The Sweet East

 kritika objavljena na XXZ

2023.

režija: Sean Price Williams

scenario: Nick Pinkerton

uloge: Talia Ryder, Earl Cave, Simon Rex, Ayo Edebiri, Jeremy O. Harris, Jacob Elrodi, Rish Shah

"Od Aljaske do Meksika
to je ona druga slika
Pit, i to je Amerika"

Tako je pevao Džoni Štulić sa svojom Azrom, upozoravajući nas da svako lice, pa makar ono bili američki nasmejano, ima i svoje naličje. O naličju Amerike, naročito nakon konstatacije smrti Američkog Sna, puno je novinarskih kartica i književnih stranica napisano i puno je filmova snimljeno, što nekako nije nezamislivo, tema je velika i nekako privlačna, makar u najvećoj i najbogatijoj svetskoj kinematografiji. Tako nam je iz Cannesa na onaj bliži festival u Karlovym Varyma pristigao i The Sweet East, rediteljski prvenac direktora fotografije Seana Pricea Williamsa nastao po scenariju Nicka Pinkertona, takođe debitanta u toj funkciji.

Možda ne pokriva baš teritoriju od Aljaske do Meksika, ali Williamsov film prati devojku iz Severne Karoline Lillian (Ryder) na (pro)putovanju Istočnom Obalom. Sve počinje sa školskom ekskurzijom u Washington gde se devojka pametnija od svog neposrednog okruženja odvaja od grupe, pa u baru u vrlo stresnim okolnostima upoznaje harizmatičnog Caleba (Cave) i njegovu kliku anarhista i "freegana", pa im se pridružuje u planiranoj akciji prepada na tajno okupljanje američkih desničara negde u okolini Baltimorea.

Tamo, oslanjajući se malo na intuiciju (Calebovo društvo su luzeri, a on je šupak i pozer koji dolazi iz bogataškog miljea), a malo i na urođeni avanturizam, Lillian menja stranu, pa pronalazi najuljudnijeg među desničarima, razočaranog profesora književnosti Lawrencea (Rex), pa specijalno za njega postaje Annabel. Lawrence od nje ne traži nikakve nedolične usluge, pa čak ni političnost, čak naprotiv: njihova veza je platonska, a on je "čuva" kao nekakvu romantičnu fantaziju iz knjiga. Ali, kada joj i to dosadi, i kada joj se nova prilika pruži, ona će pobeći u New York. Put je dalje vodi na sever države, na snimanje filma s dvoje mladih afroameričkih autora, a nakon džumbusa koji tamo izbija, ona opet mora da beži i da se skriva u čemu joj pomaže jedan od članova ekipe Mohammad (Shah), ali ni aranžman po kojem se ona mora od njegovog brata i njegove bande religioznih plesača skrivati u kolibi u Vermontu joj se ne mili baš.

Imamo, dakle, "panoramsku turu" po raskrzanom američkom društvu, što nije ni posebno nov, a, čini se, ni najelegantniji mogući postupak za oslikavanje tog fenomena ili trajnog stanja nacije. Ne moramo ići daleko u prošlost, ali setimo se samo da su i Andrea Arnold i Sean Baker i braća Safdie u svojim recentnim filmovima sve to već pokrili, i to elegantnije i osebujnije. Pa opet, i Williams i Pinkerton donose ponešto novo u segmentima. Za početak, vrlo je interesantno kako Lillian nije ni u kojem obliku ideološki obojena, pa narative koje joj uvaljuju drugi ljudi s lakoćom prihvata i odbacuje ili se makar uverljivo pravi da to čini.

Williams, pak, briljira u hvatanju detalja kamerom, što i ne treba da čudi od proslavljenog direktora fotografije, ali i u izboru i vođenju glumaca. Uglavnom je tu reč o mlađim, još neafirmisanim glumcima koje reditelj usmerava prema autentičnosti kakvu obično očekujemo od naturščika i ne-profesionalaca. Među njima Talia Ryder istupa svojom sigurnošću, samouverenošću i instinktivnošću potrebnom za igranje jedne takve uloge na baš takav način. Treba istaći još i Simona Rexa u slično uvrnutoj, ali potpuno drugačijom energijom obojenoj ulozi od one kojom je okrenuo svoju karijeru u ozbiljnom smeru u Bakerovom filmu Red Rocket.

Na kraju, možda The Sweet East nije neviđen, pa čak ni preterano inovativan film, ali je festivalskoj publici zgodan kao neka vrsta poprečnog preseka američke nezavisne kinematografije, a "običnijim" gledaocima makar može potvrditi predubeđenja da je Amerika u opadanju, kao i zašto je to tako. I to svakom svoja, bez diskriminacije i popovanja, skoro pa dokumentaristički verno.

