A Film a Week - My Late Summer / Nakon ljeta

 originally published on Cineuropa

We have watched enough Croatian movies by now to know that those “wacky” islanders have their own saints and relics that should not be defiled, touched or disrespected in any way. In the newest film by Danis Tanović, My Late Summer, the pantheon of an unnamed, remote, miniature island consists of Comrade Tito, the Virgin Mary, the Hajduk Split football club and the golf cart belonging to the mayor (who also happens to be the owner of the only bar). There, we also find a female World War II veteran who cannot stand any German- or Italian-sounding music, free-roaming cows that get high by ingesting marijuana, hidden bottles labelled as “experiments”, not-so-friendly neighbourhood affairs, and dirty secrets involving the most highly respected locals, which are not that well concealed after all.

It seems like Bosnia’s most highly decorated filmmaker Tanović (who was behind the Best Foreign-language Oscar winner No Man’s Land) has now become a regular Sarajevo Film Festival opener. Three years ago, it was with Not So Friendly Neighbourhood Affair, and now we have My Late Summer. Both films could be defined as romantic comedy-dramas (with a dash of melodrama) infused with humour connected to specific places and the mentalities of their locals, which makes them a hard sell for the international festival circuit. But, like its predecessor, My Late Summer should fare reasonably well in the region of the former Yugoslavia.

Our protagonist, Maja (Anja Matković, also the co-screenwriter), comes to the island on a very specific mission: to prove that the late sea captain Jakša was her father and to collect her fair share of her inheritance. Since the procedure can be lengthy, she decides to stay there for a while. The only option for her is to take a waitressing job at the only bar, owned by Mayor Ićo (Goran Navojec), which also comes with free accommodation. There, she meets an older US expat of Yugoslav origin, Saša (Uliks Fehmiu), who fancies himself as an aspiring writer and moved there for the nostalgic aspect of the place. A romance sets in, but his life situation is just as complicated as hers. As the summer season comes to an end and seemingly innocent incidents threaten to destroy the fragile “ecosystem” of human relationships on the island, all three will have some serious figuring out to do…

My Late Summer starts off strong and snappy, with rapid-fire jokes, but the director cannot maintain this pace, so he chooses to switch the tone first to romantic comedy, and then to (melo)drama, while frugally using what is left of the humour reserves to keep viewers at least mildly entertained until the end. Apart from Anja Matković, who was promoted to the big screen by Tanović in his previous film, and who really owns her character here, the rest of the actors, in supporting and episodic roles, are basically left in improvisation mode, so they opt for recycling their usual types with some minor variations to them, which just about does the job.

The splendorous production and craft values serve the film well. Miloš Jaćimović’s cinematography alternates between intermezzos of the picture-perfect Adriatic vistas and the seemingly floating hand-held mode that imitates the predominant state of mind on the island. The production design by Veronika Radman complements the locations perfectly, making My Late Summer an easy, watchable viewing experience. However, its low-risk philosophy and the fact that it runs low on fuel for the better part of the second half hinder its ambitions.

My Late Summer / Nakon ljeta

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Svojim već drugim filmom zaredom Danis Tanović otvara Sarajevo Film Festival. Pre tri godine tu je funkciju izveo s filmom Deset u pola, dok je ove predstavio svoj najnoviji uradak Nakon ljeta. Prvi zaključak koji možemo iz toga izvući je da je nekadašnji „oskarovac“ oko čijih su se filmova otimali veliki festivali sada malo smanjio ambicije i počeo da igra za regionalnu publiku, i to na domaćem terenu na kojem još uvek uživa visok ugled, nedavno čak i osvežen serijom Kotlina.

Ali, zapravo sličnosti između Tanovićeva dva poslednja filma sežu malo dublje od puke koincidencije ili igranja na očito da se njima otvara „domaći“ mu SFF. Za početak, i prethodnik i njegov naslednik su filmovi koji spajaju romansu, komediju i (melo)dramu uzdajući se pritom u lokalni (hm, lokalizovani?) humor mentalitetskog tipa oslonjen na neke od klišea. Shodno tome, oba filma zapravo igraju za širu regionalnu publiku željnu malo smeha, malo suza i malo sračunato iscimanih emocija, dok su za „široki svet“ oni uglavnom nezanimljivi u svojoj mehanici, a makar delimično neprevodivi u svom egzoticizmu.

