A Film a Week - Electing Ms Santa

 previously published on Cineuropa

In a democracy, especially in a country where its roots are still fragile, voters often have to choose between sincere, well-meaning amateurs without proper knowledge or funding, and master manipulators. This kind of electoral process, or the simulation of it, can result in the triumph of those candidates whose intentions are not necessarily good, but who know best how to operate the system.

With her debut feature-length documentary, Electing Ms Santa, Raisa Răzmeriţă takes us to her country, Moldova, to tell us one such story. The film has already enjoyed solid exposure on the festival circuit, reaping a few awards in the process – such as the Special Jury Prize after its premiere at last year’s Tallinn Black Nights Film Festival, in the Documentary Competition, and the Central Europe Initiative Award in Trieste. It is now competing at the Sarajevo Film Festival, in the Documentary Competition.

Our main protagonist here is an energetic and driven woman named Elena, who lives in a small, clearly underdeveloped Moldovan village and is effectively the heart of the community, organising clean-up actions together with volunteers she brings in, visiting and supporting lonely elderly people, and serving as the local Santa Claus every New Year’s Day to cheer up the children. Her activism is noble and heartfelt, yet she is fully aware that on its own, it could never change the village enough to propel it into the 21st century.

In fact, Elena has loftier ambitions: running for mayor, as she seems to have the proper support system for this kind of endeavour, as well as the drive to overcome whatever obstacles she may face on the road to success. Also, she is clever and wilful enough to learn how politics, electoral campaigns and marketing work, and how to communicate with the electorate. Which is not to say that she won’t have to confront certain challenges, both on the political battlefield – against slier candidates – and at home, where her family does not entirely condone her project and where the situation is not exactly idyllic.

Electing Ms Santa, reportedly filmed over a period of seven years, does not merely follow its main character’s political journey, but it also exposes the flaws of the society surrounding her. The picture it paints is not necessarily pretty, but at least Raisa Răzmeriţă and her team do not fall into the trap of exploiting the misery in which these villagers live for sentimental effect. Indeed, in this area, poverty is rampant, but it also unites the community, and Elena’s energy is often enough to stir her fellow citizens into taking action and doing something for themselves and for the village, besides having the proper dose of magnetic appeal for the viewer to remain interested in her struggles and to root for her.

The strictly observational approach chosen by Răzmeriţă does, however, strongly rely on Ion Gnatiuc’s cinematography, the technical quality of which is rather uneven – the poorly lit night shots serving as the “worst offenders” in this respect. Thankfully, Mircea Olteanu’s editing work makes the whole thing clear and easy to follow, while the soundtrack, consisting of local pop-folk music, nicely complements the scenery. When all is said and done, Electing Ms Santa may not be groundbreaking stuff, either in terms of content or on the technical front, but it does feel unquestionably earnest.

Nobody's Violence / Violence du corps de l'autre

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Možda mi nismo naš posao, ali ono što radimo itekako ostavlja traga na nama. Ponekad fizičkog, a gotovo uvek psihičkog. Nekada su te profesionalne deformacije skoro benigne: filmski kritičar više nije sposoban da gleda filmove kao „normalan“ gledalac. Nekada, posebno kada se radi o pitanjima života i smrti, posledice naših akcija ostaju trajne. Primera radi, lekari u hitnim službama često gledaju kako im pacijenti umiru, a vojnici su često prinuđeni da ubijaju druge ljude čak i kada samo brane svoju zemlju.

Dodajmo sad u raspravu kompleksno pitanje eutanazije. Čak i kada se slažemo da osoba pri čistoj svesti i zdravoj pameti sme da izabere vreme, mesto i način svoje smrti, tu uvek postoji NEKO ko to mora da uradi, legalno ili ilegalno. Osoba koja taj čin izvršava mora da živi s njime. U većinu rasprava ulazimo iz vizure umirućeg i njegovih prava, a retko kada se bavimo obavezama, teretom i posledicama izvršioca.

U svom najnovijem filmu, Nobody‘s Violence, frankofoni kanadski autor Deni Kote radi upravo to, ali u pitanju je daleko zagonetniji, kompleksniji i filozofski dublji film nego što je to, na primer, bio Miele (Valeria Golino, 2013). Zapravo, može se reći da Nobody‘s Violence dotiče samu bit tema života i smrti. Film je premieru imao upravo na filmskom festivalu u Lokarnu, u glavnoj takmičarskoj konkurenciji koja često gosti Kotea.

Mira (Koteova česta saradnica Larisa Korivo) živi usamljeničkim životom u šumi i pruža usluge eutanazije svojim klijentima. Ona je u tome profesionalna, ali nije distancirana, već empatična. Primera radi, nastaviće da se brine o ljubimcima svojih klijenata. Svejedno, ona je svojim poslom vidno uzdrmana, pa je pitanje koliko će još biti u stanju da ga obavlja.

Dva događaja će je još dodatno uzdrmati i ubaciti u vrzino kolo emocija i sumnji. Prvo je poznanstvo i kratka veza s naizgled veselim momkom punim života, Pjerikom (Gzavije Beržeron), kojeg je upoznala na zimskom festivalu negde u nedođiji. Iako je i on pomalo čudan i to ne sakriva, ipak će u njoj pobuditi ideju da je drugačiji život moguć.

Drugi je višednevna zabava u kući njenog šefa Ludoa (Filip Rebo) koji živi hedonističkim životom okružen suprugom, prijateljima i saradnicima. Mira se na toj zabavi drži suzdržano i pokislo, što primećuju i domaćini i drugi gosti koji postaju svesni da će ona možda prouzročiti neki problem na poslu u budućnosti. Oni joj zato dele savete kako se distancirati od posla, a to su poslednje stvari koje ona želi da čuje.

Deni Kote je autor poznat po minimalističkom pristupu kada su u pitanju fabula i dijalozi. Potonje ovde krši, ali samo naizgled: likovi puno međusobno razgovaraju, ali ta razgovori često ne vode nikuda i ne propeliraju radnju, zbog čega Nobody‘s Violence možemo da opišemo kao film stanja, atmosfere i Mirinog unutrašnjeg previranja. U tom pogledu, interpretacija Larise Korivo koja je u (skoro) svakoj sceni filma je izvrsna i jedinstvena u pronalaženju balansa između empatije i distance, ali bez poštapalica glumljene hladnoće ili ekspresivnosti.

Ti neki dualiteti i mešanje u jedinstven amalgam zapravo vrede za ceo film: tema je možda filozofska i može joj se pristupati samo s distance (niko od nas zapravo nema neposrednog iskustva s vlastitom, a većina ni sa tuđom smrću), ali Kote nije ni kliničan, ni teoretičan. Umesto toga, on film puni gotovo opipljivom teksturom za koju su ključne analogna fotografija Vensana Birona i na momente gruba montaža Terensa Šotara. U tu teksturu, pored likova, ulazi i on sam, a poziva i nas da mu se pridružimo na neprijatnom putovanju kroz mračne hodnike ljudskog uma. Rezultat je pomalo zatvoren i nedostupan, ali svakako film koji poziva na razmišljanje i ostavlja utisak.

Minions & Monsters

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Minioni. I to bez Grua?! I bez Stjuarta, Kevina i ostalih malaca oko čijih su spački i ludiranja konstruisani zapleti prethodnih filmova u franšizi... Kako li će to ispasti?

Minioni su nastali kao „spin-of“ serijala Despicable Me koji je uspešno poslužio da redefiniše pojmova zla i haosa na deci (i njihovim roditeljima) prihvatljiv način. Mada, možemo li govoriti o „spin-ofu“ ako su pomoćnici u svojoj masi zapravo upečatljiviji od samog anti-junaka? Bilo kako bilo, svi prethodni filmovi iz oba serijala bili su međusobno uvezani po principu nastavaka i „prikvela“.

Zato se možda kreator cele franšize Pjer Kofan odlučio da ovu priču odvoji i žanrovski uglavi u meta-film u kojem mali žuti monstrumi prave svoj film s čudovištima i tako pišu istoriju Holivuda. Jeste li spremni za priču o Henriju i Džejmsu (evo prve od guste šume referenci)?

A za početak, malo minionske mitologije koju je Kofan za ovaj film raspisao. Naime, minioni nisu kompaktna masa, već su razdeljeni u plemena. Svakom plemenu je cilj da nađu nekog zlikovca za velikog šefa. Stjuart, Kevin i društvo su našli Grua, a Henri i Džejms, njihov pomoćnik Veliki Ed i poglavica Dik su prvo služili jednog kiklopa za kojeg su izmislili lego-kocke koje su njihovom gospodaru došle glave, pa onda i zlog čarobnjaka od kojeg su iz radoznalosti ukrali knjigu mostruma i čarolija za prizivanje istih. Onda su, misleći da pomažu pljačkašu banke, uleteli na set holivudskog nemog filma.

Tamo su postali velike zvezde, ali njihova slava nije dugo trajala: godine su kasne 20-te i njihov studio prelazi na zvučne filmove, a kako minioni nisu u stanju da govore artikulisano, tako su otpušteni i izbačeni. Ipak, maštoviti Džejms koji sanja o Oskaru koji izgleda kao zlatna banana, kao i njegov verni pratilac Henri i njihov drug Ed nisu odustali od sna o filmu.

