A Film a Week - Play Dead! / Fait le mort!

 previously published on Cineuropa

Many things define our inner and outer life, and illness is definitely one of them. When it is chronic and possibly life-threatening, like diabetes, it severely affects our way of life, our habits, our decisions and our mindset. Parisian-based Canadian filmmaker Matthew Lancit has been suffering from diabetes since childhood, and one would think that he has already adapted to the condition. However, his third feature-length documentary, Play Dead!, which premiered in the Camera Lucida sidebar of DOK Leipzig, contradicts that notion.

On the surface, the movie seems like the filmmaker’s personal diary of his fear of dying from diabetes, which, after all, would not be so strange, since Lancit demonstrated his fascination with morbid subject matter in his feature-length debut, Funeral Season (2010), as well as his affinity for keeping a personal diary, of sorts, with his second effort, Flâneurs: Street Ramblers (2016). However, Play Dead!, in its complete absence of anything didactic regarding the approach, is a very different kind of animal.

Lancit opens it conventionally by giving us the reason for filming it in the first place: the death of his father and his role in taking care of him during his last days. The cause of his father’s passing is never disclosed, but in Matthew’s life, there is another ghost that haunts him: his uncle Harvey, with whom he shares the diagnosis and who died a terrible death when our filmmaker-protagonist was young. We shall not see the man physically in the film, but we will learn a lot about him and will feel his presence in Matthew’s life, as a cautionary tale, a ghost and a source of inspiration for the morbid games that Matthew plays.

However, he is not alone in this. He is married to Blandine, who plays along, but with less enthusiasm, and the couple has two daughters, the eldest of whom starts to show an aversion to her father’s morbid sense of humour and elaborate ways of laying bare his obsession with death. They play zombies and vampires, and Matthew explains his interpretation of one of the greatest Jewish holidays, Yom Kippur, as a rehearsal for death. Is his obsession so strong that he cannot let it go (the illness is definitely real, as Blandine remembers his characteristic odour), or is Matthew playing all these games and taking them to extremes (which are too good to spoil) so as to shock his entourage?

Although Play Dead! started out as a personal documentary of a filmed-diary kind, it develops into something very different, as Lancit, serving as the filmmaker, cinematographer, sound recordist and co-editor, introduces some experimental moments before turning the whole thing into a horror story, of sorts. He uses the location of his own Paris flat and the notion of confinement to smartly reference works by different auteurs, from Chantal Akerman to Roman Polanski (especially the “apartment” trilogy), while also introducing body-horror notions from the master of the sub-genre, David Cronenberg.

A lot of effort has also been put into the special effects and make-up (kudos to David Scherer, Anne Van Nyen and Florence Thonet, who handled this), the original score (Etiene Nicolas masterfully utilises riffs on electric guitar and an electronic drone to ramp up the tension) and the puppeteering work by Natacha Belova, while principal editor Ariane Mellet keeps up the pace and the clarity for the pleasant 80 minutes of running time. In the end, Play Dead! might seem like a free-flowing, cheeky, shocking and slightly odd horror documentary, but this does not prevent it from also seeming personal and sincere.

Fear / Strah

 kritika objavljena na XXZ

2020.

scenario i režija: Ivaylo Hristov

uloge: Svetlana Yancheva, Micheal Flemming, Stoyan Bochev, Kristina Yaneva, Ivan Savov, Miroslava Gogovska, Krassimir Dokov

Strah kao takav jedna je od primarnih emocija pomoću kojih se može manipulirati pojedincima i masama. Uplašen čovek ne razmišlja racionalno, nego mu ili prorade instinkti („fight or flight”) ili pretrne („freeze”). To ima smisla u prirodnim situacijama (kada se, recimo, nađemo oči u oči sa divljom životinjom – ne znamo kako će ona reagovati), pa i u nekim socijalnim (kada svedočimo nasilju i pretnjama), ali valja imati u vidu da se strahovi podstiču kampanjama koje dolaze sa pozicija moći (ili makar uticaja), pa prema njima valja biti nepoverljiv. Danas pandemija, juče izbeglice i migranti, uvek globalno zagrevanje, a u ne tako dalekoj prošlosti i pripadnici nekih nama susednih nacija. Princip je isti.

Kada smo već kod izbeglica i migranata, strah od istih u filmu bugarskog glumca i filmskog autora Ivayla Hristova je pogonsko gorivo za tipičan seljački i malograđanski rasizam. Mesto radnje: neimenovano selo na obali Crnog Mora na bugarsko-turskoj granici. Vreme: pre pandemije. Lica: usamljena žena, afrički migrant na proputovanju, predsednica opštine, komandir pogranične policije, lokalni tajkunčić, radoznale komšije i razularena rulja. Teatarski opis nema toliko veze sa stilom filma i tretmanom teme, ali ga treba shvatiti kao omaž autoru kojem je teatar primarno polje na kojem se ostvario, pa delić tog razmišljanja prenosi i na ovaj film.