A Film a Week - The Edge of the Blade / Une affaire d'honneur

 previously published on Cineuropa

The history of duelling in France spanned 1,000 years and was only completely abandoned after World War II. For half of that time, armed duels were strictly illegal, but were still practised as a method of settling disputes, or seeking justice or revenge. The key matter that duels usually revolved around, and maybe the most misused term in the history of duelling, was honour, a “man’s thing” that had to be preserved or restored at all costs.

For his fourth feature as a director, Vincent Perez takes us back to Paris in 1887, a time and place where duels were still considered a matter of honour between men, despite being prohibited by law. They were judged by tribunals that imposed the rules and were accepted as a sort of badly kept secret. Edge of the Blade premiered at Film Fest Munich just one day before playing in Karlovy Vary’s Horizons section.

Our protagonist, Clément Lacaze (the prolific Roschdy Zem), is a sword master and instructor at a fencing school. When his nephew Adrien (Damien Bonnard) is challenged to a duel with the more experienced Colonel Berchère, Lacaze does his best to change Adrien’s mind about duelling, and then to prepare him for the fencing match. At the same time, the proto-feminist Marie-Rose Astié de Valsayre (Doria Tillier) wages her own battle for a change to societal norms, from allowing women to wear trousers and take part in fencing to greater things like voting rights and equal wages. By doing so, she attracts the attention of the politically connected journalist Témoin Massat (Nicolas Gaspar), who tarnishes her reputation in his texts, and so she tries to challenge him to a duel. What ensues is a chain of clashes in different forms, with épées, pistols, and even one in the military style, on horseback and with sabres.

The international English-language title is a tad generic, but the original French one, Une affaire d’honneur, is actually more suitable, since the film deals with the concept of honour in different ways, even daring to point out that it is not just a man’s affair, but also a woman’s. As he demonstrated with his previous works as a filmmaker, Perez is more than capable of finding important topics, connecting them to a story and telling it from a fresh angle. His strong point is painting an in-depth portrait of a certain period of time and the different societal forces at work in influencing it. So, at least thematically, Edge of the Blade is an interesting affair.

However, Perez is not a natural-born filmmaker, so here, he minimises the risk. His directing style is safe and a little bland, although the duels, as the key scenes in the film, have been staged and executed masterfully, thanks to Lucie Badinaud’s cinematography and Sylvie Lager’s impeccable editing. On the other hand, the script by Perez and his spouse and frequent collaborator Karine Silla seems like an adaptation of a literary work (even if it is not), so the actors have to make do with slightly rigid dialogues, and their characters are never developed enough to be imaginable in the real world. The period details in Jean Philippe Moreaux’s production design elevate the overall appeal of the film, although the quasi-realistic dim lighting tends to make some of the indoor scenes quite murky. In the end, Edge of the Blade is a decent, watchable effort, although it could have been a bit more than that.

A Film a Week - Imago / Stale niestala

 previously published on Cineuropa

When it comes to natural-born outsiders, their time seemingly never comes, even if the stars align so that they are at their very peak when times are changing. One such outsider is the heroine of Olga Chajdas’ second feature, Imago, which has just premiered in the Proxima competition of the 57th Karlovy Vary International Film Festival.

Ela (Lena Góra, an up-and-coming actress and screenwriter) is a young woman, an aspiring artist living in the Tricity area on the Baltic coast of Poland in the revolutionary late 1980s. Solidarność is about to overthrow the communist government and take the country in a new, democratic direction, but this is not one of Ela’s concerns. Misunderstood by her family, led by her simple-minded mother (the great Bogusława Schubert, of The Double Life of Véronique and Europa Europa fame), Ela tries to carve out a niche for herself in life through art and meditation. Prone to fits, a situation which leads to a stint in a psychiatric hospital, Ela actually has a bipolar personality disorder that drives her inner demons to torment her.

In this environment, she can only count on her on-again-off-again boyfriend Tomek, who does not always understand her, but is more than willing to play along with her madness. But it is actually Stach, a tough-looking, self-taught painter, who ignites her flame of passion in the romantic sense, while the band whose club gig she interrupts by coming up on stage and starting to improvise the lyrics and singing sparks her flame of artistic inspiration. When she joins them, Ela is on the way to becoming a national, or at least a regional, post-punk heroine, Malwina The Cosmic Mother, until she realises that she is pregnant, which leads to an attempt to adjust to the norms of a whole other type of horror, known as parenthood.