Njihov film bio bi o čudovištu koje oni prizovu iz knjige. Naravno, nisu uspeli da prizovu čudovište koje su hteli, a Gumi kojeg su prizvali je manipulativac koji ima planove da sa svojim kompanjonima zavlada svetom dok svi misle da se samo snima film. Druga ekipa miniona na čelu s Dikom potražila je novog gospodara i našla ga u vanzemaljcu Dortu koji takođe ima plan da pokori Zemlju, ali se prethodno zaljubi u sufražetkinju. Dve grupe će se, po oprobanom holivudskom receptu, spojiti...

Fora s filmom Minions & Monsters je što vozi paralelno na dva koloseka za dve odvojene publike, dečiju i filmofilsku, ali se te publike sreću u samo jednoj generalnoj tački: slepstik komediji koja je deci po definiciji smešna, a filmofile podseća na doba Bastera Kitona i Čarlija Čaplina. Na ostalim poljima publike se razmimoilaze: deca neće pokupiti obilje filmsko-istorijskih referenci, dok će odraslima sama radnja biti suviše haotična, slučajna, preglasna i zauzeta, naročito kada se dve grupe miniona razdvoje.

Situaciju, makar za odrasle u publici, dodatno pogoršava i preterano čvrsto oslanjanje na generičke pod-zaplete umesto na haos koji minioni kreiraju, kao i neujednačenost u tonu između odlične prve i prilično slabe druge polovine filma. Kada se na to dodaju i određeni propusti i povremeno bizarne odluke da se animacija ponekad lepi na fotografsku pozadinu koja čak i ne odgovara periodu, konačni utisak o filmu ostaje upadljivo polovičan. Pa opet, ako želite da vaši malci fokusirano gledaju u jedan ekran tokom sat i po vremena, Minions & Monsters je pravi izbor.

The Tigers / Los tigres

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Ne znam kako vas, ali mene je španski filmski autor Alberto Rodrigez osvojio sa svojim filmom Marshland (2014) u kojem je spojio duboko utemeljenu ljudsku dramu, žanrovski pristup u ključu ruralnog noara i interesantan društveno-politički kontekst. U smislu potonjeg, valja napomenuti poentu da se, s dolaskom demokratije, brže demontiraju strukture bivšeg sistema nego što se menjaju navike ljudi, bilo onih koji upravljaju nekom polugom moći, ili onih koji su samo pasivni recipijenti.

U međuvremenu, Rodrigez je snimio još dva filma i oba su balansirala triler s političkom dramom. Smoke and Mirrors (2017) funkcionisao je kao solidni globalni „špijunac“ centriran oko profesionalnog plaćenika, a Prison 77 (2022) bavio se krajem Frankovog režima iz vizure zatvora. Najnoviji Rodrigezov film, upravo pogledan na Cinehill festivalu, nema izražen politički kontekst, ali su druga dva ključna sastojka, triler kao žanr i drama koja izvire iz detaljno napisanih likova i njihovih odnosa.

Tema filma je ronilačka, a u centru zbivanja nalaze se brat i sestra, Antonio zvani Tigar (Antonio de la Tore, Rodrigezov česti saradnik) i Estrelja (Barbara Leni, glumica u strelovitom usponu poslednjih godina). Oboje su deca poznatog i sada već pokojnog ronioca koji ih je odgajao u duhu romana Emilija Salgarija o Sandokanu i njegovim Tigrovima s Mompračema. Antonio je nastavio očev posao i u nekom trenutku čak postao zvezda, dok Estrelja zbog ranije ronilačke nesreće i gubitka sluha koji je usledio ne sme da zaroni dublje od 20-ak metara.

Njih dvoje žive zajedno u aranžmanu koji bi se mogao nazvati sumnjivo bliskim i na momente neprijatnim, ali koji je možda utemeljen u finansijskoj računici. Naime, oboje rade za Debelog (Hoakin Nunjez) koji ih ne plaća baš sjajno, Antonio je svoj zvezdani status, a naročito novac koji s njime ide odavno potrošio, dok se Estrelja privremeno odrekla karijere podmorskog biologa kada je morala da se brine o umirućem ocu.

Osnovni pokretač zapleta je brakorazvodna parnica koju Antonio vodi sa svojom bivšom suprugom Sintom (Silvija Akosta), te bitka za starateljstvo nad kćerkama. Njegov plan je da pribavi određenu sumu novca, isplati zaostale alimentacije i promeni karijeru, odnosno otvori školu ronjenja u kojoj će on biti glavni instruktor, umesto da rizikuje život i sada već načeto srce kao ronilac po pozivu. S obzirom da Antoniju teško ide čuvanje bilo kakvog novca, sam način pribavljanja istog mora biti ilegalan, a prilika se ukazuje kada na svojim zaronima za potrebe naftne industrije, Antonio otkrije da se svake tri sedmice na potopljenom tankeru pojavljuje pošiljka kokaina.

Apolitičnost novog Rodrigezovog filma samo je na površini, a jednom kada se ta površina razgrne, otkriva se nešto dugotrajniji socijalni momenat rastakanja radničke klase i industrijskog društva. Film je, naime, smešten u lučki grad Huelvu i tamo je i snimljen. Kada nije sniman ispod morske površine, to jest. Za obe lokacije snimanja dosta je bitan osećaj dezorijentacije i zamućenosti postignut preko fotografije koju potpisuje Pau Esteve Birba.

Tu dolazimo i do poente filma, odnosno zašto je taj osećaj zamućenosti i nesnađenosti ključan. Naime, ni Antonio, ni Estrelja se ne snalaze najbolje u normalnom svetu. Ona je tu za nijansu praktičnija i čak ima nekakve nade da se od tog sveta makne, dok je Antonio na kopnu doslovno kao riba na suvom. Oboje su, pak, često morali ili da se svesno žrtvuju, ili da se čupaju iz očajnih pozicija. Upravo taj tip iskustva je moguće videti i na licima glumaca.

Naravno, The Tigers nije film bez nedostataka, a kao osnovni će se često apostrofirati predvidljivost i oslanjanje na žanrovske klišee u scenariju koji autor potpisuje s Rafaelom Kobosom. Međutim, ono što Rodrigez radi svojom ekonomičnom, pametnom i sigurnom režijom je da u potpunosti okreće te nedostatke u adute zbog kojih možemo zaključiti da su žanrovski klišei neophodni jer naprosto rade posao. Doduše, ostaje problem pomalo zbrzanog kraja, ali The Tigers svakako figurira kao jedan od efikasnijih i efektnijih trilera ove godine.

Her Private Hell

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

U dva ključna momenta filma Her Private Hell Nikolasa Vindinga Refna pominje se određeni film. Prvi put pri početku, kada protagonistkinja kaže da će taj film biti pakao, i drugi put negde na dve trećine kada se kaže da nas taj film neće spasiti. Film u filmu, kao i strip na kojem je baziran, tek su ovlaš, i uz impoznantno odsustvo ikakvog smisla i koherentnosti, utkani u tkivo Refnovog povratka bioskopskom filmu nakon decenije odsustva provedenog na serijama za Amazon i Netfliks (Too Old to Die Young, Coppenhagen Cowboy, The Famous Five), u kratkom metru i na video-formatima. Ne možemo, doduše, reći da nas Refn nije upozorio...

Zaplet je toliko meandrirajući i ovlaš povezan, pa da prebrinemo prvo to. U neimenovanom metropolisu iz budućnosti (gde je tehnologija ostala na našem sadašnjem nivou, samo uz upadljivu stilizaciju), misteriozna magla, ponekad siva, ponekad plavkasta, a ponekad ružičasta, prekrila je ulice i na površinu izvela demona iz podzemlja, Ledermena (Jason Hendil-Forsel) koji otima i/ili ubija žene, a naročito zabludele kćeri. Njega zbog toga juri američki (okupacioni) vojnik redov Kej (Čarls Melton kao kopija Rajana Goslinga).

Istovremeno, čini se da El (Sofi Tačer) živi sigurno i bezbrižno kao kći gangstera Džonija Tandersa (Dagrej Skot, savršeno u tipu B-filmskog zlikovca). Njena najveća briga je da joj otac ne preotme prijateljice/devojke, kao što je to prethodno učinio s Dominik (Havana Rouz Liu). Sada se na njegovom udaru može naći i najnovija „pokupljena“ cura Hanter (Kristine Froset, prilično u tipu mlade El Fening).

Kada El vidi Ledermena u akciji, a otac iznenađujuće nestane iz priče baš pred njen rođendan prethodno joj poklonivši zlatnu sekiru kao oružje za ubijanje demona, postaje joj jasno da mora da preduzme nešto. Istraga je vodi preko dve misteriozne Azijatkinje koje deluju kao androidi ili lutke, kao i očevog zakletog neprijatelja i konkurenta Nika (Diego Kalva). U međuvremenu, Kej je takođe na putu potrage za Ledermenom na kojem se sukobljava s lokalnim jakuzama (stilski, svet filma je oblikovan u stilu Japana neposredno nakon Drugog svetskog rata) i policijom. Dve glavne linije radnje će se sresti u konačnom obračunu.

