A Film a Week - A Whole Person Almost / Enas olokliros anthropos schedon

 previously published on Cineuropa

Islands and their islanders… They have so much in common with one another, and differ greatly from the rest of the world. It must have something to do with the sense of community in relative isolation. At least, this is a common conception that serves as the starting point of Efthimis Kosemund Sanidis' debut feature A Whole Person Almost, which has just premiered in Karlovy Vary's Proxima competition. However, the journey takes us in different directions.

Ilias (Anastasis Georgoulas), a young man burdened by debt, crosses the sea to claim his inheritance from his late, estranged father — who, as far as he knows, worked as the island's doctor. He expects it to be a simple in-and-out job, but local customs and his father's saint-like reputation among the islanders (the father's name, Christos, is something of a giveaway) soon get in his way, forcing him to stay far longer than planned. Matters are complicated further by the fact that his father practised medicine without a proper licence, never charged his patients, and lived off the islanders' charity like a kind of hermit — meaning Ilias has little to inherit beyond an old shipping container converted into a makeshift home and workspace.

The longer Ilias stays on the island, the more locals he encounters – among them his father's former lover, Karina (Elena Topalidou, of Magnetic Fields fame), who runs a modest lodging house, and the young woman who works alongside her, Kalliopi (Flomaria Papadaki, seen in Animal). Gradually, his perception of both his father and himself begins to shift. He also starts noticing stranger goings-on: mysterious power outages and an epidemic of fainting fits – one he eventually succumbs to himself, to the point of losing his physical strength entirely. But with Kalliopi as his guide and ally, he is offered a chance at redemption, and perhaps even love.

Even after almost twenty years, the so-called Greek Weird Wave still appears to be going strong. Here, the setting of an unnamed island – one that lives by its own rules, at once rigid and ever-changing – serves that purpose perfectly, as the filmmaker and his co-writer, Elizampetta Ilia Georgiadou, explore not just the setting itself, but also the characters' inner lives and psychology.

This is evident in cinematographer Christos Voudouris' shots, which gently morph from distant observation into more intimate portraits as the plot slowly unfolds. Editor Livia Neroutsopoulou establishes an unhurried tempo, yet much-needed tension is introduced through a piano-heavy score that kicks in whenever a pattern needs breaking or shifting. The cast, meanwhile, does its best – and largely succeeds – in rendering these characters as palpable human beings.

One might argue that a sense of weirdness comes to dominate the film as it progresses, overtaking the coherence of its plot and the protagonist's inner journey, leaving viewers wondering what Efthimis Kosemund Sanidis' endgame might be. But on an emotional and visceral level, A Whole Person Almost resonates more strongly than it does on a purely rational one.

Poor Things

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Sve nas karakterišu određene navike i manirizmi, pa zašto bi filmski stvaraoci u tom pogledu bili različiti? Evo, na primer, Jorgos Lantimos: čovek je najkasnije sa svojim trećim (odnosno, drugim samostalno režiranim) dugometražnim filmom uspostavio ne samo svoj stil, nego i pravac u kinematografiji koji navodimo kao Grčki čudni talas.

Pozitivne strane toga rado će navoditi oni koji su Lantimosu inače skloni, pa će se tako isticati antropološke teme i univerzalni koncepti „isporučeni“ kroz uvrnuti miks specifične, neprijatne i često apsurdne komedije i na momente šokantnog žanrovskog filma, te stilski spoj svetlo-hladnih boja, čistih linija i namerno „ukočene“ glume s apsurdnim dijalozima. Oni manje skloni će mu, međutim, lako naći zamerku, odnosno primetiti da Lantimos po pravilu zna da postavi interesantan koncept i na osnovu njega započne film, ali da u drugoj polovini po pravilu gubi nit, pa sili završetak kako bi poentirao, pa makar mu poenta bila i banalna. Dokaza za obe „svetonazorske“ tvrdnje će se već naći, u svakom pojedinačnom njegovom filmu.