Co-written by Chajdas (best known for her award-winning 2018 effort) and lead actress Lena Góra, Imago actually tells the story of Góra’s own mother, Ela, an artist who never got the recognition she had hoped for. She has the thankless task of playing a character so painfully close to her, but she dives into it head first, relying on her perfect instincts to create one of the most memorable arthouse film characters of late. Chajdas’s directing is also intuitive and energetic, using the striking cinematography of Tomasz Naumik (known for his work on Claire Denis’ High Life and Agnieszka Holland’s Mr. Jones), which captures that late-1980s shift in culture, Pavel Hrdlička’s rhythmic editing and the fitting music composed by Andrzej Smolik to recreate the dark and gloomy, but still very much alive-and-kicking, atmosphere of post-punk music.

Finally, Imago serves well as a compilation of horrors, both personal and societal, in its classical, three-act structure. The first act, dealing with the terror of being young and misunderstood in a grey, hopeless place, and the third one, broaching the horrors of not being ready for caring for a baby, work perfectly thanks to their manic energy, while a lull in the tempo is sensed somewhere in the middle of the film, when its protagonist unsuccessfully tries to fit in as a “normal” person. Nevertheless, the slower pace is not so dramatic as to seriously hinder the film as a whole. Imago is as impressive as a killer song lurking somewhere on the B-side of a record by a semi-obscure but still great band from the 1980s.

Are You There God? It's Me, Margaret

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Deluje neverovatno, ali roman Are You There God? It’s Me Margaret. koji je Džudi Blum napisala još 1970. godine, uprkos popularnosti kroz više generacija američke i globalne dece, pre svega devojčica, do sada još nije dobio svoju filmsku adaptaciju. Jedan od razloga može biti i to što je spisateljica insistirala da zadrži kontrolu nad čitanjem materijala, a drugi, s njim povezan, je aura kontroverze koju roman odašilje još od svog prvog izdanja. Osim što mu je glavna tema ulazak devojčice u pubertet i psiho-fizičke promene koje taj ulazak podrazumeva, roman još i insinuira da je moguće dete odgajati bez religije od malih nogu i onda mu dozvoliti da se odluči šta ga privlači, što je u konzervativnom američkom društvu skoro nezamislivo.

Margaret Sajmon (Ebi Rajder Fortson u svojoj prvoj značajnijoj roli) je jedanaestogodišnja devojčica koja odrasta u Njujorku sa svojom mamom Barbarom (Rejčel MekAdams), tatom Herbom (Beni Safdi) i bakom Slivijom (Keti Bejts). Međutim, baš na dan njenog povratka iz letnjeg kampa, roditelji za nju imaju važnu vest: sele se iz bakinog stana u predgrađe Nju Džerzija. I tada se Margaret po prvi puta obraća bogu, ali kojem? To je već malo kompleksnije pitanje jer ona odrasta bez razgovora o religiji, budući da su joj roditelji različitih veroispovesti, što je zamalo uništilo njihovu vezu i iz njenog života izbacilo još i babu i dedu po majci.

Već sama selidba u novu sredinu, a kasnije i novu školu, predstavlja veliku promenu za Margaret koja se prvo upoznaje sa svojom komšinicom Nensi (El Grejem) koja je „učlanjuje u klub“ u kojem su još dve drugarice. Teme razgovora na sastancima kluba su iščekivanje prve menstruacije i iščekivanje grudi da narastu, ogovaranje razvijene školske drugarice Lore (Izol Jang) i simpatije prema razrednom lepotanu Filipu (Zek Bruks). Margaret se ne slaže nužno s dinamikom grupe, čak joj se sviđa i drugi dečko, drug Nensinog brata Mus koji nudi usluge košenja travnjaka, ali ne bi da se glasno izdvaja od grupe.

Ona bi, pak, najviše želela da se vrati u Njujork kod bake i s njom ide na pozorišne predstave, ali i baka planira put na Floridu. Usput, u njen život se vraćaju i drugi baba i deda koji imaju neke svoje ideje. Pritom, Margaret nije jedina koja mora da se navikne na novi život, već to moraju i njeni roditelji.

Filmska adaptacija je po duhu i po mehanici prilično verna izvornom romanu, što u današnjem svetu izgleda prilično konzervativno, kako u čisto filmskom smislu, tako i u onom širem društvenom. Oni koji insistiraju na političkoj korektnosti naći će manjak rasnih i seksualnih manjina i tema koje ih se dotiču, pa će film pospremiti u odgovarajuću ladicu. Opet, ne treba zaboraviti da je radnja ipak smeštena u 70-te i jedan sasvim drugi svet, pa kao najveći filmski problem ipak moramo ispostaviti određenu okoštalost u filmskom izrazu i adaptaciji romana čiju strukturu u potpunosti preuzima, pa važne i dubinske teme odrastanja, suočavanja s telesnim, društvenim i religijskim izazovima ne uspevaju dobiti savremeni filmski tretman.

