Cairo Conspiracy / Walad min al Janna

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Već na svojoj premijeri prošle godine u Kanu, tada još pod originalnim internacionalnim naslovom Boy from Heaven, novi film Tarika Saleha sada poznat kao Cairo Conspiracy krenuo je u lov na nagrade, osvojivši onu za najbolji scenario u glavnoj takmičarskoj konkurenciji najvećeg filmskog festivala. U međuvremenu je, kao švedski nacionalni predstavnik, imao intenzivnu i donekle uspešnu „oskarovsku kampanju“ u kojoj, doduše, nije dogurao do konačne liste nominovanih, ali je svejedno došao prilično daleko. Publika iz naše regije je imala priliku da ga vidi još letos na Motovunu, a sada i na „festivalu festivala“, beogradskom Festu.

U pitanju je politički triler s mehanikom špijunskog smešten u okruženje prestižne visoke islamske škole u Kairu u koju, čistog srca, dolazi Adam (palestinsko-izraelski glumac Tafik Barhom), siromašnog ribara sin s ambicijom da nakon studija postane imam u svom selu. Škola, naravno, nije onakva kakvom se čini, već je poligon za odmeravanje snaga između različitih verskih, političkih i šire društvenih frakcija u kojima njegov cimer i prvi prijatelj Zizo (Mehdi Dehbi) pliva kao riba u vodi, između ostalog i zato što radi kao doušnik vojne obaveštajne službe.

Zaplet, pak, počinje sa smrću glavnog imama koji funkcioniše kao dekan obrazovne ustanove. Treba organizovati izbore za novog, u čemu se javlja više frakcija, radikalnijih ili sekularnijih. Kako Zizo želi da se „povuče“ iz špijunskog zanata, Adam postaje njegova zamena i mora da sarađuje s pukovnikom Ibrahimom (danski glumac Fares Fares, poznat po ulogama u filmovima iz serijala o Q-odeljenju), te da se za njegov račun infiltrira u različite frakcije, a sve u svrhu nameštanja izbora. Vremena su, pritom, vrlo „zanimljiva“, nakon Arapskog proleća koje je detroniralo bivšeg predsednika Hosnija Mubaraka, a vojska se sprema da zada kontra-udarac islamistima.

Cairo Conspiracy je kompaktan, pametan i naročito pametno snimljen (sa turskim eksterijerima i švedskim enterijerima koji „glume“ Kairo) špijunsko-politički triler smešten u „egzotičnu“ sredinu u koju se obično ne smeštaju filmovi tog žanra i žanra uopšte. Tarik Saleh sjajno uparuje glumce, što direktno iz arapskog sveta, što one arapskog porekla stacionirane u Evropi, oni kreiraju unekoliko tipične, ali opet dovoljno životne odnose među likovima, zbog čega se priča uverljivo zapliće i raspliće.

Manji problem zbog kojeg Cairo Conspiracy nije odličan film, već samo dobar je, međutim, hipoteka s kojom dolazi. Ako su vam se ime Tarika Saleha i pristup mešanja zapadnjačkih žanrova s arapskim koloritom učinili poznatim, za to postoji odličan razlog koji se zove The Nile Hilton Incident u kojem je Saleh u suštini uradio isto što i ovde, ali u žanru neo-noara baziranog oko ubistva u naslovnom hotelu iza kojeg se otkriva šira koruptivna mreža u vrhovima egipatske vlasti netom pred izbijanje demonstracija na trgu Tahrir. U poređenju s prethodnikom, Cairo Conspiracy jednostavno više nije toliko nov i neviđen, već pre deluje kao film po dobrom receptu.

The Nile Hilton Incident

kritika originalno objavljena na Monitoru

2017.

scenario i režija: Tarik Saleh

uloge: Fares Fares, Mari Malek, Yasser Ali Maher, Ahmed Selim, Hania Amar, Mohamed Yousri, Slimane Dazi, Hichem Yacoubi, Ger Duany

Zanimljivo kako su neki žanrovi transferabilni kroz prostor i kroz vreme samo ako onaj koji ih se hvata zna u kolikoj se meri čega treba držati. Uzmimo primer noira, filmskog žanra sa korenima u američkoj pulp literaturi detektivske sorte, čije je ime ima korene u tehničkim specifikacijama, a ne u sadržini. Nastao u periodu oko Drugog svetskog rata, sniman danju sa tamnim filterima ne bi li dočarao noć, noir je na domaćem terenu u Americi, a posebno u Los Angelesu. U novohollywoodskoj reviziji, znojni dani su zamenili lepljive noći, krajem 80-ih i ranih 90-ih često je ubacivana ljigava soft erotika u zaplet, a sa Blade Runnerom noir je otišao i u budućnost. U francuski kontekst ušao je nedugo nakon rata i to je učinio izuzetno elegantno – pariški žargon je dostojno zamenio američki “hard boiled” sleng, a policijski inspektori su došli na mesto policijskih ili privatnih detektiva. Na prelazu milenijuma, noir je, prvo u literaturi, a onda i na filmu, zauzeo Skandinaviju, insistirajući na klasnim i socijalnim kontekstima i zloupotrebi moći u naizgled idiličnom društvu. Pitanje svih pitanja bi bilo kako bi izgledao noir van zapadnjačkog konteksta, a švedsko-egipatski reditelj Tarik Saleh je ponudio odgovor u svom nagrađivanom (pobednik Sundance festivala u ne-američkoj konkurenciji) filmu The Nile Hilton Incident.