Opet, Lantimos se menja i to ne možemo tek tako sakriti i zanemariti. Za početak, s uratkom The Lobster (2015) je promenio svoju stvaralačku sredinu, pa je od (samo) grčkog postao evropski, pa čak i globalni filmaš koji snima na jedinom pravom globalnom jeziku – engleskom. Sa sledećim filmom, The Killing of a Sacred Deer (2017) upao je u sasvim drugi tip problema, odnosno mučio se s postavkom i početkom, pa je barem pola vremena trajanja bilo potrebno da radnja uopšte krene i da se tu iskristališu teme.

Možda je deo problema ležao i u saradnji sa scenaristom Eftimisom Filipuom s kojim je Lantimos sarađivao od početka sa svoje karijere, a potvrdu za to možemo naći u sledećem filmu. The Favourite (2019) je nastao po scenariju koji se dosta oslanjao na dokumentovanu istoriju, a koji su napisali Debora Dejvis i Toni MekNamara na svom maternjem jeziku, a Lantimos je uveo i neke novine u svoj stil, od strukture poglavlja, pa do upotrebe ultra-širokih „fish eye“ objektiva zbog kojih je i vizualni identitet filma dobijao jednu čudnu, nadrealnu notu. Rezultat je bio prvi Lantimosov film konzistentan od početka do kraja.

Za svoj novi film Poor Things koji je trijumfovao na premijeri u Veneciji osvojivši Zlatnog lava (što može biti značajno u kontekstu sezone nagrada koja se zahuktava), a koji smo mi imali prilike da pogledamo na Festivalu Autorskog Filma u Beogradu, Lantimos je rešio da ponovi saradnju sa MekNamarom. Za predložak su izabrali istoimeni roman Alazdera Greja u kojem se kombinuju motivi Frankenštajna Meri Šeli, Pigmaliona Bernarda Šoa i kultnog britanskog erotskog romana (i verovatno prvog svoje vrste globalno) Fani Hil.

Priča je to o Beli Bakster (Ema Stoun), ženi spasenoj od samoubistva na način da joj je u lobanju usađen mozak njenog nerođenog deteta. To je učinio „ludi naučnik“ Gudvin Bakster (Vilem Defo, uverljivo jeziv i zagrižen), čovek koji je već svojim traumatičnim odrastanjem bio predodređen za svoj poziv i koji je već eksperimentisao na životinjama, pa tako dvorištem njegove vile defiluju kreacije poput pevca s pasjom glavom. Kako je ipak beba u telu odrasle osobe suviše veliki zalogaj za brigu i praćenje za njega i kućnu pomoćnicu, on angažuje svog studenta Maks MekKendlsa (Rami Jusef) kako bi pratio njen razvoj.

Bela brzo raste, napreduje u koordinaciji pokreta i govoru, i takođe počinje da ima svoje želje, od izlazaka iz kontrolisanih uslova kuće, pa do otkrića masturbacije. Maks već počinje da gaji romantične osećaje prema njoj, a posesivnom doktoru ideja o njihovom braku zvuči kao idealan način da svoju „kreaciju“ zadrži u kući, ali na scenu stupa ljigavi advokat i plejboj Dankan Vederbern (Mark Rafalo) s kojim Bela odlazi na avanturu u Lisabon. Isprva se čini da je on u boljoj poziciji, naročito kad Bela otkrije seks pre nego što i pokuša da shvati „norme pristojnog društva“, ali ona ga brzo prerasta u svom strelovitom razvoju, zbog čega je on premešta u zatvorenu sredinu broda na krstarenju, što nju ne sprečava da dalje upoznaje svet, ljude i odnose. Put ih na kraju vodi u Pariz gde Bela otkriva to da je njeno telo često jedina „moneta“ koju ima na raspolaganju, ali i koncepte socijalizma i feminizma...

