivog duha (ili kompjuterski veštog ljudskog osvetnika, nikad nije objašnjeno) koji maltretira naše tupsone preko interneta. Poenta koju film prenosi je banalna i svodi se na: cyber-zlostavljanje je loše, nemojte to raditi da vam se ne vrati. Ajde?!

Da, pogodili ste, Unfriended je loš film, mada loše vesti tek dolaze: sprema se nastavak. Ne samo to, nego je ovako loš film utridesetostručio svoj budžet, a nije baš snimljen za kikiriki, iako to tako izgleda. To može postati trend. Optimistično je jedino da je ovakva “gimmick” premisa o filmu koji bi se ceo dešavao na ekranu kompjutera isprobana i da se pokazala ostvarivom, ne samo u ovom filmu već i u jednoj epizodi sitcoma Modern Family. Ako neki mladi filmaš sa ambicijama ima i priču koja bi se mogla ispričati na ovakav način, sada zaista može snimiti svoj prvi film za kikiriki.

Ghoul

2015.

režija: Petr Jakl

scenario:Petr Jakl, Petr Bok

uloge: Jennifer Armour, Alina Golovlyova, Jeremy Isabella, Paul S. Tracey

Na papiru Ghoul izgleda kao jedan od onih generičkih horora koji stvarne, naduvane ili potpuno izmišljene užase sa istoka Evrope prodaju zapadnoj publici. Pristup je “found footage”, najpotrošeniji i najnemaštovitiji koji postoji. Osnova strašenja je nekakva generička gadnost lokacija i gomila “jump scare” prepada. Čak ni tema filma nije učvršćena, već hvata nekoliko međusobno ne baš povezanih motiva. Štos je, međutim, u tome što je Ghoul dobro izveden film, od početka do kraja i što je zapravo strašan, što je redak i hvale vredan kvalitet u savremenom horor filmu.

Film, očekivano, počinje sa američkom filmskom ekipom koja snima dokumentarni film, odnosno pilot-epizodu serije o kanibalima 20. stoleća. Logično mesto za njih je Ukrajina, a prvenstveni razlog su slučajevi kanibalizma za vreme gladomora 30-ih godina. Međutim, njihov fokus nisu samo događaji od pre nekoliko decenija, već i jedan noviji slučaj. Izvesni Boris je optužen i osuđen za ubistvo, a svoju žrtvu je navodno pojeo.

Našu američku ekipu sastavljenu od jedne cure i dva momka upotpunjuju ukrajinska prevoditeljica i vodič, poslovična istočnoevropska muljara gladna američkih dolara. Koliko za stvarne potrebe misije, a koliko kao muljažu, on ekipi priključuje i lokalnu vešticu (zapravo vračaru) pod izgovorom da će se kanibal opustiti pred njom i da će u nju imati poverenja. Za mesto intervjua oni određuju seosku kuću u kojoj se zločin dogodio. Međutim, tamo nalaze ploču za prizivanje duhova urezanu na stolu i malo iz zezanja, a malo i usled međusobnih svađa, oni prizivaju zloduha, i to nimalo običnog. Taj duh je povezan sa jednim od najpoznatijih sovjetskih serijskih ubica, Andrejem Čikatilom, koji je i sam imao traume vezane za gladomor i kanibalizam.

Poveznica između dominantnih motiva kanibalizma, gladomora (koji je sam po sebi bio horor), Čikatila i duha se zaista čini nategnutom i proizvoljnom, ali to naprosto u filmu ne deluje tako. Petr Jakl i njegov ko-scenarista Petr Bok uspevaju da priču učine fluidnom toliko da nam konstruiranost cele priče ne bode oči. Razlog za to su brojni “jump scare” momenti kojih je sasvim dovoljno (ni premalo ni previše) i konstantna atmosfera napetosti koja se gradualno pumpa kroz ceo film.

Utisak jedino lagano kvare glumci koji su pomalo drveni. Nisam siguran može li se krivica svaliti kompletno na njih, pošto su njihovi likovi nedovoljno detaljno napisani i tipski, ni po čemu posebni i već masu puta upotrebljeni u “found footage” filmovima. Opet, to je minimalan problem jer “found footage” ne gledamo zbog uverljivih likova (to može biti samo bonus). Ghoul je jedan od retkih koji uspeva u svojoj nameri da nas prodrma i uplaši. I to je sasvim dovoljno. A što se Čikatila tiče, on je popularna tema ove sezone. U svakom slučaju, pre bih preporučio Ghoula nego puno skuplju hollywoodsku konfekciju Child 44.

