A Film a Week - Horizonte

 previously published on Cineuropa

There is nothing civil about civil war. The longer it takes and the bloodier it gets, its consequences only get more dire. The one that happened in Colombia from 1962 (it officially ended in 2016 but actually had a low-intensity, asymmetric reboot in 2018) claimed hundreds of thousands of victims, while affecting millions more individual destinies by, for instance, tearing families apart. The Colombian civil war and its consequences form the background of César Augusto Acevedo’s sophomore feature-length directorial effort, Horizonte, which has just premiered at the Toronto Film Festival, in the Discovery section.

However, Horizonte could not be described as a typical war movie, let alone a typically naturalistic one. On the contrary, it is a slightly supernatural, philosophical and metaphysical drama with horror elements. As such – and coming from the filmmaker who gained a lot of attention with his debut feature Land and Shade (2015) which scooped at least a dozen festival awards, including the Caméra d’Or at its premiere at Cannes – it seems destined for further festival exposure and maybe even a niche distribution in arthouse theatres.

We meet our protagonist, Basilio (Claudio Cataño) while walking down the alleys in a graveyard, looking for his mother, Iñes Soto. He eventually finds her in a humble house across a large field whose green colour stands in a stark contrast with the blue-grey sky, but she does not recognise him, since he does not sound anything like the son she claims to have lost years ago. There is a convincing explanation for that: they are both restless ghosts who ended their earthly lives at different times and on different sides of the war, losing touch long before that. She remained faithful to her humane nature, while he became a soldier in order to survive. Finally, Iñes (Chilean actress Paulina García, of Sebastián Lelio's 2013 Gloria fame) joins Basilio on his search for redemption, and the road leads them across the realm to his memories where he faces his victims, friends and tormentors once again, but also the man he has become.

Loose in its structure, Horizonte often jumps between time frames, which is how memories and reflection actually work. Its dark dream logic and magical realism are complemented with equally sinister and minimal production design (courtesy of Marcela Gómez Montoya), enhanced only by the measured, well-timed use of visual effects. There is a note of elegance in Mateo Guzmán Sánchez’ cinematography that is often drenched in fog, which is an apt metaphor for both the war and the memories of it, especially when it comes to rotating movements in long takes, while the fading out of the characters from scenes is also a nice touch by editors Soledad Salfate and Camila Beltrán. This gritty but tense visual style is accompanied by an equally impressive soundscape, thanks mainly to the original score by Harry Allouche. The biggest challenge is laid upon the leading duo of actors, given that Acevedo’s script often presents them with long monologues, but their line delivery is inch-perfect, without even a hint at theatrics.

Horizonte is an unpleasant, slow and painful experience but for all the right reasons, since the road to redemption is never an easy one to take, especially after a lifetime of inhuman acts. However, it is a masterfully made film that leaves the viewer with a lasting impression and serves as a second step in César Augusto Acevedo’s filmmaking career that we've been waiting and hoping for for a long time.

La tierra y la sombra / Land and Shade

kritika originalno objavljena u časopisu Identitet

2015.

scenario i režija: César Augusto Acevedo

uloge: Haimer Leal, Hilda Ruiz, Marleyda Soto, Edison Raigosa, José Felipe Cárdenas

Čija je zemlja? Ovo pitanje ne postavljam u kontekstu suseda koji se sude oko međe ili naroda koji ratuju oko granice. Postavljam ga u tranzicionom ili klasnom kontekstu. Tranzicija može biti kao ova naša, istočnoevropska, u kojoj zemlja, fabrike ili usluge prelaze iz državnih (društvenih, zadružnih) ruku u ruke domaćih ili stranih privatnih investitora, a može biti i neka druga tranzicija, poput industrijalizacije i korporativizacije, kada zemlja ili makar njeni plodovi prelaze iz ruku sitnih sopstvenika u ruke modernih veleposednika, odnosno korporacija, a bivši vlasnici postaju tek najamna radna snaga. Pitanje je ujedno i retoričko, na njega je nemoguće dati jednoznačan odgovor i služi za razmišljanje i diskusiju.