Nešto od stilskih manira uspostavljenih s The Favourite Lantimos prenosi u novi film (izdašna upotreba „fish eye“ objektiva), a nešto čak i nadograđuje, pa i okreće u jednom sasvim drugom smeru. Primera radi, Poor Things je snimljen u kombinaciji ekspresivne crno-bele i visoko saturirane „tehnikolor“ fotografije, što filmu daje jedan retro-štih koji upućuje na to da se Lantimos, poput Roberta Egersa, i na vizuelnom planu bavi paradigmom i njenim ispitivanjem. Kada se na to doda i retro-futuristički dizajn u viktorijanskom „ključu“ u kojem se susreću „gotik“, „stimpank“ i proto-forma naučne fantastike a la Žil Vern, uz neke detalje koji su još i dodatno uvrnuti da ih je teško moguće tek tako etiketirati (od parnih kola s konjskim glavama od dasaka kao ukrasom, pa do žičara koje služe kao javni prevoz od Londona preko Lisabona do Pariza), može se reći da je film vrlo ingeniozno dizajniran. Uprkos tome što su lokacije u principu kulise, ili možda čak upravo zbog toga. U tome se u priličnoj meri gubi Lantimosova potpisna hladnoća i distanca, ali ne mari, jer čudnovatost sada poprima jedan sasvim novi oblik.

Gluma takođe predstavlja jedan od vrhunaca filma, ali Lantimos je uvek znao s glumcima. Dobro, za Vilema Defoa znamo da može da odigra svašta, a da mu mučeni i jezivi likovi i inače dobro leže, pa je izbor njega za ludog naučnika pun pogodak. Rami Jusef je funkcionalan kao naivac, a Mark Rafalo je ovde odigrao svoju najbolju komičnu ulogu u karijeri. Dodajmo svemu tome i interesantna poznata glumačka imena u epizodnim ulogama (Fazbinderova muza Hana Šigula i Džerod Karmajkl kao cinični duo na brodu), pa je jasno da pred sobom imamo poslasticu sačinjenu od bravura.

Ipak, Ema Stoun je glavna i jedina prava heroina filma. Prvo, već samo postignuće da odrasla osoba igra dečiju ulogu na način koji nije uvredljiv je postignuće i za glumca i za reditelja. To posebno vredi za komični ključ u kojem je ponekad teško odmeriti ton. Drugo, sama činjenica da se Ema Stoun iz toga izvukla i da uverljivo igra lik koji odrasta (ubrzano, ali ne isključivo skokovito) govori i o njenoj versatilnosti, ali još više o sposobnosti gradacije dojma ili emocije koju ispoljava. Konačno, u vidu treba imati i psiho-lingvističke literarne i scenarističke akrobacije kako u slučaju pisca Greja, tako i u slučaju scenariste MekNamare, jer Belino atipično odrastanje se najbolje ocrtava kroz njen govor i kovanice od reči kojima se nanovo izmišlja engleski (a mogao bi i bilo koji) jezik. U svakom slučaju, pod Lantimosovim vođstvom, Ema Stoun je izvela herojski podvig i ostvarila ulogu karijere.

Zašto onda, uprkos svemu tome, Poor Things nije savršen film, film godine ili najbolji film u rediteljevoj karijeri? Treću stavku je najlakše obrazložiti: The Favourite je bolji film. Dopuna bi glasila da je to zbog toga što je konzistentniji, a to nas dovodi do pravog razloga – Lantimosovih manirizama, u ovom slučaju potrebe za poentiranjem. Pritom, poente koje ovde pokušava da napravi o nadasve zanimljivim temama ženskog odrastanja i sticanja samostalnosti na tragu su koncepata koji se u poslednje vreme itekako „troše“ u filmovima – socijalizma i feminizma, a na tom planu Lantimos ne odlazi dalje i dublje od drugih autora, pa ni od samog sebe iz nekih ranijih radova.

I to je šteta, jer je tu bilo materijala za velika dela. Ne samo dizajnerskih, zanatskih ili glumačkih, iako je izvedba perfektna, već i onih idejnih, iako zapravo „ženski Frankenštajn“ nije baš toliko originalan koncept (takođe s romantičnim, ali ipak naivnijim konotacijama ga je ispitivao još u XIX veku Gustavo Adolfo Beker kroz lik Olimpije u svojoj legendi Zelene oči). Iako ti trenuci genijalnosti kada se nabasa na novu ideju ili na novu, dublju razradu postojeće, nisu retki, čini se da se MekNamara i Lantimos na njima ne zadržavaju dovoljno dugo. A ni trajanje od skoro dva i po sata ne pomaže.