Kako nam se nabrzinu smućkani, na prejakoj vatri i prebrzo ispečeni ćevapi u Deset u pola nisu baš svideli, možda bi bilo bolje da se pozabavimo „bevandom“ presečenom s tu i tamo nekom rakijom i dimom marihuane na plaži u Nakon ljeta. Za početak, recimo da je projekat pažljivije pripremljen, sniman u široj koprodukciji, produkcijski zahtevniji i uspeliji, te da ga njegova letnja „vibra“ čini popriličnim repertoarskim favoritom za kraj (ili malo posle kraja) letnje sezone po balkanskim prestonicama dok su uspomene na letovanje na moru još uvek sveže. U tom smislu, Tanović, kreativni tim i produkcijska ekipa tu imaju nužan sastojak za uspeh s kojim je teško uprskati – milje dalmatinskog otoka.

Na neimenovani otok (za koga je kao kulisa poslužio Prvić) dolazi naša protagonistkinja Maja (Anja Matković, Tanovićevo otkriće u Deset u pola, ovde i ko-scenaristkinja) s jasnom misijom: da dokaže kako je ona vanbračna kći pokojnog uglednika, kapetana Jakše, te da pokupi komadić nasledstva za koji misli da joj pripada. Kako taj proces može i da potraje poprilično, a neveliki smeštajni kapaciteti su u tom periodu kraja sezone popunjeni, ona nema izbora, nego da prihvati posao konobarice kod vlasnika jedinog ostrvskog „pojila“, a usput i gradonačelnika Iće (Goran Navojec).

Dok Ićin partner u raznim aktivnostima i jedini ostrvski majstor Nediljko (Mario Knezović) pokušava da joj „utrči u kazneni prostor“, Maja na radnom mestu upoznaje i polako se zaljubljuje u Sašu (Uliks Fehmiu), povratnika iz Amerike i pisca u pokušaju. Njega je na ostrvo dovukla nostalgija za bezbrižnim letovanjima u detinjstvu i mladosti, a kuća koja koju obnavlja služi kao metafora nedovršenih priča u životu. Ali Saša krije još nešto, što Maju tera da razmišlja kako da ne ponovi istoriju koju je već ispisala njena majka.

Osim toga, ne treba zaboraviti i na ćaknuti otočki duh u kojem su svetinje Devica Marija, Drug Tito, Hajduk i gazdin golf-autić, u kojem se sporovi između komšija vode oko toga čije krave pasu u čijoj tuđoj bašti, gde se policija koja mora da dođe s kopna ne zove da na površinu ne bi isplivale neke javne tajne, gde stara partizanka zna da pripuca ako čuje muziku koja je asocira na fašizam, gde u kafiću ide red partizanskih, red kubanskih i red „Bela ćao“, gde se stabljikama marihuane tepa „deca“, a piće s etiketom „eksperiment“ je bolje ne piti. Baš su šašavi ti ostrvljani!

Zapravo, dok je više komedija nego drama, romantična ili „čista“, odnosno dok može da egzistira u nabijenom tempu brzopoteznih humornih „provala“, Nakon ljeta je plitak i zabavan film. Improvizovana gluma po pravilu „u tipu“ pojedinih glumaca ima smisla, naročito u korelaciji s nepredvidljivom energijom Anje Matković čija „ruka“ na scenariju takođe pomaže. Ako se u obzir uzmu i fotografija Miloša Jaćimovića u kojoj se lagano lelujava kamera iz ruke može tumačiti kao preslika „fjakastog“ stanja uma likova, što domaćih, što došljaka koji su navike preuzeli, izuzetne produkcijske vrednosti, detalji koji dodaju na utisku autentičnosti i poneko „uskršnje jaje“, možemo pomisliti da smo konačno dobili jedan univerzalno dopadljiv letnji hit koji uglavnom cilja na odraslu, iako ne nužno zahtevnu publiku.

Nevolja je u tome što Tanović taj tempo ne može da isprati, a još manje da ga prevede u jedan sasvim drugi žanrovski ključ melodrame, pa film od polovine počinje da liči na „sapunicu“ gde se preostalo humorno „gorivo“ deli na porcije taman dovoljne da se prethodno razgaljeni i zabavljeni gledalac ne smori. Tu su čak i glumci ostavljeni da se snalaze sami sa sobom jer se stiče utisak da jake emocije dolaze iz eksternog izvora (scenarija), ali ne i iz organskog razvoja likova i odnosa među njima. Ponovno pojačavanje tempa i humora u završnici pomaže taman toliko da se sve privede kraju.

Na kraju, Nakon ljeta je gledljiv film koji ne dostiže svoj puni potencijal da postane urnebesno zabavan ili da gledaocima nakon njega bude puno srce. Šteta, jer je početak obećavao ipak nešto više od toga.