Napomena: Žiri na Grossmannu je bio sličnog mišljenja, pa je Ghoul dobio “Hudog Mačka” za najbolji dugometražni film, pritom pobedivši favorita German Angst. Veliki uspeh za mali film.

Willow Creek

2013.

scenario i režija: Bobcat Goldthwait

uloge: Alexie Gilmore, Bryce Johnson

Bobcat Goldthwait je autor u usponu koji se proslavlja frenetičnim, uvrnutim i provokativnim komedijama. Zašto bi onda u jednom trenutku odlučio da napravi “no-budget” horor sa samo dvoje glumaca i to u već isfuranom i dozlaboga dosadnom “found footage” maniru, pa još i na isfuranu temu Bigfoota? Solidna pretpostavka bi bila da je Goldthwait, ako ne baš potpuni vernik, onda barem entuzijastični poštovalac mita.

Počinje veoma klasično: dvoje mladih ljudi, Jim (Johnson) i Kelly (Gilmore), dolazi u naslovni gradić prepun Bigfoot kič memorabilije, od murala na zidu, preko specijalizovane knjižare i spomenika folk monstrumu do ogromnih hamburgera. Oni su par na prekretnici u vezi, i cela ideja je Jimovo viđenje romantičnog vikenda. On je Mulder (vernik), a ona je Scully (skeptik), ali makar se nadaju solidnom provodu na vikendu u prirodi. Oboje su nekakvi kao hipsteri i ide im na živce industrija turizma koja se izgradila oko Bigfoota (postojao on ili ne). Jim snima amaterski dokumentarac, dobar je poznavalac opštih znanja, kao što je mutni i drmusavi film iz 1967. godine na kojem je navodno zabeležen i Bigfoot.

I prvi deo filma sjajno radi svoj posao kao dokumentarac o opsesiji mitom, od zaluđenosti do industrije turizma i zabave. Goldthwait tu pušta svoje glumce da se upuštaju u interakciju sa lokalnim stanovništvom, od kojih su neki “vernici”, neki muljatori i drmatori, a neki samo pokušavaju da zarade za život, verujući ili ne u mit. Neki će im čak dati i nešto korisnih saveta vezanih za negostoljubivu šumu koju moraju prepešačiti, a u kojoj obitavaju i medvedi i pume. Drugi će ih upozoravati da pokažu malo više poštovanja prema lokalcima i da se ne zajebavaju sa stvarima koje nisu za zajebanciju.

Jednom kad dođu u šumu, jasno je da će film uskoro skrenuti ka klasičnoj horor teritoriji. Ali Goldthwait pametno čeka svoje vreme. Prvo ćemo upoznati dinamiku dvoje protagonista, njihov odnos, ali i pomeranja u modernom shvatanju rodnih uloga. Osim toga što snima dokumentarac, o Jimu ne znamo ništa. Jedino što primećujemo je žar s kojim on pristupa ne samo temi nego i ideji o svom uspehu, cenjenosti i slavi. Vidi se da momak prosto voli da sluša svoj glas. Za Kelly znamo da pokušava na audicijama za reklame i da je za njenu karijeru važno da se preseli u Los Angeles. U modernom svetu muškarac nije nužno onaj od kojeg se očekuje da se pobrine za zajednicu, a pitanje je koliko su moderni muškarci spremni da žene preuzmu inicijativu.

Horor nastupa tek pred kraj. U jednom dugom i statičnom kadru Goldthwait nas izlaže atmosferi na pravi način: zvukom a ne slikom. Vidimo jedino preplašena lica naših protagonista, dok u pozadini čujemo ljudsku i neljudsku buku. Ta scena je, u horor pogledu, i najefektivnija u filmu. Jasno nam je da ćemo teško proći i bez monstruma, ali autor je diskretan po tom pitanju, videćemo tragove, možda i samog Bigfoota, ali ne na više od delića sekunde, ali biće nam jasno da je ipak tu negde u blizini.