Ovako prepričano sve deluje relativno koherentno, ali za to bi se trebalo zahvaliti vašem vernom filmskom kritičaru koji je uložio izuzetni mentalni napor da to sve sabere i sažme. Naime, scenario koji potpisuju Refn i ikona kvir- i trans-aktivizma Esti Đordani nema ni trunku ambicija u tom smeru. Naprotiv, gubi se u mnoštvu skretanja, besmislenih dijaloga koji zvuče kao drogirano baljezganje, motiva koje je moguće, ali nije obavezno učitati, pa čak i doslovno lajanja u jednoj sceni.

Opet, iskreni da budemo, Refn ne važi za autora od smisla i logike, već od instinkta i visceralne reakcije. Samo je na početku karijere shvatao da narativna koherencija ipak drži film da se ne raspadne (trilogija Pusher, Bleeder). Nakon neuspelog kockanja s američkim prvencem Fear X, te povratka na siguran teren s nastavcima Pushera, Refn je, čini se pogodio formulu koliko izrečenog, a koliko izostavljenog treba biti u tekstu da bi gledaočeva emocionalna reakcija dostigla maksimum s filmovima Bronson i Valhalla Rising.

Nakon toga usledio je pad, možda upravo zbog toga što je Refn utripovao da je Autor (s velikim A). Drive se još nekako držao, najviše zbog sirove snage Hilovog originala The Driver, scenarija Hoseina Aminija koji se tek pred kraj raspada i delimično zbog šljašteće stilizacije, ali su elipse i prodor prljavštine iz akcionih trilera drugog tipa ipak uzele svoj danak. Još neona, elipsi, psihoanalitičkog lupetanja i paušalnih ocena o prirodi Istoka i Zapada nauštrb smislene priče udavili su Only God Forgives, dok mu je hororična satira Holivuda, The Neon Demon, samo prilepila etiketu „style over substance“ autora koji jedino zna da film učini vizuelno atraktivnim, dok se u pričanju priče samo i isključivo oslanja na druge, starije i bolje koje obilato citira.

Zapravo, igra lova na reference je jedina stvar koja gledaoca može spasiti od toga da zaspi od muke gledajući ovo baljezganje, proseravanje i besomučno rokanje vizuelnim senzacijama (okej, okej, Refn ima problema da vidi boje, pa pojačava intenzitet). Opa, vidi, hodnik kao mešavina Kjubrika i Džona Vika. Evo sad malo Šredra – ovo je iz The Yakuza, a ono iz Hardcore. Kostimi kao u Barbarelli. Tarantino i Kill Bill, može. Hodorovski, Linč i Gaspar Noe, to smo već radili, može, daj sve đuture. De Palma i njegov voajerizam. Majstori „đala“, Arđento i Bava, uvek i svugde, a naročito kroz muziku Pina Donađa koju se baš-baš forsira, i to klasični deo „skora“, iako onaj sintisajzerski i elektronski funkcionišu mnogo bolje. Karpenter i naročito majstor balansiranja između B-filma i čistog treša, Lari Koen. Verhoven, što da ne. Kako da zaboravimo silne adaptacije Stivena Kinga, daj i toga malo.

A kad smo kod toga, kako da zaboravimo da postoji već film s istim naslovom. U pitanju je britanski „seksploatacijski“ uradak iz 1968. koji je potpisao Norman Dž. Voren, sam po sebi mešavina drame, romanse, trilera i nešto mekšeg pornića. Zašto Refn onda ne bi zadržao elemente toga, recimo nebulozni dijalog i „pornićarsku“ glumu, samo bez nagrade u vidu seksa.

Samo, štos je što su sve to neki drugi uradili em bolje, em smislenije i filtriranije, em manje pretenciozno, a zapravo jednako upadljvo i efektno. Piter Striklend, na primer. Ili pogotovo Elen Katet i Bruno Forcani. Na kraju smo došli do toga da oni koji se oslanjaju na Refna ili ga čak citiraju, to čine na smisleniji, umereniji i pametniji način nego što bi to sam Refn uradio.

Her Private Hell bi se najbolje moglo opisati kao Refnov i tipično „refnovski“ pokušaj da izvede ono što je Linču za dlaku pošlo za rukom u njegovom poslednjem dugometražnom kino-filmu Inland Empire (2006) – da se svi rastreseni komadići mozaika autorske psihe na kraju slože u apstraktnu, a ipak koliko-toliko celovitu sliku. Linč je nakon toga batalio kombinaciju dugog metra i kino-filma i bavio se nekim drugim stvarima i formatima, zapravo sve vreme eksperimentisao, ali s Refnom nismo i nećemo biti takve sreće. Refn, naime, priprema još barem dva dugometražna filma, od kojih je jedan rimejk Koenovog kultnog uratka Maniac Cop, a drugi opet neki gangsteraj (jakuza-usmerenja) s čudnim i uvrnutim likovima i verovatno „umočen“ u neon.

Jedino što je u situaciji u kojoj smo, gde se kritičari i filmski festivali, čak i najveći Kan, boje da „otkače“ samozvanog genija kako ne bi slučajno ispali glupi u društvu, pohvalno je činjenica da su studiji već u solidnoj meri okrenuli leđa Refnu i prisilili ga da radi za svoj groš. Istina, Neon je u priči i kao produkcijska kuća i kao distributer, Mubi takođe, ali i pored toga Refn dosta zavisi od tržišta. A ono je po pravilu dosta nemilosrdno prema ego-tripovima.

A Film a Week - The Crystal Planet / Kristalni planet

 previously published on Cineuropa

After the death of the only Yugoslav Oscar winner, Dušan Vukotić (1927-1998), who won his statuette for the animated short The Substitute (1961), it took Croatian filmmaker Arsen Anton Ostojić a decade to ask for and acquire the rights to film Vukotić’s unfinished feature-length animated project The Crystal Planet, for which the latter also wrote the story. It was a further decade or so before Ostojić actually started making the project come to life. The modern animated feature is now completed and ready to be presented to a worldwide audience. After its world premiere at the Zlín Film Festival, it was presented to the Croatian public at the Pula Film Festival, where it won the Special Golden Arena for its contribution to Croatian animation.

After her mother’s death in an accident, 11-year-old girl Rea reluctantly moves with her engineer father, Val, to the titular crystal planet in order to start a new life. The father is about to begin a new job as the right-hand man to the robot-factory owner and ruler of the planet, Governor Mordokan. The entrepreneur’s newest inventions are (still glitchy) robotic pets, as animals are forbidden on the planet. Elections are just around the corner, and Val’s efforts are needed to secure the governor’s victory against rival candidate Sandra, who campaigns on environmental issues.

All Rea wants is to go back to Earth, which she still calls home. But things begin to change when she meets and befriends her next-door neighbour, Sandra’s son Andy. On one of their first adventures, they encounter and save the cub of a local animal species and realise that the planet has its own ecosystem that is being endangered by the pollution created by Mordokan’s factory. They try to keep their find a secret, but the revelation threatens to rewrite all of the rules on the planet. Two single-parent families, with the help of the intelligent and empathetic species, must therefore fight the establishment.

The Crystal Planet is clearly aimed at younger audiences, so one shouldn’t expect any kind of nuance in delivering its environmentally conscious message. The heroes and villains simply wear their allegiances, and often their thoughts and inner turmoil, on their sleeves. The storytelling also suffers from some deus ex machina plot devices and twists, while mimicking the US style of children’s animation and even introducing a couple of songs as transitions between the acts. However, the script written by Ostojić, Aleksandar Žiljak and Brett Shumway redeems itself with some warm-hearted humour and a good helping of sincerity.

On the technical side, the combination of model-based animation and CGI serves its purpose perfectly well, as it is blended together smoothly, so the work of the team of animators should be commended. The same goes for Tomáš Sysel’s cinematography, which creates the sense of a well-rounded world while capturing the heroes in action and the rich background textures at the same time. Arsen Anton Ostojić’s sure-handed directing might come as a surprise for an animation first-timer (although he did co-produce one such title, The Oddsockeaters, back in 2016), and the editing by Lucie Haladová helps everything flow smoothly while keeping the running time around the 90-minute mark.

The Crystal Planet is a very ambitious film. The existence of dubbed versions in several languages, including the worldwide one in English (voiced by, among others, Jeremy Irons, Vanessa Redgrave and Michael York), could help the movie cross several borders. In the context of Croatian cinema, it is a valuable addition to the recently revived tradition of feature-length animation for younger audiences.

A Film a Week - Small Things / Male stvari

 previously published on Cineuropa

Although Zvonimir Jurić’s body of work is not particularly large for a career spanning more than 30 years, with only three feature-length films helmed solely by him and six more made in collaboration with other filmmakers, he is regarded as one of the finest and most respected Croatian auteurs. The reason for this might lie in the fact that he does not seek approval, but instead picks his projects carefully and sticks to a certain realist, naturalistic style when commenting on the reality of Croatia, whether addressing hooliganism (Sex, Drink and Bloodshed, 2004), war crimes from the 1990s (The Blacks), or the gloominess of village life during the transition period (The Reaper).

Now Jurić has a new film, Small Things, an adaptation of a short story by the Croatian film critic, journalist and prose writer Jurica Pavičić, that comments on the contemporary Croatian reality and the fading of the family ties due to hastened way of life, class stratification, money and personal troubles, as well as everyday hardships. The film has just premiered at Pula Film Festival.