A Film a Week - Pelican / Pelikan

 previously published on Cineuropa

It might be pure randomness posing as tongue-in-cheek irony, or a case of clever festival programming, but the Black Nights premiere of Pelican, a debut feature by Croatian filmmaker Filip Heraković, took place just a day before the opening of the Football World Cup in Qatar. Just as the current World Cup is probably the most counter-intuitive event in its category (for unfolding in a country with little-to-no football culture and at an unusual time), so Heraković’s film about a footballer is the least “football-y” film about the beautiful game. In both cases, it has little to do with the masses’ favourite sport.

Josip - played by young stage actor Edi Čelić, now on his second film role (which is his second this year) - is a goalkeeper forced to stay in a secluded spa resort following a skiing accident. He doesn’t fit into this environment (populated by elderly patients and cold staff members), but he doesn’t feel particularly at ease with himself either. He craves a soda drink which appears to be forbidden in the resort, he hides away from his fame, dismissing an elderly man who recognizes him as the hero goalie nicknamed Condor, he reluctantly does his therapist (Ivan Glowatzky) a favour by starring in his promotional YouTube video, and he’s not even enthusiastic about his pretty influencer girlfriend (Tena Nemet Brankov) or his teammate (Marko Petrić).

There are several signs that life as Josip knows it might be over, so he tries to forge a new identity for himself. In this respect, perhaps crashing a seminar about the emotions involved in door-to-door vacuum-cleaner selling, aimed at salespersons, under the assumed identity of a man called Branimir, isn’t an entirely senseless idea. Arguably, though, the cold spa with its weird written and unwritten rules, where patients talk about death and injuries, isn’t exactly an ideal location for soul-searching. Perhaps the more observant among the staff are right: maybe it is too relaxing.

Either way, whilst the protagonist might indeed be on a road to nowhere, the film definitely isn’t, though it does take much time, running in circles, snippets of bizarre trivia (like the cause of Arnold Schwarzenegger’s skiing accident when he was the governor of California, or the feeding habits and wing spans of certain birds, including the titular one), wild theories and outlandish desires to get there. It’s a nice ride though, thanks to a clever script penned by Heraković and Nikolina Bogdanović - which leaves most things under wraps whilst subtly building up humorous and emotional moments - and thanks also to Heraković’s meticulous directing and sharp sense of visual style. Every frame is skilfully composed and masterfully captured from the right distance by cinematographer Tomislav Krnić, whilst Matej Merlić’s largely atmospheric score and editor Iva Ivan’s moderate tempo are well-suited to the mood of the film.

Heraković is also at the top of his game when directing actors. Edi Čelić constantly under-acts in a way which actually suits his cypher of a character, whilst his minimalist movements leave room for supporting cast members. Some of these, such as Stojan Matavulj (glimpsed in The Staffroom) playing the avid hunter in the sales seminar gang, seize these opportunities for little bravuras.

Ultimately, Pelican might be a bit on the “weird wave” side (mixing Greek coldness with Finnish warmth), but it’s also fun and insightful. It is a worthy addition to the string of films by Croatian first-timers which have debuted on the A-list festival circuit this year.

A Film a Week - Silence 6-9 / Isyhia 6-9

 previously published on Cineuropa

This year, the Greek Weird Wave has added another name to its roster of auteurs. Christos Passalis, formerly recognised for his acting (he played the role of the son in Dogtooth and the part of Manolis in The Miracle of the Sargasso Sea), has turned his attention to filmmaking, first with the Berlinale-premiered experimental essay documentary The City and the City, which he co-directed with Syllas Tzoumerkas, and now also with a fiction feature, Silence 6-9, which Passalis directed on his own. The Crystal Globe Competition at Karlovy Vary might prove to be a fitting launch pad for a cryptic, dream-like, retro-futurist love story like this.