Do pred kraj je sve u najboljem redu, glumci su više nego ležerni i sigurni u svojim ulogama, priroda nam se otkriva u lepoti i surovosti, a na Bigfoot fenomen gledamo iz perspektive turiste sa stavom i integritetom. Posebno treba pohvaliti retkost u “found footage” filmovima: često fiksiranu kameru koja snima iz normalnog ugla, kao i kameru iz ruke koju ne drži osoba koja pati od Parkinsonove bolesti ili nekakve neuroze, pa ne može održati mirnu ruku. Kamera se trese onoliko koliko mora, ne više od toga.

Willow Creek je školski primer za limitacije žanra. Da ne mora ispuniti žanrovske zahteve, verovatno da bi bio bolji i originalniji. Ovako, jasno nam je šta se mora desiti, ipak je to “found footage”. Autor to odlaže koliko može, ali nema hrabrosti da potpuno batali pravila i napravi nešto novo. Poslednjih desetak minuta su najslabiji deo filma i uspevaju da upropaste inače sasvim solidan utisak.

The Quiet Ones

2014.
režija: John Pogue
scenario: John Pogue, Craig Rosenberg, Oren Moverman, Tom de Ville
uloge: Jared Harris, Sam Claflin, Olivia Cooke, Erin Richards, Rory Fleck-Byrne

Budimo iskreni, očekivanja od ovakvog filma ne smeju biti visoka. Najpoznatije ime u kreativnom timu je John Pogue, scenarista kome je ovo drugi pokušaj režije, a čiji su najpoznatiji spisateljski krediti trilogija Skulls i očajni remake Rollerball (2002). Istina, ko-scenaristi Rosenberg i Moverman imaju i nešto zvučnijih dostignuća, ali sve to je još uvek prilično mršavo. Nimalo poverenja ne uliva ni činjenica da se sa premijerom čekalo više od godinu dana od trenutka snimanja, takva stvar prosto govori o problemima u post-produkciji, a pre svega u marketingu relativno nekvalitetnog filmskog proizvoda.
Sa pozitivne strane, u pitanju je horor, žanr koji ne sme biti dosadan čak ni kada je film loš, i to još u produkciji kultne britanske kuće Hammer koja postoji na sceni već 50-ak godina i izbacila je nešto kultnih filmova. Problem sa horor filmovima je isti kao sa popularnom žestokom muzikom: jako zavise od trendova i dosta često ne donose ništa novo i drugačije.
The Quiet Ones je primer toga. Film se vozi na standardnu priču o paranormalnom, egzorcizmu, veri i skepsi i neizbežnim eksperimentima na ljudima. A sve to je začinjeno još sa dokumentarnim snimcima u formatima od 8 i 16 mm u nekakvoj simulaciji još uvek neumrlog “found footage” trenda.
Priča se dešava 70-ih u univerzitetskom okruženju. Nakon uvodne kartice “based on actual events” (koja je totalni bullshit, btw, iako postoje indicije da su neki veselnici pokušali slične eksperimente u Kanadi, ali bez toliko ljudskih žrtava), upoznajemo profesora Couplanda (Harris) koji ne veruje u paranormalno i želi da dokaže da je “paranormalno ponašanje” objašnjivo sa distorzijom realnosti ili nekim drugim psihičkim poremećajem. U te svrhe on ispituje očigledno izmoždenu devojku Jane (Cooke), u nadi da će je izlečiti i dokazati nepostojanje natprirodnog. U tome mu pomaže grupa studenata: Brian (Claflin), Krissi (Richards) i Harry (Fleck-Byrne). Oni asistiraju i dokumentuju istraživanje.
Frka nastaje kada univerzitetske face zavrnu slavinu sa lovom. Profesor ne odustaje, čak ni kada bi svako razuman shvatio da mu je teza nedokaziva, pa svoju trupu volontera vodi sa sobom u izolovanu staru kuću sa škripavim podovima i lošim instalacijama. Među njim i Brianom se pomalja rivalitet, jer Brian nije uveren u profesorovu uračuljivost i nikako mu se ne sviđa kako profesor maltretira nesrećnu Jane, koja na sve odgovara sa sve paranormalnijim i paranormalnijim ponašanjem, telekinezom i slično. Priča se da se u njoj nastanio drevni demon, a navodno su takvi slučajevi zabeleženi i ranije.
Film vrlo polako gradi svoju atmosferu, toliko da je prva polovina nedotupavno dosadna, do te mere da može da vam ogadi ceo film i natera vas da isključite. Kada najpre mali, pa onda sve veći “jump scare” momenti krenu da iskaču može biti već prekasno. Klimaks pred kraj filma je napet i krvav, ali ne donosi ništa novo da bi se iskupio za svu dosadu i svaki kliše kroz koji je film prošao. Usput je kamera naporna do granice teškog smaranja sa svojim konstantnim šaltanjem u formatima od normalnih do “found footage”. Okruženje Britanije 70-ih je zanimljivo, kao i muzika, a oba funkcionišu kao posveta boljim (“kultnijim”) danima produkcijske kuće Hammer.
Ni gluma nije fascinantna, iako su dva relativno velika imena za ovako mali i nebitan film. Jared Harris glumi koliko mora da naplati honorar, a ponekad klizi u afektiranje, a Sam Claflin očito tada nije još bio u usponu u kojem je danas (zahvaljujući The Hunger Games franšizi) i to se vidi. Olivia Cooke nam donosi standardni repertoar devojke “opsednute đavolom”, dok su ostali čisti višak. The Quiet Ones nije vredan vašeg vremena. Preskočiti.