The film takes place on a small island not far from the coastal town of Split, where three generations of an ordinary working-class family gather to finalise the deal regarding the sale of the land for a future investment project and the division of the money. The father (thespian Izudin Bajrović, in a quiet and folksy mood) is old and ailing, but, as a man of few words, he does not complain and instead tries to keep the family together. His daughter Irena (Ivana Roščić) is a recently separated sad-sack who has also brought her two children, Kate and Ivor (played by newcomers Bepina Baričeveić and Borna Mihovilović, respectively), who keep arguing and fighting. The other daughter, Anica (Marija Škaričić), also tries to carry out her father’s balancing act, but she is not ready to move on from a recent loss in her life. The son Ivan (played by actor and filmmaker Juraj Lerotić, behind the international success Safe Place) is depressed and, the family fears, potentially suicidal. The atmosphere is gloomy, and some unspoken things and resentments begin to surface over the course of a few grey winter days…

The script written by Jurić and Pavičić displays some dramaturgical excellence, both in the completely natural-sounding dialogue and in the timing of seemingly small but significant revelations, as well as much-needed moments of relief from the overwhelming gloominess. It also serves the actors perfectly, allowing them to deliver their lived-in, low-key bravura performances. The cast, consisting of Croatian A-listers, seizes this opportunity, whether in the lead roles or in the episodic parts, as is the case with Snježana Sinovčič Šiškov in the role of the neighbour.

Unlike some of his previous films, which were marked by dynamic camerawork, Jurić here opts almost exclusively for long, carefully framed static shots lensed by Marko Brdar that highlight the staleness of life, whether the reason for that staleness is old age, personal crisis, depression or simply the weather. The atmosphere is further emphasised by the absence of music, the sound design by Julij Zornik and Ognjen Popić, which is full of howling wind, and some dim lighting firmly glued to Ana Štulina’s precise editing. It all makes Small Things feel like a discreetly unpleasant, but quite necessary and highly emotional viewing experience.

Lista - Jul 2026.

 

Ukupno pogledano: 26 (25 dugometražnih, 1 kratki)

Prvi put pogledano: 26 (25 dugometražnih, 1 kratki)

Najbolji utisak (prvi put pogledano): 3 Weeks After / 3 nedelje posle

Najlošiji utisak: Little Brother

*ponovno gledanje

**kratkometražni 

***srednjemetražni

kritike objavljene na webu su aktivni linkovi

datum izvor English Title / Originalni naslov (Reditelj, godina) - ocena/10

02.07. video Little Brother (Matt Spicer, 2026) - 3/10
**02.07. kino Every Sound a Jewel / Muusikajanu (Jaan Tootsen, 2018) - 7/10
07.07. festival A Whole Person Almost / Enas olokliros anthropos schedon (Efthimis Kosemund Sanidis, 2026) - 6/10
08.07. festival Paris Paris (Isabelle Tollenaere, 2026) - 6/10
08.07. festival City of Fathers / Mesto otcu (Zdenek Tyc, 2026) - 6/10
08.07. festival Colony / Gunche (Yeon Sang-ho, 2026) - 6/10
09.07. festival Everybody Digs Bill Evans (Grant Gee, 2026) - 8/10
09.07. festival Truck Driver / Camionero (Francisco Marise, 2026) - 5/10
09.07. festival A Report for Minerva 2 / Zpráva pro Minervu 2 (Miroslav Krobot, Lubomír Smékal, 2026) - 5/10
10.07. festival 3 Weeks After/ 3 nedelje posle (Miroslav Terzić, 2026) - 9/10
13.07. festival How to Divorce During the War /Skyrybos karo metu (Andrius Blaževičius, 2026) - 7/10
14.07. festival Petty Thieves / Sitni lopovi (Mate Ugrin, 2026) - 7/10
14.07. festival Beautiful Evening, Beautiful Day / Lijepa večer, lijep dan (Ivona Juka, 2024) - 3/10
14.07. festival Skopje '63 (Veljko Bulajić, 1964) - 7/10
15.07. festival Small Things / Male stvari (Zvonimir Jurić, 2026) - 8/10
16.07. festival The Beloved / El ser querido (Rodrigo Sorogoyen, 2026) - 5/10
16.07. festival Family Movie (Kevin Bacon, Kyra Sedgewick, 2026) - 7/10
16.07. festival Coward (Lukas Dhont, 2026) - 4/10
16.07. festival Animol (Ashley Walters, 2026) - 5/10
20.07. festival The Crystal Planet / Kristalni planet (Arsen Anton Ostojić, 2026) - 7/10
21.07. festival Honey Bunny / Koke (Igor Jelinović, 2026) - 7/10
21.07. festival Mother (Teona Strugar Mitevska, 2025) - 6/10
21.07. festival The Sea / Ha'yam (Shai Carmeli-Pollak, 2025) - 6/10
23.07. festival Black Trumpet / Crna truba (Bojan Stijović, 2026) - 8/10
25.07. festival Dust (Anke Blondé, 2026) - 7/10
27.07. TV Crock of Gold: A Few Rounds with Shane McGowan (Julian Temple, 2020) - 7/10

Black Trumpet / Crna truba

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Pre nekih dvanaest godina, u Finskoj se skupilo četvoro glumaca i jedan scenarista kako bi napravili film bez reditelja. Glumci su sami izabrali svoje likove (uz jedno ograničenje – jedna glumica je žarko želela da odigra bivšeg predsednika Kekonena, što ipak nije bilo ni moguće, ni suvislo, pa je scenarista tu „lupio rampu“), a scenarista Temu Kaskinen je sve to uobličio u relativno koherentnu priču. Njih petoro su zajedničkim snagama i režirali film, a kao autora bi valjalo potpisati i montažera Jusija Rautaniemija koji je od tih uglavnom improvizovanih snimaka složio nešto koherentno.

Ovako neobično snimljen film je uglavnom ostao duboko zakopana fusnota, ali je u našim krajevima zaigrao na Grosmanu u Sloveniji, u okviru specijalnog programa posvećenog nordijskim žanrovskim filmovima. Sama priča koja bi se najpre mogla opisati kao kamerna drama „lude kuće“ u kojoj dolazi do svađe, nasilja i crnohumornih ispada svakako nije bila nešto najoriginalnije na svetu ikada. Moglo se tu osetiti nešto braće Koen i braće Kaurismaki, kao i „filma svađe“, naročito tada još uvek svežeg naslova Carnage Romana Polanskog. Opet, autori su u samo 75 minuta trajanja uspeli da ubace i jedan prigodno kičerski „rautalanka“ (finski folk-rok) spot u integralnom trajanju, čime je film dodatno dobio na bizarnosti, dok je glavni „mekgafin“ i pokretač radnje bio – leš u prtljažniku automobila.

Dugometražni prvenac Bojana Stijovića, po scenariju Stefana Boškovića, takođe se prilično „vozi“ na istom žanrovskom standardu. Iako je autorski kontrolisaniji i „usidren“ nekim drugim referencama, literarnim i pop-kulturnim (gonzo-pristup Hantera S. Tompsona i derivacija istog kod Vlade Bulića na temu onog drugog Tompsona u Putovanju u srce hrvatskog sna), rezultat je u sličnoj meri nesvakidašnji, pa čak i bizaran. Slično bizaran je bio i početak festivalske turneje filma na festivalu u Biškeku (Kirgizija), dok je evropsku premijeru doživeo u regionalnoj konkurenciji Pule. Odlična je to potvrda za malu crnogorsku kinematografiju da ne igra na sigurno, ne kreće se utabanim stazama i ne boji se rizika s mladim, osebujnim autorima.

Junak i nepouzdani narator filma je Maksim Grahovac (Momčilo Otašević), proslavljeni crnogorski pisac koji živi u Zagrebu. Priznanje o nepouzdanosti, odnosno o mešanju stvarnog sveta s unutrašnjim, biće i prva replika izgovorena u filmu. Ispostavlja se da je ta naracija zapravo deo Maksimovog televizijskog gostovanja i intervjua povodom novog romana.

Bilo kako bilo, nepouzdani Maksim dobije poziv od svoje snahe Jelene (Milica Janevski) da treba da dođe u nazad u rodno Grahovo kako bi potpisao papire o prodaji dela imanja, a kako bi se Jelena i Maksimov brat Niko (Marko Janketić) sa svojim sinom Petrom (Strahinja Bubanja) odselili negde „u civilizaciju“, a na livadama koje su deo očevine nikao spa-centar. Na putu do rodne kuće Maksimu se zapreči blokada ceste, pa on skrene na uski planinski drum po kojem zaluta. Da stvar bude gora, čoveka koji mu je pomogao da se na drumu okrene udari autom i baci s litice, uspaniči se i pobegne s mesta nesreće, odnosno zločina.

U kuću dolazi već mentalno načet, a ni atmosfera tamo nije baš fantastična. Petar ne govori zbog neke vrste blokade. Ne govori puno ni Niko, ali to je već stvar izbora, a nama ostaje da se pitamo da li možda o nečemu razmišlja, podgreva zameranje prema bratu ili prema supruzi, ili, pak, samo pušta da ga život nosi. Čini se da je Jelena mozak operacije, možda svojom voljom, možda silom prilika. Kako je familija ipak familija, tako Maksim prizna bratu šta je zeznuo, a Niko nevoljno pristane da mu pomogne.