The title comes from one of the key rules in the largely abandoned dystopian town that our hero Aris (Passalis himself) comes to: the inhabitants must remain in complete silence between 6 and 9 o’clock in the morning, so the antennas surrounding the town can do their recording. And what do they record? Anything related to the people of the town who have gone missing, not to be found. But before they went missing, they recorded their own cassette tapes so that the others who stayed would be able to remember them.

Similarly to the beginning of Jim Jarmusch’s Dead Man, here, a stranger comes to a strange town to do a strange job for a strange man, called the Manager. His new post is not yet entirely his, and he has to wait for confirmation from the Manager, who might have lost his mind. While waiting, he is stationed in a hotel with Anna (played by Passalis’ co-star in both Dogtooth and The Miracle of the Sargasso Sea, Angeliki Papoulia), a woman whose job it is to act in a show based on the recorded cassettes of the missing people. Since they have a lot of time on their hands in a desolate town, they get closer and closer until they fall in love. Or is it just a dream that two strangers share while comatose in the hospital, perhaps a reference to Christopher Nolan’s Inception?

Stories set in an altered world, such as a dystopian future or present, demand some additional attention to the world-building details, and are usually hard to pull off in a brisk format of just 80 minutes. In that regard, Passalis’ work is commendable in all three roles he takes on here – as the leading actor, director and co-screenwriter. His vision is well written to the extent that it keeps the audience intrigued for the whole running time, while slowly revealing the information, and it is also perfectly executed on a visual level, along the lines of the Greek Weird Wave classics, with thoroughly composed and highly symmetrical, largely static shots of an arid landscape lensed in sun-bleached colours by Giorgos Karvelas, accompanied by the melancholic and toned-down retro soundtrack by Yiannis Loukos and Antonis Georgou. The production design by Márton Ágh, in which there is no item from a period more recent than the mid-1990s (apart from the antennas), is also one of the highlights, while the love story is convincingly powered by the chemistry between the two lead actors.

The only potential trouble with Silence 6-9 is its cryptic nature. A film like this is clearly a metaphor for something (or things), and the answer to the question of what this movie might be about will not please some audiences, especially given the potential meaning of the anti-cassette and anti-silence protests, and the new government that leads them. But still, Silence 6-9 is a smooth blend of style, substance, emotion and provocation that leaves the viewer with plenty to ruminate on.

Apples / Mila

 kritika objavljena na XXZ

2020.

režija: Christos Nikou

scenario: Christos Nikou, Stavros Raptis

uloge: Aris Servetalis, Sofia Georgovassili, Anna Kalaitzidou, Argyris Bakirtzis

Ako smo mislili da je grčki »weird wave« upao u manirizme koji će učiniti da se na ovaj ili onaj način ugasi sam od sebe, prevarili smo se, makar za sada. Kada svet preuzme tu čudačku dramaturgiju i kada se najsuludije verbalne vratolomije počnu izgovarati ravnim tonom i sa ozbiljnim izrazom lica, onda je upravo moderni grčki art-film nešto što ga može opisati. Selektori venecijanskog programskog sklopa Orizzonti su pogodili u centar selekcijom dugometražnog prvenca Christosa Nikoua pod nazivom Apples za film otvaranja koji definiše »novu normalnost«. Na svojoj festivalskoj turneji koja će, po svemu sudeći, biti dugačka, što u fizičkom, što u virtuelnom obliku, prikazan je kao manjinska koprodukcija na Festivalu Slovenačkog Filma ovog oktobra u Ljubljani.

Ono što naš svet, a i svet opisan u filmu, čini »novo-normalnim« je pandemija. U filmu se radi o pandemiji amnezije koja iznenada pogađa svoje žrtve tako da se oni samo tako probude sa teškom glavoboljom i skoro sasvim izbrisanim sećanjem. Protokoli lečenja, odnosno nege su već postavljeni: nakon kratkog ispitivanja u bolnici, pacijenti bez imena mogu sačekati da ih rodbina eventualno pokupi ili se priključiti eksperimentalnom programu pod nazivom »Novi identitet« gde će, pod supervizijom doktora, kroz ispunjavanje jednostavnih, banalnih zadataka osvežiti svoja sećanja ili stvoriti nova koja će poslužiti kao osnova njihovog novog ličnog identiteta.