The Sacrament

2013.

scenario i težija: Ti West

uloge: AJ Bowen, Kentucker Audley, Joe Swanberg, Amy Seimetz, Gene Jones

The Sacrament je pravi horor, ali u njemu nema puno žanrovskih standardnih strašila poput vanzemaljaca, duhova, vampira ili psihopata sa noževima. I to je malo neobično, jer kreativni tim iza filma sačinjavaju dva veoma žanrovska autora: Ti West, ljubitelj žanrovskih pulp klasika iz 70-ih koji se u svojim filmovima uglavnom fura na retro i Eli Roth, ljubitelj ekstremnog nasilja i jedna od najvećih “torture porn” faca. The Sacrament ne liči na nešto što bi bilo koji od njih, a još manje zajedničkim snagama snimili.

Pred nama je inteligentan i promišljen materijal snimljen u mockumentary / found footage tehnici koji jedan stari i poznati stvarni događaj (masovno samoubistvo u Jonestownu) od pre 35 godina dovodi u moderni kontekst. Iako je priča uglavnom poznata iz informativnih medija, filmskih adaptacija i sa “true crime” kanala, a tehnička sredstva skoro iscrpljena, The Sacrament je izuzetno zanimljiv film, jedan od retkih u kojima je to što priča toliko bitno da je moguće skoro potpuno zanemariti objektivne mane, rupe u priči i odsustvo elementarne logike.

 

Link između stvarnog događaja i mockumentary tehnike je stvarno postojeća medijska kuća Vice, poznata po neobičnom i subjektivnom novinarskom pristupu zvanom “immersion” (što bi se slobodno dalo prevesti kao uživljavanje). Radi se o pristupu veoma subjektivnom (skoro nalik na gonzo), gde se stav i lični doživljaj postavlja u centar, i na osnovu toga se traže činjenice kojima se to potkrepljuje. To saznajemo na uvodnim karticama.

Naravno, tu ima tipičnog monologa (“svega sam se nagledao, ali ovo još nisam video”) i post-festum snimaka koji nam pravi “spoiler” da nećemo gledati baš nađene snimke. Naš protagonista i narator je novinar Sam (Bowen) koji istražuje priču koju mu je nabacio fotograf Patrick (Audley). Radi se o Patrickovoj sestri Caroline (Seimetz) koja se priključila zatvorenoj hrišćanskoj komuni ne bi li se skinula sa dopa. Štos je u tome što je komuna previše zatvorena da bi se smatrala bezopasnom, a i nedavno se preselila negde sa Juga duboko u prašumu Južne Amerike. Sam prihvata da to istraži, sa njim i Patrickom ide i kamerman Jake (Swanberg).