Svetla (Yancheva) je udovica i upravo otpuštena učiteljica (broj školske dece se smanjio) u zabitom selu na obali mora. Oko nje se sa očito zadnjim namerama mota lokalni tajkunčić Ivan (Savov) Izbeglička kriza traje i traje, policija predvođena dobroćudnom seljačinom Bochevim (Stoyan Bochev) pokušava da drži stvari pod kontrolom, ali su „razvučeni na tanko” i vrlo svesni toga. Gradonačelnica (Yaneva) pokušava da ostvari iluziju činjenja (što političari i inače rade), a novinarske ekipe u poseti ili čak „na neviđeno” drukaju li drukaju.

U toj situaciji, kada Svetla tokom lova u šumi naleti na Bambu (Flemming), izbeglicu iz Malija, nimalo ne čudi da ga, sluđena propagandom, ona sama pod pretnjom puške „uhapsi”, kao što ne treba da čudi da joj u toj situaciji ne mogu ili ne žele pomoći ni Bochev ni gradonačelnica koji prebacuju odgovornost s jednih na druge. Kapaciteti, stvarni ili improvizovani, popunjeni su, priliv ljudi je konstantan, a sredstava malo, pa niko ne želi da se bavi još jednim čovekom u moru ljudi. Svetla donosi čovečnu odluku i Bambu dovodi kod sebe u kuću, prvo da prenoći, onda, kad ovaj iz neobjašnjivog razloga, ne uspe da napusti selo sutradan, i da se tu privremeno nastani. Jezičkoj barijeri i životnim okolnostima uprkos, njih dvoje se s vremenom zbližavaju. Ali selo kao selo – ne može mu se ugoditi...

U Strahu ima itekako logičkih i motivacijskih preskoka, pa nam je jasno da je ovde reč o predstavniku kinematografije aktivizma, odnosno da je sve podređeno tome da Hristov poentira. Dok se apsolutna jezička barijera (ipak je za očekivati da učiteljica makar natuca jedan strani jezik, francuski ili ruski, kad već ne zna engleski) koja se koristi za nešto laganog humora još i može probaviti, objašnjenja za to da Bamba nije nastavio put onako kako ga je i započeo – pešice, jednostavno nema, osim da to tako mora biti za potrebe scenarija.

Srećom, poenta je dobra, humana po svojoj prirodi i nije „nabijena”, već temi rasizma i ksenofobije u maloj, konzervativnoj i zaostaloj sredini Hristov pristupa sa dosta humora. Ima tu i malo patroniziranja, ali većina toga se svodi na apsurd i zapravo raskrinkavanje te zatupljenosti i zaostalosti kojima su rasizam i nacionalizam logične posledice. Onaj ko je sveta najviše video, makar posredno kao graničar, dakle Bochev, makar uspeva da rezonira (zdravo-seljački) da smo ispod kože svi isti, ali i on ima zadate okvira iz kojih ne može da iskoči. Svetla taj put tek mora da prođe, a ostali iz sela na njega ne žele ni da krenu, skrivajući se iza paravana nacionalističkih parola, patriotskih pesmuljaka i grotesknih i patetičnih zborovanja i mitinga, dok ne primećuju da im selo propada sa izbeglicama ili bez njih, a da su „projekti” uglavnom Potemkinova sela.

Vodeći se rediteljevim preciznim uputstvima, glumci uspevaju da ostvare vrlo dojmljive uloge. Svetlana Yankova facijalnom ekspresijom dosta podseća na Frances McDormand, što se prilično fino slaže sa pozicijom marginalca na koju je potisnuta. Skupa sa Stoyanom Bochevim čiji komandir policijske stanice pomalo podseća na tip uloge kakav bi na rubovima Hollywooda odigrao Woody Harrelson, nije teško povući paralelu sa Three Billboards Outside Ebbing, Missouri (2017), posebno kada u miks uđu rasizam u tematici i apsurd svega toga.

Strah je, međutim, ipak originalan film, ponekad čak i kontra-intuitivan. Jedan od kamena spoticanja je crno-bela fotografija Emila Hristova u širokom formatu slike, sa dosta snimaka dronom sa visine i iz daljine. Crno-bela boja su ovde zapravo nijanse sive koje samo ističu tugu i beznađe što se kontrira jedino humorom i otporom, čime Ivaylo Hristov gradi svoj svet koji je itekako prepoznatljiv i nama. Možemo reći da su nagrade na festivalima u Varni i Tallinnu otišle u dobre ruke.