Jedan od pacijenata je i Aris (Servetalis), markantni bradonja koga je sudbina uhvatila nespremnog u autobusu. Zapravo, možda on i nije bio tako nespreman za »resetovanje«: u trenutku kada ga upoznamo, on je već u problemu sam sa sobom, zbog čega udara glavom u zid u svom sumorno osvetljenom stanu. Jednom kada ga amnezija uhvati, on će zaboraviti i sopstvenu adresu, a od sećanja će mu ostati to da voli da jede jabuke, voće koje navodno pomaže za bolje pamćenje.

Jednom kada uđe u program, dobiće novi stan, spartanski opremljen stan na korišćenje, kao i kasetofon preko kojeg će od glavnog doktora (Bakirtzis) dobijati zadatke i uputstva kako ih rešiti. Sve to mora dokumentovati fotografijama, a isprva jednostavni zadaci poput šetnje parkom i vožnje bicikla postaju sve kompleksniji, opasniji i bizarniji, od izlaska u bar, plesa, konverzacije i pijanstva, preko seksualnog sparivanja do fingiranja saobraćajne nesreće, posećivanja umirućih pacijenata i njihovih pogreba. Jednom kada upozna Annu (Georgovassili), za koju se ispostavi da je takođe u programu, Aris više neće biti sam. Pitanje je, međutim, mogu li dve oštećene osobe, svaka za sebe ili zajedno, popraviti svoje živote i je li njihova sumorna sadašnjost ipak bolja od prošlosti koju ipak žele da prizovu.

Filozofski koncepti i antropološke teme osnova su grčkih »weird wave« filmova, i Nikou i njegov ko-scenarista Stavros Raptis u tom smislu ne odstupaju previše od standarda. Uticaj najpoznatijeg predstavnika pokreta Yorgosa Lanthimosa, posebno njegovih ranijih filmova kao što su Dogtooth i Alps, evidentan je, što i ne treba da čudi s obzirom da je Nikou svoju karijeru započeo upravo kao Lanthimosov asistent na Dogtoothu. Od starijeg kolege Nikou preuzima tonalni balans između dramskog, čak i tragičnog, i apsurdno-humornog sa mračnim pod-tonovima. Preuzima i cerebralni, hladni stil izlaganja, utišanih emocija i strukturiranih, statičnih kadrova montiranih u nešto sporijem tempu. U odnosu na Alps, sa kojim se donekle poklapa tematski i u smislu »castinga« (Aris Servetalis je igrao jednu od glavnih uloga i kod Lanthimosa), ipak je nešto koncizniji, naročito prema kraju filma.

Apples, međutim, nije samo puka primena Lanthimosovih smernica na donekle novi materijal, već Nikou unosi i nešto stilskih nivoa. Prvo, Atina koju on portretira vanvremenski je spoj savremenog sveta i onog iz bliže (analogne) prošlosti, primera radi korišćenje kasetofona i kaseta umesto, recimo, mobilnih telefona ili USB diskova. Drugo, Nikou optira za stari, uski format slike 4:3 što polako postaje novi retro-trend u kinematografiji, ali u slučaju Apples to itekako ima smisla jer je na taj način teskoba koju likovi osećaju prikazana i vizuelno. Konačno, paleta boja se dosta razlikuje od sterilnih tonova obično prisutnim u »weird wave« filmovima, ona je ovde tamna i zagasita, sa jednako dobrim razlogom. U Nikouovoj poetici je tako moguće pronaći uticaje Spikea Jonzeja i, naročito, Charlieja Kaufmana.