Stvari ne deluju nimalo prijateljski kad konačno stignu do ranča. Ima nekoliko punktova sa naoružanim stražarima, meštani komune nisu raspoloženi za razgovor i izbegavaju kameru, a sa razglasa se čuje autoritativni muški glas. Sva sreća pa Caroline izgleda dobro i zdravo, vesela je i nudi se da upozna goste sa vođom sekte, misterioznim Ocem (Jones). Ubrzo zatim se i neki od lokalaca otvore i govore o tome kako su u komuni našli sreću ne samo iz religijskih razloga, nego i u pokušaju da naprave jedan novi, ekološki osvešćen, egalitarni i održivi ekonomski sistem. Suprotni utisci su znak za alarm.

 

Otac će se pokazati kao jedna od onih tipičnih američkih mitskih figura (od prodavaca zmijskog ulja do propovednika u There Will Be Blood), sa južnjačkim akcentom, veoma dobro osmišljenom pričom koja liči na “no nonsense” pristup. Svako pitanje će okrenuti i poentirati na tome da je komuna jedini mogući pasivni i pacifistički odgovor na imperijalizam, siromaštvo, korupciju i rasizam u modernoj Americi. Kao i cela ta komuna, i Otac je vrhunski sumnjiv lik, koji u jednom trenutku pokušava da obrlati goste, a u drugom im polu-otvoreno preti.

Kroz nekoliko narativnih rupa, film će skrenuti u tipični “found footage” klip sa neurotičnom kamerom iz ruke, jurnjavom i bežanijom, a sve će kulminirati slabo objašnjenim sukobima i samoubistvom. Ključni lik za razumevanje je Otac, ali mnogo toga oko njega nije objašnjeno. Je li on zaista veruje u svoje propovedi ili je samo prodavac magle? Je li masovno trovanje planirano i sa kojom namerom?

Kamera je efektna, a kvalitet slike je profesionalan, za šta su iskorišćene pozadine likova (novinari i fotografi), a montaža fluidna, tako da sve zaista izgleda kao kvalitetno novinsko istraživanje. Gluma je isto na visokom nivou, a Gene Jones se u tome posebno ističe. Istina, on ima najviše kvalitetnog teksta i materijala za odigrati, dok su ostali likovi uglavnom jednodimenzionalni. Nevolje u dramaturgiji i logičkom povezivanju su tu, i to čini potencijalno ubistvenu kombinaciju ako je priča toliko poznata, ali ovde, začudo, ne smetaju mnogo.

 

The Sacrament je inteligentan film, iako ne preterano inovativan i ambiciozan. Jedna njegova prednost je aktuelnost, iako priča priču staru 35 godina. Autori pravilno povezuju krize kapitalizma onda i sada, bazično je to ista, ciklična stvar, i upozoravaju na fatalnu privlačnost harizmatičnih diktatura i lepo sročenih zabluda. Komuna u filmu je nepoverljiva prema strancima kao kakvo fašističko društvo, dok je njen svakodnevni život, pa... komunistički u kojem svako radi koliko može i uzima koliko mu treba.

Ali oprez: nijedno nazovi egalitarno društvo nije potpuno jednako. O tome je pisao Orwell u briljantnoj Životinjskoj farmi (“sve životinje su jednake, ali su neke jednakije od drugih”), a i imali smo prilike da se kroz istoriju uverimo. Takvi eksperimenti na nivou celih država (Kulturna revolucija u Kini, Pol Potov režim u Kambodži) su znali da odnesu na milione ljudskih života. Svaki totalitarni sistem ima Vođu, poluge sile i masu. Pomislite o tome kada poželite da se pojavi neko i sredi stvari.

Kao prilog za odbranu demokratije od svih uzurpatora, The Sacrament ima moju apsolutnu preporuku.

Afflicted

2013.

scenario i režija: Derek Lee, Cliff Prowse

uloge: Derek Lee, Cliff Prowse, Baya Rehaz, Jason Lee, Lily Py Lee

Afflicted je no-budget horor triler snimljen u američko-kanadskoj koprodukciji, kamerom iz ruke i smešten na nekoliko evropskih turističkih destinacija. Jednim delom je, očito lažni, amaterski travelogue dokumentarac, a jednim delom je dramaturški razrađena fikcijska i fantastična priča. Po svemu izgleda kao “found footage”, ali striktno govoreći, to nije. Materijal mora biti izgubljen da bi bio nađen, a Leejev i Prowsov materijal stiže do publike skoro u realnom vremenu. Zapravo, po izrazu više podseća na uvrnute gerilske snimke tipa Escape From Tomorrow.