Njih dvojica će se, međutim, naći u grotlu jedne druge, malo veće kolombocije, ili možda čak i seoske zavere. Naime, predsednik opštine Branko (Srđan Grahovac) upinje se da lokalnu osnovnu školu preimenuje po „najvećem život crnogorskom piscu“ koji je baš iz tog kraja, dok uticajni klan iz susednog sela to ne da jer se škola zove po njihovom pretku i narodnom heroju. U zaveru je možda uključen i ministar kulture (scenarista Bošković u kameo-roli), a to što rakija teče u potocima situaciju ne čini ništa manje nezgodnom, kao ni činjenica da svi čekaju mesara Draga koji je otišao da bere pečurke i još se nije vratio da zakolje tele za na ražanj.

Grahovo nije slučajno izabrano. S jedne strane, bar deo autorske ekipe vuče poreklo odatle. S druge, pak, Grahovo je jedan od toponima esencijalnih za crnogorski identitet, bilo iz istorijskih razloga (čuvena bitka u kojoj je knez Danilo potukao Turke), bilo iz onih mitoloških i epskih kojima se utvrđuje značaj čojstva i junaštva, i preko njih – plemenski poredak i patrijarhat. To epsko Grahovo iz nekih prošlih vekova (uključujući i XX i partizane) ne samo da nemaju nužno veze sa ovim savremenim, već stoje u tolikom raskoraku da ono može da figurira jedino kao neka karikatura ili „kosplej“ onog starog. Zbog toga je sličnost s Bulićevim romanom toliko očita da se Maksimovo putovanje može čitati kao putovanje u srce crnogorskog sna u kojem se odvija neka košmarna homoerotična orgija zalivena rakijom.

Crna truba, dakle, savršeno funkcioniše kao kritika savremene muškosti i istrajnog patrijarhata koji ona održava, makar u formi fasade. Pritom, osim fasade je malo toga ostalo, budući da su muškarci kao pasivni Niko, ljigavo-uštogljeni Branko, pa čak i Maksim koji je od tog mentaliteta pokušao da pobegne, uglavnom beskorisni, u svađi sa samima sobom i okruženjem oko sebe. Možda je jedini pošten među njima poludeli Goro (Jovan Petričević) koji živi na osami, retko kad čita, ali priznaje da mu je gotovo slučajni pasus iz nekog ranijeg Maksimovog romana spasio život jer je u njemu video nešto što ga je odgovorilo od nameravanog samoubistva.

Glavni uspeh koji Bošković i Stijović postižu taj da je ta kritika, ma kako oštra bila, krajnje utemeljena i elokventno argumentovana, bez gledanja s visine. Autori, naime, taj svet jako dobro, ili čak bolno poznaju. Način na koji to postižu je da je apsolutno sve u filmu autentično i s lica mesta. Ništa, naime, nije doneto za potrebe filma da funkcioniše kao još jedan komad „divljačke“ egzotike na inače elaboriranom setu. Nema laži, nema prevare, to sve stvarno tako izgleda. (Istini za volju, rakiju su morali da zamene vodom jer Momčilo Otašević, Milica Janevski i Marko Janketić drugačije ne bi preživeli snimanje filma ako bi scene konzumacije alkohola imale po više dublova, a imale su.)

Autentični i s lica mesta su i glumci u sporednim i epizodnim ulogama meštana. S njima se radilo po principu usmeravane improvizacije u kojoj oni svi deluju potpuno prirodno i ležerno, bez trunke foliranja i glumatanja. Troje profesionalaca, pak, imaju dovoljno izgrađene likove i odnose među njima da bi s njima mogli da rade i da ih dodatno nadograđuju. Milica Janevski je uverljiva kao čvrsta žena koja drži celu kuću, Marko Janketić je enigmatičan kao Niko za kojeg nam nikad nije do kraja jasno šta mu se vrzma po glavi, ako išta uopšte. A Momčilo Otašević ima onu prirodnu „lidersku“ harizmu glumca za velike i glavne uloge, što je do sada najčešće potvrđivao u manje ozbiljnim najčešće hrvatskim produkcijama kao što su Šalša i Po tamburi.

U svojoj režiji, Stijović se služi filmofilskim iskustvom vezanim za žanrovsku kinematografiju dok istovremeno traži svoj žanrovski jezik u okvirima produkcijskih mogućnosti koja su daleko od neograničenih. U tome mu fotografija Dušana Grubina u kojoj se kombinuje iskreni interes za ljude i prirodu s pogledom sa strane, opservantnošću i profesionalizmom dosta pomaže. Krajnji rezultat je neobičan, čudan, bizaran, zapanjujući, „istripovan“ film koji glatko teče, okupira pažnju i angažuje gledaoca da razmišlja na nekoliko paralelnih koloseka.

A Film a Week - Truck Driver / Camionero

 previously published on Cineuropa

Roads resemble the blood vessels of the physical world. Most of the things we need, use and accumulate reach us by road, at least in part. Roads also take us places, provide us with adventures and show us the world. There is a whole genre of cinema dedicated solely to roads, travel and all the things that can happen along the way. But is a road movie even imaginable without relying on the road itself, and driving, as its main action? Francisco Marise certainly tries to do just that with his docu-fiction hybrid Truck Driver, which has just premiered in Karlovy Vary's Proxima competition.

As the Estonian composer Arvo Pärt famously said, music consists not only of tones, but also of pauses. The same could, in theory, be applied to Marise's approach to roads, driving and travel: motion is the tone, while stillness is the pause. In practice, this means the filmmaker focuses on the quieter moments and the places truckers frequent when they aren't driving – places like truck stops, diners, motels, perhaps a mechanic's garage or a tyre shop, but also the inside of the cabins, where the drivers spend most of their free time, soothing themselves to sleep with videos watched on a phone screen, or speaking to the family members they miss.

The important thing here is that each motivation is individual, whether it stems from past trauma or present-day hardship. The same holds true for fate, with two possible outcomes: surrendering to fatigue, or pressing on because there is no other choice. Marise certainly tries to capture the fuller picture of truck drivers' lives on the road (specifically in Argentina) but also to highlight particular situations through vignettes.

The way the filmmaker sets his film apart from the bulk of similar work – usually shot in the register of observational documentary – is through a conscious decision to show the road as little as possible, using driving merely as a backdrop to the truckers' thoughts and musings on the everyday topics that occupy them. In the film's opening stretch, this decision seems to land like a bullseye: cinematographer Jorge Rojas shoots mostly single-take scenes, always from just the right angle, while the editing duo of the filmmaker and Mayra Morán stitches them together with long, soft crossfades that lend the film an almost experimental quality.

However, once the novelty of this approach wears off – around the one-third mark – the cracks begin to show. The trouble is that Marise aimed higher than he could actually reach, attempting to proverbially reinvent the wheel on a topic that, while possibly fascinating, is still fairly familiar, all while trying to capture a trucker's life from every conceivable angle. That may be why he settled on a vignette structure that cuts too shallow, with barely any connective tissue between segments, even as recurring "characters" reappear.

In the end, the structure is so loose it borders on non-existent, and the whole thing resembles an arbitrarily assembled mosaic of clichés. Truck Driver ends up as a missed opportunity, albeit with some nice touches here and there.

A Film a Week - A Report for Minerva 2 / Zpráva pro Minervu 2

 previously published on Cineuropa

What does a small provincial hotel need? Some staff and some guests. The more, the better – though their characters have to be balanced too. If the characters and types turn out too ordinary, they risk being boring; if they're too weird, they risk seeming outlandish. Of course, one can always spice things up with, say, ghosts haunting the grounds, or aliens paying a visit. And, voilà – here is the blueprint for a bulletproof hotel comedy.

Czech stage actors, directors and playwrights Miroslav Krobot and Lubomír Smékal did exactly that, and then some, for their A Report for Minerva 2 project. It began as a stage production by the amateur troupe Divadelní spolek 23, credited here as one of the producers, before morphing into a film that retained the entire cast from the original show. It premiered at the 60th Karlovy Vary International Film Festival, as one of the Special Screenings.

Of the two receptionists, one is grumpy because her acting career has ended, while the other is emotional, expecting to give birth any day. The Ukrainian cleaning lady is also grumpy and prone to lashing out at guests, burdened as she is by both work and prejudice. The house painter idles at work, musing on various topics. And one chambermaid keeps appearing, disappearing and teleporting, as though she'd wandered in from a different, more romantic time. A takeover by new management looms, and two "solid" gentlemen (played by the filmmakers themselves) appear – though they act rather strangely.

The guests can be pieces of work too. There's a health-obsessed bore with a touch of OCD, forever pestering his wife, fellow guests and the hotel staff about what's right and what's wrong. A virginal, nerdy loner tries to strike up conversations with women, as does a sex-obsessed slacker, though both chicken out at the crucial moment. A tourist from Slovakia finds herself discriminated against, made to wait for a room to clear despite having a reservation, while a clarinettist is chased from one place to another for "disturbing the guests," even though nobody has actually complained. A beautiful young woman draws the eyes of every man in the room, though all she wants is a sincere conversation. And, finally, there's an alien who must report back to his homeworld, Minerva 2, while still getting to grips with human ways, and the spirit of a Nokia 3310 ("an older model," she notes), lying on the floor in the corner, its battery slowly draining.