Kada se crta podvuče, Apples je originalan, inteligentan, pažljivo i detaljno urađen film koji savršeno pogađa sadašnji trenutak. Sa druge strane, ima u sebi dovoljno dubine i univerzalnosti da se na tome ne zaustavi, već da nastavi sa kopanjem po mračnim hodnicima ljudske duše i ljudskih emocija. Pred Christosom Nikouom je možda sjajna filmska karijera, ali svakako internacionalna, budući da mu je naredni projekat na engleskom jeziku. Apples u smislu ove godine ostaje zdrava, sočna, doduše nakisela jabuka u košari trulih ili bezukusnih i to je vrlo dobra vest.

Little Joe

kritika objavljena na XXZ

2019.

režija: Jessica Hausner

scenario: Jessica Hausner, Géraldine Bajard

uloge: Emily Beecham, Ben Whishaw, Kerry Fox, Kit Connor, Leanne Best, David Wilmot, Sebastian Hülk, Jessie Mae Alonzo, Lindsay Duncan

U nekom paralelnom svetu, ovog utorka bi počeo filmski festival u Cannesu, sa sve crvenim tepihom, zvezdama i iščekivanjima koji će biti "vrući" art-filmovi za predstojeću festivalsku i bioskopsku sezonu. Ovako, još se ne zna koji su filmovi izabrani, iako festivala biti neće, hoće li biti fuzije sa Venecijom, u kom obliku i pod kojim uslovima, kao što ne znamo ni šta će sa ovom godinom biti, u filmskom ili u nekom drugom smislu.

Zato se ovih dana podsećamo nekih prošlogodišnjih canneskih naslova, čak iako su na samom festivalu pobrali pomešane, ali uglavnom mlake kritike i kasnija festivalska turneja i bioskopska distribucija im nisu bile baš briljantne, kao što je to slučaj sa filmom Little Joe, prvencem proslavljene austrijske autorice Jessice Hausner na engleskom jeziku i za široku međunarodnu publiku. Jessica Hausner inače ima status provokativne autorice koji je zaslužila svojim ranijim radovima Lovely Rita (2001), Hotel (2004), Lourdes (2009) i Amour Fou (2014) u kojima se doticala određenih tabu-tema, pa su kritičari Little Joe ocenili kao u suštini neoriginalan film koji se maskira stilom koji je takođe izvučen iz poetike drugih autora. Međutim, u skoro pa apokaliptično doba ova drama na osnovama laganog horora i naučne fantastike dobija novi smisao.

Naslov filma je ime novouzgojenog cveta u jednoj komercijalnoj laboratoriji koji je njegova kreatorka, razvedena samohrana majka zaljubljena u svoj posao Alice (Beecham) nazvala po svom sinu. Za razliku od pravog Joea (Connor) koji je običan, pristojan momčić, svrha cveta je da svojim mirisom učini ljude srećnim, a svoje kreatore bogatima, zbog čega je i kreiran kao neplodan da bi ga ljudi kupovali na jednom mestu umesto da pokušaju da ga sami uzgoje.

Prvi testni primerak je Alice donela kući i poklonila ga svom sinu koji prema biljci razvija neobičnu privrženost na granici opsesije. Prvi incident, međutim, pogodi terapijskog psa Alicine koleginice Belle (Fox) i potonja počinje da razvija teorije u glavi kako biljka menja psihu drugih živih bića sa kojima dođe u kontakt i pretvara ih u svoje robove i manične zaštitnike. Bella inače ima psihijatrijsku dijagnozu i predmet je lagane sprdnje svima zaposlenima, naročito Chrisu (Whishaw) koji figurira kao Alicina simpatija, a šef (Wilmot) se brine jedino nuspojave druge vrste, odnosno alergije koje bi naštetile prodaji. Alice takođe počinje da vidi promene na svom sinu i da se zbog toga brine, pa čak i da upada u kolo paranoje, ali sve to je možda samo stvar njene krive percepcije: Joe raste, po prvi put petlja sa devojkom (Alonzo) i želi da više vremena provodi sa svojim ocem (Hülk) koji živi na selu.