Dakle, autori Derek Lee i Cliff Prowse su ujedno i nosioci glavnih uloga i igraju verzije samih sebe. Tu je Afflicted najslabiji: Lee i Prowse su loši glumci, daleko ispod nivoa profesionalaca da bi nas uverili u svoju stvarnost, a film upravo na tome insistira i sve izgleda kao veoma jeftin trik.

Sama priča počinje relativno standardno: dva drugara planiraju put oko sveta za godinu dana i najbolji, najživlji i najiskreniji travelogue ikada, jer Derek ima želju za putovanjem, a Cliff je genijalni dokumentarista u nastajanju. Drugi motiv im je to što su njih dvojica k'o braća rođena, a Derek ima aneurizmu i pitanje je koliko mu je ostalo od života, pa želi da taj ostatak provede u uživanju bez kajanja. Nakon upoznavanja sa likovima, ali i Derekovim bratom Jasonom i majkom, upoznajemo se sa njihovim isprva bezbrižnim provodom na putu, prirodnim lepotama Evrope, noćnim životom i lepim devojkama.

A onda Derek završi u vezi za jednu noć sa lepom Francuskinjom Audrey (Rehaz), probudi se iz nesvestice, sa bolovima u glavi i krvavom ranom. Od tada Derek počinje sa čudnim ponašanjem, spava po ceo dan, nema apetita za hranu, a kad konačno nešto ubaci u kljun povraća u debelom mlazu. Svejedno odbija da ode u bolnicu. Nakon nekoliko dana, kod Dereka se razviju super-moći: postaje brži od skutera, jači od pneumatske bušilice, u stanju da skoči na drugi sprat zgrade. Kada otkrije koje mu je pogonsko gorivo neophodno za takve egzibicije (krv), Derek i Cliff će shvatiti da Derek nije nekakav Superman za siromašne, nego da je vampir. Čovek sa takvim prehrambenim navikama će vrlo brzo privući pažnju vlasti gde god se pojavio i stalno će morati da beži i da se dovija (ispada da mesara i banka krvi nisu baš najbolji izbor, krv mora biti sveža), dok istovremeno traži Audrey koja ga je i pretvorila u krvopiju...

Ni na polju vampirizma i vampira Afflicted ne ide u dubinu i ne otkriva nam nove stvari, Objašnjenje je standardno da standardnije ne može biti. Vampiri su takvi i takvi, piju krv, osećaju krivicu sveta i to rešavaju time što biraju koga će sisati. Sve u svemu, na nivou priče, Afflicted nije nikako poseban film.

Njegova posebnost nije ni u tretmanu “mocumentary” / “found footage” žanra, iako unosi malo sveže krvi (namerno sam) u relativno potrošeni “trope” koja se na silu održava zato što je jeftin za snimiti. Međutim, ono što Lee i Prowse rade potpuno genijalno je igrarija sa formatom kućnog snimka i inkorporiranje veoma zeznutih i opasnih efekata u te snimke. Vidi se da je budžet bio mizeran, ali ostaje pitanje kako su efekti toliko uverljivi, lepo složeni i ima ih toliko. Ako mislite da nisu u pitanju efekti nego “stunt” pristup, reći ću vam da to nije naročito moguće. Pored toga, kamera je nemirna i vrlo malo se zadržava na jednom mestu, tako da mnogo toga ostaje neoštro i haotično, ali nekako bez problema pratimo glavnu akciju i sve deluje efektno, skoro spektakularno.

Iako Afflicted ne donosi nikakvu revoluciju po pitanju priče ili žanra, a Lee i Prowse su loši glumci, nikako nije loš ili bezvezan film. Za “found footage” je svakako osvežavajući, bistriji i promišljeniji od većine, a efekti unutra su impresivni u odnosu na budžet. Preporuka za pogledati, posebno ljubiteljima horora.