Osnovni elementi su više američki negoli skandinavski utoliko koliko “setting” Kaira između bede i glamura, tradicije i modernosti više podseća na “džunglu na asfaltu” Los Angelesa nego na zaleđenu vodu Stockholma ili Copenhagena ispod koje se mulj tek nazire. Tako imamo žrtvu – pevačicu i high-end prostitutku, svedokinju ilegalnu imigrantkinju i hotelsku čistačicu (Malek), te trojicu muškaraca koji su u ubistvo upleteni. Jedan je poslovno-politički moćnik Shafiq (Ahmed Selim), drugi je njen menadžer i svodnik Nagy (Yacoubi), Tunižanin sa kojim je bila upletena u seriju iznuda, a treći je misteriozni ubica (Dazi), povezan sa jednim ili drugim. To sve treba da razreši prosečno korumpirani (podmitljivi, ali i otvoreno kradljivi) egipatski policajac Noredin Mostafa (Fares Fares, ujedno i jedan od producenata filma) sklon porocima poput lančanog pušenja i kombinacije tableta sa pivom čiji nezadrživi uspon kroz policijsku hijerarhiju potpomaže njegov šef i stric Kammal (Maher). Noir ne bi bio noir bez “fatalke”, i nju imamo u formi žrtvine kolegice i prijateljice, Tunižanke Gine (Amar). Vreme radnje je takođe zanimljivo, predvečerje revolucije koja je odnela korumpirani režim Hosnija Mubaraka, a nezadovoljstvo u zraku se može seći nožem.

Upravo se u egipatskom kontekstu krije puna snaga Salehovog filma. Naime, koristeći se stvarnim, a nepovezanim događajima (ubistvo izvesne libanonske pevačice u hotelu se dogodilo tri godine pre događaja na Tahrir trgu), Saleh uspeva u naumu da sprovede detaljnu sondažu egipatskih socijalnih prilika i tako napravi političan film bez pretenzija prema aktivizmu ili istoričnosti, a samu revoluciju pritom koristi dramaturški vešto kao dimnu zavesu u koju obavija rasplet filma. Iako je snimanje u Egiptu prekinuto nedugo nakon početka (dovršeno je, ironije li, u Casablanci), kamera Pierrea Aima uspeva da uhvati užurbanu, pa čak i divlju svakodnevicu najvećeg arapskog grada i svojevrsnog središta globalne kulture i to ne samo slikajući poznate toponime, već se spuštajući i na ulični nivo. Replika u kojoj jedan policajac kaže drugom da “ovo nije Švicarska i da nema on šta tu tražiti pravdu” možda zvuči kao komadić Chinatowna u gunguli Blade Runnera, ali ju nije teško “kupiti”.

Samu priču Saleh (poznat po dokumentarcu Gitmo, animirano-igranom filmu Metropia i igranom filmu Tommy) vodi na različite načine u različitim etapama filma. Nakon podastiranja faktografije zločina kao polazne tačke za istragu i uspostavljanja Noredina kao lika (Fares Fares to olakšava svojim nezanemarivim prisustvom na ekranu, lice nam je poznato iz danskog hit-serijala o Q odeljenju, iz Star Wars filma Rogue One i nekoliko internacionalnih koprodukcija), početak istrage podseća na tipičan procedural a potpisivanje vremena i mesta događaja čak priziva u pamet seriju Law and Order, da bi se kasnije atmosfera zgušnjavala, a u fokus dolazili elementi noir misterije i političkog trilera.

Iako na površini i po pejzažu The Nile Hilton Incident bio bliži američkim klasicima, suština filma je više na tragu skandinavskih filmova. Zločin ne postoji u nekom imaginarnom svetu, već u realnom, a socijalne, pa i političke komponente istog moraju završiti pod povećalom. I autor filma i njegov glavni glumac – producent vrlo dobro funkcioniraju u više konteksta, arapskom, skandinavskom i žanrovski-filmskom, pa je tranzicija fluidna, a mešavina prilično opojna. Tako da, ma kako čudno i derivativno u opisu zvučao, skandinavsko-egipatski noir The Nile Hilton Incident radi baš onako kako treba.