Yes, it sounds like an endearingly bizarre ordeal, and its lean 68-minute runtime seems appealing enough. On stage, it might well sustain a longer running time. On screen, though, the translation from one medium to the other is far from smooth. The amateur actors struggle with line delivery more than they would on stage, and the directing duo – of whom only Krobot has any prior filmmaking experience – throw every trick in the book at making the space and the interplay between actors and setting feel livelier and less theatrical, but without much consistency or method behind the individual craft choices. The biggest offender, though, may be the monologues: every character, human, spirit or alien, is given one to voice their inner thoughts, and while these might sit comfortably in a theatre, on screen they feel entirely artificial. In the end, A Report for Minerva 2 comes across as a sincere, honest, but not entirely successful effort; one likely to appeal mainly to existing fans of the stage show.

Animol

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

- drugi deo dužeg teksta -

Možete li da pretpostavite u kojim sredinama homoseksualne (muške) veze najbolje „uspevaju“? U pozorištu među baletanima? Ne, oni su zapravo akrobate i sportisti, a i nema ih puno. Među dizajnerima po firmama? Firme su male, a fluktuacija velika da bi se održale. A krojači-modisti, možda oni? Oni su skoro izumrli, oni preostali figuriraju kao relikt prošlosti.

Ne, u pitanju su dve izuzetno „muževne“ institucije – vojska (posebno za vreme ratova) i zatvor. Razlog je prost: uglavno sve sami muškarci, ili čak isključivo muškarci, provode dane i noći zajedno u zatvorenoj sredini. U slučaju zatvora, jasno je da se radi pre o životinjskoj potrebi i porivu za dominacijom nego o iskrenoj privlačnosti. U vojsci, pak, sve izvire iz nekog drugarstva i zajedništva koje prerasta u partnerstvo.

Dva filma s gej-romansom kao integralnim delom svog zapleta prikazana su i u preglednom delu Horizonti festivala u Karlovim Varima. U pitanju su naslovi Coward Lukasa Donta i Animol Ešlija Voltersa koji su premijere imali u Kanu, odnosno u Berlinu.

Drugi deo jednačine i zatvor imamo u filmu Animol, autorskom prvencu inače televizijskog glumca Ešlija Voltersa (serija Adolescence, među ostalima). Mladi Troj (Tut Njuot) biva uhapšen još pre nego što se ekran upali i u redu za prijem u istražni zatvor čeka zajedno s naivnim poljskim provalnikom Kristijanom (Vladislav Baliuk) i prekaljenim kriminalcem Dionom (Seku Diabi) koji ima plan da postane lider iza rešetaka. Troj se postavlja kao jedan od Dionovih pobočnika koji za njega ispunjava zadatke, ali i štiti Kristijana, posebno od svog ludog cimera Mejsona (Rajan Din). Između Troja i Kristijana se razvija i romansa, što Mejson vidi i kreće da koristi kao polugu za pritisak na Troja da uđe u sukob s Dionom.

U pitanju je, dakle, prilično klasična zatvorska drama čiji je jedini novitet taj da homoseksualni odnos nije plod prisile i silovanja, kako to obično po klišeima biva. Opet, i taj ugao je u priču uveden naprečac i pomalo veštački, s jasnom dramaturškom svrhom u scenariju Nika Lava (The Football Factory), a da sam taj odnos zapravo ostaje tek površno prikazan. Možda nam neku utehu pruži izvrsno raspoloženi Stiven Grejem u ulozi nekonvencionalnog zatvorskog psihologa Klejpula, što je verovatno i jedini koliko-toliko uspeli i inovativni aspekt filma.

Coward

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

- prvi deo dužeg teksta -

Možete li da pretpostavite u kojim sredinama homoseksualne (muške) veze najbolje „uspevaju“? U pozorištu među baletanima? Ne, oni su zapravo akrobate i sportisti, a i nema ih puno. Među dizajnerima po firmama? Firme su male, a fluktuacija velika da bi se održale. A krojači-modisti, možda oni? Oni su skoro izumrli, oni preostali figuriraju kao relikt prošlosti.

Ne, u pitanju su dve izuzetno „muževne“ institucije – vojska (posebno za vreme ratova) i zatvor. Razlog je prost: uglavno sve sami muškarci, ili čak isključivo muškarci, provode dane i noći zajedno u zatvorenoj sredini. U slučaju zatvora, jasno je da se radi pre o životinjskoj potrebi i porivu za dominacijom nego o iskrenoj privlačnosti. U vojsci, pak, sve izvire iz nekog drugarstva i zajedništva koje prerasta u partnerstvo.

Dva filma s gej-romansom kao integralnim delom svog zapleta prikazana su i u preglednom delu Horizonti festivala u Karlovim Varima. U pitanju su naslovi Coward Lukasa Donta i Animol Ešlija Voltersa koji su premijere imali u Kanu, odnosno u Berlinu.

Dontov film svakako je višeg profila i više funkcioniše kao nastavak tematske linije kojom se autor bavio u svojim prethodnim filmovima Girl (2018) i Close (2022). U prvom smo imali transrodnost kod tinejdžera, u drugom, pak, dečačku bliskost koja može (a ne mora) biti signal (buduće) homoseksualnosti. U Coward, pak, po prvi put kod Donta kao protagoniste imamo odrasle muškarce koji otkrivaju svoju seksualnost, i to u vojsci.

Godina je 1916. i Prvi svetski rat kipti punom parom. U belgijskoj vojsci na snazi su rotacije vojnika između rovova na frontu i pozadinskih zaduženja transporta municije, sahranjivanja leševa u masovne grobnice ili skupljanja polu-mrtvih ranjenika s ničije zemlje. Ko ima sreće da ga to dopadne, ili, pak, nema sreće jer je ranjen, pa ne može da radi fizički, biva „prekomandovan“ na dužnosti zabave za vojnike na frontu.

A ta zabava se po pravilu ne svodi da neka momčina uz harmoniku peva borbene i patriotske pesme, već na imitaciju kabarea gde muškarci silom prilika igraju (i) ženske uloge. Ko se seća četvrte sezone satirične serije The Black Adder, zna tačno o čemu se tu radi.

Bilo kako bilo, mladi i naivni mobilizovani seljak Pjer (Emanuel Makija) na dužnosti zabavljanja svojih drugova upoznaje malo starijeg i dosta prefinjenijeg gradskog krojača Fransisa (Valentin Kampanj) koji služi kao neformalni vođa trupe. Prosto, Fransis je u životu bio u kabareu, video plesačice dovoljno puta da svojim „podređenima“ može objasniti kako se pleše kan-kan, a i zna da svira klavir. Pjeru je sve to fascinantno dovoljno da volontira prvo kao scenski radnik, a kasnije i kao jedan od glumaca, pa čak i da se namerno rani kako bi se pridružio trupi na duži rok, ma koliko ta forma „mekog“ dezerterstva sa sobom nosila rizik da ga proglase kukavicom i eventualno streljaju.

U trupi, njih dvojica otpočinju skrivenu vezu. Interesantno, muževniji Pjer je u nju više i romantičnije investiran, dok naoko feminizirani Fransis racionalno shvata da su njihove eskapade kratkog daha i moguće jedino u specifičnom ratnom okruženju. Koliko tako nešto može potrajati pre nego što ih okolnosti rastave?

Dont zapravo udara po samim opštim mestima, što zabranjene muške ljubavi, što Prvog svetskog rata. Da, znamo da je Prvi svetski rat bio krvav i blatnjav, kao što znamo i da onovremeno društvo nije baš tolerisalo različitost tog tipa. Međutim, autor nam sve to servira kao da otkriva nešto novo i po prvi puta hrabro progovara na tu temu, a to pritom čini u vrlo konvencionalnom stilu, uz dozu razvlačenja. Zapravo, jedino što se može proglasiti za autentično je belgijska vojna muzika, ali sumnjam da će većini to biti neka uteha.

Family Movie

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

- drugi deo dužeg teksta -

Možda je stvar jednostavnija kada se radi o snimanju treš-filma u porodičnoj radinosti jer je to ipak prirodno okruženje za tako nešto. Ali, familija Bejkon-Sedžvik, dakle poznati glumci Kevin i Kira, zajedno sa svojom decom Trevisom i Sosi, pokušavaju da to nije baš tako s filmom Family Movie. Film je u Karlovim Varima imao evropsku premijeru, a njegova glumačka postava je gostovala na festivalu.

Ko-reditelji Kevin Bejkon i Kira Sedžvik igraju bračni par Džeka i Elen Smit. Džek je autor ultra-niskobudžetnih horora, a Elen je njegova muza i često glavna glumica. U posao su uključena i deca, Ula (Sosi) kao glumica, a Trent (Trevis) kao tonac, mada bi želeo da bude i kamerman. Oni trenutno oko svoje kuće snimaju film Blood Moon na temu ritualnih ubistava i žrtvovanja, budžet im iznosi oko 10.000 dolara koje je lokalni gangster donirao kako bi njegova kći Maja (Liza Koši) snimila dokumentarac o snimanju filma.

Snimanje u tim uslovima je ekstremno stresno i nepredvidljivo. Glavni glumac se povredio i pitanje je hoće li se vratiti. Komšija ih zeza i proizvodi buku. Ula i Trent bi voleli da ispitaju i neke druge karijerne mogućnosti – Ula kao glumica u pravoj televizijskoj seriji u kojoj je dobila pristojnu ulogu, a Trent bilo kao pevač metal benda, bilo kao kikbokser koji planira da se veštini uči na Tajlandu. To sve unosi razdor u porodicu kojoj još veći problem može da predstavlja to što je majka i zaštitnica Elen zapravo serijski ubica.