Alien Abduction

2014.

režija: Matty Beckerman

scenario: Robert Lewis

uloge: Katherine Sigismund, Corey Eid, Riley Polanski, Jillian Clare, Peter Holden, Peter Bowser

Glava porodice Morris, Peter (Holden) je sklon samostalnom odlučivanju i ne baš promišljenim odlukama. Jedna od njih je da za svoju ženu Katherine (Sigismund), dvoje tinejdžera Coreya (Eid) i Jillian (Clare) i autističnog jedanaestogodišnjaka Rileya (Polanski) izabere kampovanje u zabiti na planini Brown, poznatoj po neobjašnjenom fenomenu svetala koja se nasumično pojavljuju i nestaju i koja su poslužila kao inspiracija za svašta, od folk pesama, preko epizode u The X Files do silnih zaumnih teorija zavere.

I pre nego što upoznamo junake koje ćemo pratiti shvatamo da će ovo biti kombinacija lažnog dokumentarca i veoma bazične primene “found footage” tehnike. Imamo neke mudrosere u odelima koji nešto naklapaju i bezube seljake-divljake koji ništa ne znaju, ali su sigurni da se nešto sumnjivo događa tamo. Imamo nekoliko uvodnih kartica sa tekstom koji nam objašnjavaju da ćemo pogledati dokumentarni nemontirani snimak koji je pao šaka američkoj ratnoj avijaciji. Što baš njima? Pa oni su još 1952. dobili zadatak da istraže Brown Mountain Lights kao fenomen i njegovu vezu sa postojanjem vanzemaljaca, što stoji i u naslovu filma. Neuverljiva i neinventivna premisa, ali šta je tu je...

I dosadno je kao što se čini. Ovo je tipičan “found footage” koji izgleda kao da je rađen po zadatku. Glumci su idealno loši, njihovi likovi su idealno tipski, kamera je nakačena u ruke autističnog Rileya, što je pretvara u njegovo sredstvo za kontakt sa svetom. Događaji su poređani po principu malo familijarne dinamike, malo “jump scare” momenata, propraćenih trešenjem kamere i obiljem “static” buke. Čudne stvari će se dešavati, familija će se izgubiti na putu i potrošiti mnogo goriva, naleteće na napuštene automobile, mrtve vrane i konačno naslovne vanzemaljce, jednako fabričke kao i ostatak filma.

Nemaštovito i poznato do granice opakog smaranja. Scenario i režija su na autopilotu, a scenarista i reditelj su debitanti, pa stoga i ne čudi da Alien Abduction izgleda kao malo elaboriraniji domaći zadatak za akademiju. Naprosto, sve je malo previše lažno, isforsirano i upeglano da bi makar na momente bilo uverljivo. Finalni rezultat je u rangu klipa na internetu, sa jednakim emotivnim angažmanom za mene kao gledaoca.

Film možda ima dve stvari koje se mogu sačuvati i bolje upotrebiti. Prvi je seljak Sean (Bowser) koji izgleda kao da je ispao iz filma a la Deliverence, da bi se kasnije preobratio u nekog folksy tipa a la Mud. On ne voli gradske šminkere, voli svoj mir, ali će pomoći bližnjem svom u nevolji pred pošastima iz svemira. Drugi je mali Riley, ne zato što mislim da su autistična deca dobar materijal za filmove, nego zato što takav lik otvara mogućnosti za igrarije sa kamerom. Prva i najočitija je zanimljiv donji rakurs koji se ne koristi baš često u filmovima, a druga je sama priroda autista i njihova koncentracija na detalj umesto na široku sliku. To se u filmu naplaćuje sa kadrovima insekata i to služi kao neloša metafora za vanzemaljce koji nas posmatraju.

Međutim, kada smo već kod vanzemaljaca, osećam se malo izdanim od strane ovog filma. Ja sam veliki ljubitelj The X Files i vanzemaljci i zavere (hajde, dobro, i vampiri) su mi zanimljivi skoro kao “guilty pleasure”, pa mogu svašta da varim. Ali i pored naslova Alien Abduction, ovde su vanzemaljci samo trik i aparat zapleta, i mogu se bez problema zameniti sa duhovima, vampirima, psihopatama ili seljacima-divljacima sa vilama. I pored SF premise, Alien Abduction je samo jedan sasvim običan, dosadan i naštancan horor.