Osnovna ideja filma da nešto upravlja ljudskom psihom dok fizička ljuštura dotične osobe ostaje nepromenjena je svojevrsni filmski standard najočitije obrađen u Invasion of the Body Snatchers, u svim njegovim inkarnacijama. Stvar je prosta: da bi neko postao zombi, odnosno biće bez mozga, rob neke tuđinske sile ili makar navike, ne mora bauljati okolo i hraniti se mozgom živih i mislećih ljudi, već je dovoljno da bude automatizovan kroz sreću i zadovoljstvo.

Ljudi koje "služe" Malom Joeu zaista deluju srećno, ali istovremeno i jezivo isprazno i to zapravo otvara pitanje koje Jessica Hausner i ko-scenaristkinja joj Géraldine Bajard nikad ne postavljaju direktno: nisu li svaka sreća i zadovoljstvo koje proizlaze iz konformizma zapravo jezive same po sebi? U ovo doba izolacije, unekoliko i zbog mehanike zapleta i ikonografije laboratorije, od toga da Mali Joe u sebi sadrži sekvencu genoma virusa, pa do maski koje se u neko doba obavezno nose, ovo pitanje dobija novu i jezivu dimenziju. Koliko je malo čoveku potrebno da bi bio srećan i zadovoljan, makar toliko da ne postavlja neprijatna pitanja o slobodi, sigurnosti i suštini stvari, već samo da sledi upute onih koji će ga nagraditi još malo komfora dostavljenog na kućnu adresu.

Poslednji pasus je verovatnije interpretativno učitavanje u skladu sa kontekstom situacije nego što je to inicijalna namera same autorice filma, ali meditacija o patološkoj sreći u plivanju niz struju je svakako jedna od osnovnih tema filma. Naravno, kada se radi o nečemu tako apstraktnom i tek ponekad i to dosta rupičasto konkretizovanom, onda se autor filma mora osloniti na druga sredstva van okvira zapleta. U slučaju Little Joe, to su gluma i dizajn filma.

Što se glume tiče, ona je namerno ukočena, gotovo robotska, što odaje utisak hladnokrvnog psihološkog eksperimenta. Emily Beecham je za svoju ulogu dobila i nagradu u Cannesu, potpuno zasluženo jer njen lik prolazi kroz more emocija koje glumica mora pokazati u utišanom obliku bez i trunke preterivanja. Ona je versatilna glumica, što je pokazala i u komplikovanoj naslovnoj ulozi u filmu Daphne (2017) koji u centar stavlja istresiranu kuvaricu u finom restoranu čija se fasada života sruši kada postane svedok nasilnog zločina, ali u Little Joe je još za pola klase bolja. Ben Whishaw je zanimljivo upotrebljen kontra svog uobičajenog tipa simpatičnog mladog čoveka, Kerry Fox dodaje horor notu liku koji bi se lako pretvorio u karikaturu, a David Wilmot takođe podigrano prilazi liku koji takođe ima komični potencijal kao karikatura korporativne pohlepe. Jessica Hausner vrlo dobro obuzdava i dvoje glumaca mlađe generacije koji su sve vreme sasvim ležerni.

Po pitanju dizajna i vizuelnog identiteta, filmom dominiraju statični kadrovi, relativno široki i iz relativne daljine, hladni laboratorijski ambijent i pastelne boje, pa se to može opisati kao situacija u kojoj bi Urlich Seidl ili Michael Haneke snimali na setu Wesa Andersona, da bi na kraju dobili nešto što liči na internacionalnu fazu Yorgosa Lanthimosa. Utišanost remete jedino japanski bubnjevi na soundtracku koji podižu napetost i najavljuju akciju koja zapravo ne dolazi.

Možda se baš u tome i samo u tome Jessica Hausner preračunala po pitanju očekivanja publike i kritike, navodeći na krivi trag da film neće biti dosta hladna i neemotivna meditacija o hm, emocijama. A to je sasvim legitimno, a ponekad čak i neplanirano zabavno na onaj diskretni, "deadpan" način. Možda u rekordno jakoj konkurenciji prošle godine u Cannesu to i nije neki domet, ali sa razmakom od godinu dana i u godini kada Cannes neće biti održan standardi ne mogu biti toliko visoki.