Ruralna Kolumbija, gotovo western pejzaž. Sa obe strane prašnjavog puta su polja šećerne trske. Alfonso (Leal) hoda sa koferom u ruci po tom prašnjavom putu, kamion ga obilazi i podiže se oblak prašine. Alfonso se, saznajemo, vraća kući u rodno selo iz kojeg je izbivao 17 godina. “Sa namerom pođoh u veliki grad”... Iza sebe je ostavio ženu Aliciu (Ruiz) i sina Gerarda (Raigosa) koji su ostali na zemlji. Sin se u međuvremenu oženio lepom, poslušnom i vrednom ženom (Soto) i sa njom dobio svog sina Manuela (Cárdenas), ali se, radeći kao nadničar na susednim plantažama šećerne trske, i razboleo. Ne piše mu se dobro. Njegova majka i žena sada idu u nadnicu, a otac se vraća kako bi se brinuo o njemu, o svom unuku i o kući.

Odnosi u kući daleko su od idiličnih. Alfonsovoj ženi nije milo da se on vratio posle toliko godina, snahi, sinu i unuku je drago da imaju još nekog ko će pomoći. Kuća deluje klaustrofobično. Mala je, a njena vrata i prozori su večito zatvoreni. Sezona je kad se spaljuje trska, a prašina, dim i pepeo će još dodatno ugroziti Gerardov život. U kontrastu sa širokim i suncem okupanim vanjskim pejzažima koje vidimo kada deda i unuk izađu do dvorišta, spartanski enterijer je oslikan u tamnim tonovima i osvetljen precizno utišanim svetlom, i ta utišanost se u potpunosti preslikava i na komunikaciju među ukućanima, kao i na glumu koja je svedena, odmerena i bez ekscesa. Oni su težački tipovi, navikli da rade u tišini.

Druga linija radnje prati dve žene iz kuće na poslu u poljima trske. Plate im kasne, sindikalna organizacija ne postoji, a novac im je toliko potreban da su spremne raditi za obećanje o toj, realno gledano, sići. Te “Sutra će”, te “Za neki dan”, te “Neki dan od srede”, te “Ništa ja ne odlučujem, ja imam šefove, a moji šefovi imaju svoje šefove”, svaki izgovor je u opticaju. A žene rade i rade, i više od muškaraca u svojoj grupi sve se nadajući boljim vremenima.

Postavlja se pitanje dokle tako, jer tako nešto ne može trajati večito, a konačni ishod je sagorevanje i smrt. Postavlja se pitanje i šta učiniti. Za revoluciju je očito premalo snage, a ni te revolucije nisu ništa dobro donele radnom narodu. Možda bi trebalo priznati poraz, promeniti način života i poput Alfonsa trbuhom za kruhom otići u grad. Ali pitanje je hoće li im i to doneti sreću, nekada je ta promena delovala korenitije, a sada su i seljaci zapravo proleteri. 

Njihova situacija deluje još potresnije kada sagledamo političku ekonomiju onoga što oni u svojoj muci i znoju proizvode, na čijem suprotnom kraju stoje potrošači iz tzv. Prvog Sveta koji taj organski smeđi šećer od trske jako masno plaćaju. Kako smo u Kolumbiji, paralela sa kokom, ma koliko se činila neumesnom, nameće se gotovo sama od sebe.

La tierra y la sombra nije film koji će vam promeniti život, niti gledanje na filmove, ali će vas svakako naterati da razmišljate o stvarima koje su vam poznate. O pravu na rad. O pravu na naknadu za taj rad. O pravu na lečenje, posebno ako je bolest posledica izlaganja rizicima na radu. O pravu na dostojanstvo. Ovaj mali, gotovo školski “arthouse” film to čini iskreno, intuitivno i inteligentno. Kritičari širom sveta su tu iskrenost prepoznali, film je pokupio četiri nagrade u Cannesu, među njima i Zlatnu Kameru za najbolje debitantsko ostvarenje i tri značajne nagrade u Solunu. To prepoznaje i festivalska publika gde god se film zaustavio na svojoj turneji. Stoga i ja dajem svoju preporuku da ga pogledate čim budete u prilici.