Zvuči uvrnuto i blesavo, što i jeste, posebno uzevši u obzir da su Bejkonovi na ovu ideju došli u doba korone i karantina, ali je njihov „kućni projekat“ privukao pažnju još nekih koji su ga podržali. Zato u sporednim ulogama možemo da vidimo, primera radi Džona Kerola Linča, Skuta Meknerija i horor-legendu Džekija Erla Hejlija, između ostalih, i svi oni dodaju na faktor zabave. Roditelji proždiru scenario, pri čemu je Kevin pouzdan, a Kira nesputana i briljantna u preterivanju, dok podmladak ipak malo kaska za njima.

U suštini, Family Movie nije naročito originalan, reference na koje se hvata su providne – Votersov film Serial Mom je možda najočitija, ali tu imamo još i gomilu treš-filmova, a i polu-parodični ton fingira odjeke stila braće Koen. Čini se da je najozbiljniji rad ipak uložen u rekreiranje inserata iz filmova unutar filma koji su pravi primer treš-horora. Opet, Family Movie je čista zabava koju nijednog trenutka ne treba uzimati preterano ozbiljno.

The Beloved / El ser querido

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

- prvi deo dužeg teksta -

Zamislite reditelja s velikim egom koji se pretvara u diktatora (Kopola je izjavio da se reditelji i diktatori savršeno razumeju jer su isti tip ličnosti). I zamislite da vam je reditelj član porodice, recimo otac. Jer, kako bi Efraim Kišon rekao, kod kuće je najteže.

Premisa filma The Beloved Rodriga Sorogojena, premijerno prikazanog u Kanu, a uhvaćenog u Karlovim Varima, je upravo takva, ali još za nijansu pojačana. Naime, veliki španski reditelj Esteban Martinez (Havijer Bardem) je glavnu žensku ulogu u svom novom kolonijalno-pustinjskom epu dodelio svojoj kćeri Emiliji (Viktorija Luengo). Prvi mogući problem s time je što Emilija nije neka poznata i velika glumica, već je uglavnom nepoznata i neproverena, što podiže sumnje u nepotizam.

Drugi, za ovaj film esencijalni problem sastoji se u tome da je Esteban bio uglavnom odsutan iz Emilijinog života (nju je podigla majka, i sama bivša glumica nižeg ešalona koju je Esteban izmaltretirao na snimanju filma s kojim se probio), a i kada je bio prisutan, uglavnom je stvarao haos, često podgrejan alkoholom. Stvar je, dakle, emocionalnog bagaža zbog kojeg se snimanje može pretvoriti u igru raščišćavanja računa ne samo između reditelja i glumice, već pre svega između oca i kćeri.

Ljudi iz ekipe kažu da se Esteban smirio i da ne divlja više kao ranije, pa tako i snimanje počinje u opuštenom tonu. Čini se da se reditelj i glumica savršeno razumeju, a da otac i kći polako počinju da grade odnos. Međutim, rekosmo, na snimanju stvari često ne idu po planu, a u ovom slučaju će sve kulminirati na jednoj zahtevnoj sceni koja uključuje obrok pod šatorom dok izvan njega šiba vetar jači nego što je to scenario predvideo...

Rodrigo Sorogojen je autor u čijim filmovima su neizbežni elementi psihologija i međuljudski odnosi, bilo da se tu radi o vezama (Stockholm, 2013), lovu na serijskog ubicu (May God Save Us, 2016), političkoj korupciji (The Candidate, 2018), potrazi majke za izgubljenim detetom (Mother, 2019) ili odnosima stranih došljaka s netrpeljivim domaćinima (The Beasts, 2022). Svi su oni, osim poslednjeg, imali neku inherentnu manu, nedorečenost ili su patili od pogrešnih autorskih odluka zbog čega su dobacivali do proseka ili tek blago iznad.

To je slučaj i sada, ali posvetimo se prvo pozitivnijim aspektima. Recimo, posle dugo vremena, Havijer Bardem ima priliku da igra lik koji podseća na čoveka s vrlinama i manama, a ne karikaturu. Zapravo, on ovde glumi umesto da šmira, i to je odlična vest. Odlična vest je takođe da ga Viktorija Luengo i ostatak postave u tim aspiracijama odlično prate. Još jedan bitan aspekt je i to da nas Sorogojen i ko-scenaristkinja mu Izabel Penja vode iza scene filmskog snimanja i to čine bez neke nepotrebne ili naivne romantizacije.

Pređimo sad na neke manje dobre aspekte filma. Prvo, predugo traje: od dva sata i 15 minuta, ima tu bar 45 minuta čistog viška, uključujući i kompletan prolog u kojem otac i kći raspravljaju o istoriji svog odnosa, što će sve ponoviti i kasnije, ali i pasaže s insertima iz „Estebanovih starijih filmova“ ili filma koji snimaju. Posebno su iritantni prelasci na crno-belu fotografiju bez ikakve dramaturške potpore, čime Sorogojen još jednom pokazuje koliko je sklon brljanju. Šteta, jer je The Beloved imao potencijala da bude vrlo dobar film.

A Film a Week - City of Fathers / Mesto otcu

 previously published on Cineuropa

It has been thirteen years since the veteran Czech filmmaker Zdeněk Tyc directed a feature film, the latest until now being Like Never Before. The filmmaker behind Seize the Day (1996) and El Paso (2009), among other titles, is now back with another easily accessible and audience-friendly piece. City of Fathers has just premiered at the 60^th Karlovy Vary International Film Festival as part of the Special Screenings section.

Father and son don't seem to have much in common, except for a shared first name (Richard) and the modest flat in a socialist-era housing block in a small Czech city they call home. Richard Jr, nicknamed Ríša (Tomáš Vravník, glimpsed in the 2020 thriller Scumbag), is in fact a gentle factory worker who hides behind the mask of a tough guy, listening to punk rock and keeping his "part-time" girlfriend, Lenka (Pavlína Štorková) – who raises her son, Miša, alone – at arm's length. Richard Sr (Vladimír Javorský, most recently seen in Agnieszka Holland's Franz) is a neat, well-mannered retired teacher who prefers operatic arias and Ingmar Bergman's films. The two men have lived alone ever since Ríša's alcoholic mother, Renata, left them, and Ríša has spent much of his life trying, unsuccessfully, to re-establish contact with her: he knew she lived on the streets as a beggar and gave her change whenever he encountered her, but she never once engaged him in a proper conversation.

When Renata suddenly dies, and Ríša learns from her drinking buddies that his real father might be one of the members of Kokoti (meaning "The Dicks"), an old communist-era punk rock band, he sets off on a journey of investigation – first online, then in person, in the nearby city of Ostrava. As he tracks down the three "candidates" – a family man and fresh grandfather, a trashy horror film director, and a violent drunk – in order to collect swabs from them for DNA testing, he risks falling off the wagon of sobriety himself, but also learns a thing or two about who he really is.

Yes, the story at the heart of City of Fathers is almost as old as cinema itself, told and retold endlessly, yet it still serves different geographical and political contexts equally well. That said, this type of film is better suited to general theatrical release – and even Sunday-afternoon TV slots – than to the festival circuit. The reason might lie in Tyc's directorial approach, which is serviceable and efficient, but also somewhat textbook.

That said, it would be unfair to call the film entirely flavourless: Roman Vojkůvka's script delivers plenty of the typically Czech dry humour, in situations that are somewhat predictable yet still play out in an entertaining way. The camerawork by Tomáš Kresta, meanwhile, captures a contemporary small-town Czechia rarely seen on the big screen, while the soundtrack – drawing on songs from both older and newer local punk rock bands – works effectively as commentary on the characters, their actions, and the environment they inhabit.

The true heroes of the film's success, however, are its actors. The chemistry between the two leads is excellent and so is their comedic timing. As a bonus, the supporting cast of character actors is also on top of its game, following the leads with real awareness, and the director puts the ensemble to good use, wringing out both laughs and moments of genuine emotional resonance. In the end, City of Fathers is a passable, even pleasant watch that doesn't demand much of the viewer.

A Film a Week - Paris Paris

 previously published on Cineuropa

Big, metropolitan cities have been attracting people – from the same country and beyond – for centuries, if not millennia, and countless stories have been told on the subject. They usually begin with a kind of fascination rooted in romanticised illusions, before the whole thing curdles into hardship, struggle and, more often than not, disappointment. Over the past couple of centuries, Paris in particular has become synonymous with such stories: many arrive harbouring illusions about the City of Light drawn from books, films and art, only for few to glimpse its underbelly before becoming part of it themselves.

Premiering in the Proxima competition at the 60th Karlovy Vary International Film Festival, Isabelle Tollenaere’s debut fiction feature Paris Paris tells one such story, set in the milieu of migrants and refugees searching for their own slice of happiness in the French metropolis. Coming from a background in documentaries such as Battles and Victoria, Tollenaere sets out to tell a true story, but by somewhat different means.

The central stage for this story – or, more accurately, this collection of short stories driven by three characters – is a squat in a soon-to-be-demolished building in La Défense. Yi-En (Chen Yi-En) claims to have been born and raised in Paris, yet he doesn't speak a word of French, and so he enrols in a language course, where he meets others in a position similar to his own. One of them is the Palestinian refugee Hamzah (Mahmoud Beshtawi), who claims to be a poet but has to support himself by selling cheap toys on the streets. The two strike up a friendship, and Hamzah moves into the flat Yi-En shares with a Congolese construction worker, Junior (David Mutamba).

Each of the three men has his own story to tell. For Hamzah, it is the war and the destruction it has brought upon him, his neighbours and his compatriots. For Junior, it is the city of Lubumbashi, which has changed so much he can no longer recognise it. And for Yi-En, it is his actual home town – a film-set-like replica of Paris built in China as a real-estate gimmick. Yi-En also keeps losing things (knives, shoelaces, even his wallet), yet keeps "finding" living creatures, both animals and people in need, while his eventual disappearance might signal the disappearance of the improvised "world" the three of them built for themselves from the leftovers of the decaying world around them.

Tollenaere opens her film in a slightly, artistically polished docu-fiction style, with non-professional actors playing variations on the types of characters they naturally embody. A trained eye and ear can spot that the whole thing is scripted, yet it still rings completely true and real – perhaps thanks to Thomas Verijke's strictly static camerawork in a boxy 4:3 ratio, and the filmmaker's own precise editing, which frames the story with a sense of gravity.

However, Tollenaere is aware that this approach can only take her so far, and she intervenes to shift things – first at the script level, then in execution, as the camera begins slowly moving around the characters. A warm, slightly absurdist humour starts to emerge, and the echoes of Wim Wenders' urban travelogues and Jim Jarmusch's stories of friendship on the margins – as the only way of surviving life there – become clearer. The film's initial message isn't exactly betrayed, but it doesn't come across quite so easily either. Nevertheless, Paris Paris radiates a certain warm-heartedness, even if the stories it tells are far from heart-warming.

Everybody Digs Bill Evans

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Svaka muzika ima svoju drogu, što doslovno, što metaforički. Za džez je to heroin, što samo po sebi predstavlja paradoks. Naime, džez zahteva bistrinu, prisutnost, improvizaciju i spremnost da se iskače iz šablona, a jedino što heroin nudi je totalna anestezija i pasivnost.

Zabeleženi su brojni slučajevi među poznatim muzičarima, ali je slučaj pijaniste Bila Evansa nekako specifičan. Evans je, naime, bio vrlo plodan autor koji je komponovao, nastupao i snimao, potpuno neometen činjenicom da je bio težak zavisnik. Imao je na stotine koncerata, snimio na desetine ploča i osvojio sedam nagrada Gremi za samo 51 godinu života.

Everybody Diggs Bill Evans naslov je jedne od njegovih ploča, ali i biopika o njemu i njegovoj borbi sa samim sobom, okruženjem, okolnostima i svetom. Irski scenarista Mark O‘Haloran prihvatio se adaptacije knjige Ovena Martela, a režije se prihvatio Grant Gi koji je do sada radio najviše na dokumentarcima. Film je premijerno prikazan u glavnoj konkurenciji Berlinala, gde je Gi osvojio Srebrnog medveda za režiju, a nama je pao šaka na festivalu u Karlovim Varima.

Premisa je relativno jednostavna: nakon smrti prijatelja i basiste u trenutnom triju, Skota LaFara (Vil Seč), Bil Evans (Anders Danielsen Lie) je izgubio volju da nastupa, svira, komponuje i snima, i predao se heroinskoj zavisnosti zajedno sa svojom devojkom Ilejn (Valen Kejn), što im je i uništilo vezu. Bilov brat, Hari junior (Beri Vord) interveniše i dovodi Bila kod sebe i svoje porodice u predgrađu Njujorka u nadi da će moći da mu pomogne. Kada u svom naumu ne uspe, on brata šalje roditeljima, ocu Hariju senioru (fantastični Bil Pulman) i majci Meri (Lori Metkolf), na Floridu. Bil započinje put oporavka, ali pitanje nije da li će posrnuti, već kada.

Filmova o zamkama zavisnosti je na lopate, ali je dobrih među njima izuzetno malo. Autori se često toliko plaše glorifikacije i prikazivanja privlačnosti istih da im je domet da od svog filma naprave nekakav bauk kojim će se plašiti naivni i koji će ići niz dlaku moralno-panične većine s poentom da je droga zlo. Greška takvog pristupa je apsolutno nerazumevanje zašto bi se iko ikada tako nečemu odao, što zbog nedostatka hrabrosti i nijanse, što zbog nedostatka empatije.

Srećom, Gi je pametniji, hrabriji i empatičniji od toga. U njegovom filmu Bil Evans nije nikakvo strašilo za malu decu ili loš primer za zabrinute roditelje, već čovek od krvi i mesa, sa svojim problemima i slabostima. On je zapravo emotivac koji pati zbog besmislene smrti prijatelja i koji nosi težinu sveta na svojim plećima. Zbog toga je toliko ispijen da i odeća na njemu deluje preveliko, baš kao i naočari na nosu.

Bil u tome nije sam, jer se sa svojim demonima bore i njegov brat i otac, svaki od njih sa svojim i na svoj način. Otac kao da nikad nije imao prilike da se opusti od teškog rada, ali svejedno sebi prebacuje da nije dovoljno radio i patio. Brat je, s druge strane, pomalo zavidan jer je Bil s manje truda u muzici postigao više od njega, dok svoje druge traume skriva iza tišine i alkohola.

Na tehničkom i stilskom planu, Everybody Digs Bill Evans je izuzetan film. Prvi razlog za to je vizuelni identitet pažljivo složen da korespondira s vremenom i mestom radnje. Uglavnom, to je 1961. godina, dok bučni Njujork i lenja, osunčana Florida funkcionišu kao savršeni kontrasti. Gi se tu poziva na deo onovremenih američkih filmova koji su se pozivali na francuske novotalasne autore i tako anticipirali Novi Holivud, ubacuje sinema verite pristup i oštru, asocijativnu montažu koja se čini haotičnom, ali je apsolutno na mestu. Takođe, skokovi unapred u radnji, u kraj 70-ih i uglavnom na temu smrti, snimljeni su u svom vremenski prikladnom stilu, u visoko saturiranom koloritu.

Druga bitna stvar zbog koje je Everybody Digs Bill Evans trijumf od filma je džezerska struktura koje se drži. Počinje kao da uspostavlja pravila i šablone po kojima će kretati, onda ih dramatično ruši, da bi na kraju sasvim skrenuo u haos. Uz asistenciju montažera Adama Biskupskog, Gi uspeva da sklopi organizovani haos džeza s neorganizovanim haosom bunila u homogenu celinu i impresivan film.

A Film a Week - A Whole Person Almost / Enas olokliros anthropos schedon

 previously published on Cineuropa

Islands and their islanders… They have so much in common with one another, and differ greatly from the rest of the world. It must have something to do with the sense of community in relative isolation. At least, this is a common conception that serves as the starting point of Efthimis Kosemund Sanidis' debut feature A Whole Person Almost, which has just premiered in Karlovy Vary's Proxima competition. However, the journey takes us in different directions.

Ilias (Anastasis Georgoulas), a young man burdened by debt, crosses the sea to claim his inheritance from his late, estranged father — who, as far as he knows, worked as the island's doctor. He expects it to be a simple in-and-out job, but local customs and his father's saint-like reputation among the islanders (the father's name, Christos, is something of a giveaway) soon get in his way, forcing him to stay far longer than planned. Matters are complicated further by the fact that his father practised medicine without a proper licence, never charged his patients, and lived off the islanders' charity like a kind of hermit — meaning Ilias has little to inherit beyond an old shipping container converted into a makeshift home and workspace.

The longer Ilias stays on the island, the more locals he encounters – among them his father's former lover, Karina (Elena Topalidou, of Magnetic Fields fame), who runs a modest lodging house, and the young woman who works alongside her, Kalliopi (Flomaria Papadaki, seen in Animal). Gradually, his perception of both his father and himself begins to shift. He also starts noticing stranger goings-on: mysterious power outages and an epidemic of fainting fits – one he eventually succumbs to himself, to the point of losing his physical strength entirely. But with Kalliopi as his guide and ally, he is offered a chance at redemption, and perhaps even love.

Even after almost twenty years, the so-called Greek Weird Wave still appears to be going strong. Here, the setting of an unnamed island – one that lives by its own rules, at once rigid and ever-changing – serves that purpose perfectly, as the filmmaker and his co-writer, Elizampetta Ilia Georgiadou, explore not just the setting itself, but also the characters' inner lives and psychology.

This is evident in cinematographer Christos Voudouris' shots, which gently morph from distant observation into more intimate portraits as the plot slowly unfolds. Editor Livia Neroutsopoulou establishes an unhurried tempo, yet much-needed tension is introduced through a piano-heavy score that kicks in whenever a pattern needs breaking or shifting. The cast, meanwhile, does its best – and largely succeeds – in rendering these characters as palpable human beings.

One might argue that a sense of weirdness comes to dominate the film as it progresses, overtaking the coherence of its plot and the protagonist's inner journey, leaving viewers wondering what Efthimis Kosemund Sanidis' endgame might be. But on an emotional and visceral level, A Whole Person Almost resonates more strongly than it does on a purely rational one.