Srećom, adaptaciju i režiju potpisuje Keli Frimon Krejg, autorica još jednog ranijeg tinejdžerskog filma The Edge of Seventeen (2016) koji možda nije bio revolucionaran, ali je makar tinejdžere i njihov svet tretirao realistično i nijansirano. Možda i najveća prednost tog filma bila je to da odraslima i njihovoj ulozi u dečijim životima takođe posvećuje pažnju, što režiserka čini i ovde, dajući pre svega majci i ocu, ali i baki, komšinici i novom učitelju prostora da se kao likovi razviju više nego što je to slučaj u knjizi. Odrasli glumci tu šansu koriste na vrlo interesantne načine (Safdi briljira kao zbunjeno-odsutni otac), a ni „mlađa garda“, pažljivo izabrana od strane režiserke, ne zaostaje. Ostvarenje Ebi Rajder Fortson u ulozi Margaret je koncentrovano i nijansirano i ne bi bilo čudno da na njemu mlada glumica izgradi karijeru.

Na kraju, kada se crta podvuče, Are You There God? It’s Me, Margaret. možda nije spektakularan film, ali je solidno urađen za raznorodnu publiku, decentan i pogodan za razmišljanje.

Showing Up

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Umetnički život dosta često zamišljamo kao nešto posebno, drugačije od ostalog, ali on je najčešće samo život. Ponekad stresan, ponekad dosadan, često banalan i pun nekih običnih, svakodnevnih, tipskih prepreka s kojima se valja nositi. Život kao takav.

Po fimovima se, međutim, umetnost po pravilu tretira kao nešto veliko, a život i rad umetnika preoblači u nešto skoro pa mistično, a opet od silne upotrebe klišeizirano i tipsko, pa tako imamo patnje, muke, naglašene ekscentričnosti i sujeverne hedonističke rituale koje možemo okrenuti na nešto ultra-ozbiljno, gotovo hagiografsko, ili pak komično, ironično i satirično. Ali, može li se sačuvati ta „veličina“ umetnosti dok se umetnički život i proces stvaranja demistifikuju? Ako je verovati Keli Rajkard i njenom najnovijem filmu Showing Up, tako nešto je moguće.

Junakinja filma Lizi (Mišel Vilijams) je vajarka nekog srednjeg ranga u Portlandu. U filmu je pratimo kako balansira pripreme za svoju izložbu i distrakcije iz spoljnog, svakodnevnog života. Ona stvara u studiju koji je zapravo garaža, a svoj životni prostor iznajmljuje od svoje prijateljice sa studija Džo (Hong Čau), takođe vajarke, ali uspešnije i bolje plasirane. Lizi, pak, ima dnevni administrativni posao na svom bivšem koledžu, a šefica joj je majka (Merijen Planket) koja se razišla od oca (Džad Hirš) koji, pak, ugošćuje dvoje hipika iz Kanade. Uz to, Lizin brat (Džon Magaro) i sam ima umetničke sklonosti i više upada u stereotip ludog i mučenog umetnika, kopa ogromnu rupu u dvorištu i time zabrinjava svoju familiju.

Lizi takođe nema toplu vodu u svom prostoru usled kvara, a Džo to odbija da popravi iz namere ili iz nehaja dok i sama priprema izložbu. U ovoj seriji događaja niskog intenziteta, možda je najintenzivniji napad Lizine mačke na goluba i Lizina kasnija briga za njega na Džoino insistiranje, delom kao još jedna u nizu distrakcija koje Lizi ometaju u radu, a delom i kao simbol koji bi u nekom drugom filmu možda bio i previše očit i previše žestoko nabijen, ali ovde to nije slučaj.

Prva i osnovna stvar koju za film Showing Up moramo imati u vidu je činjenica da je to film Keli Rajkard. Ako smo gledali njene ranije filmove, neće nam biti teško da prepoznamo osnovne sastavne elemente, kako u tematskom smislu, tako i u smislu egzekucije. Za početak, imamo tu naizgled nedogađajnost, odnosno život u svom najrealističnijem pojavnom obliku, kao i konstantno razmišljanje i promišljanje o njemu koje nije predstavljeno vulgarno ili suviše direktno kroz nezgrapne dijaloge ili naratorske monologe, već je vizuelno ispripovedano s merom i osećajem za detalj. Takođe, imamo i mekano osvetljenu fotografiju u stilu starijih američkih nezavisnih filmova i montažu meditavnog tempa čije se povremeno ubrzavanje ovog puta može tumačiti kao lagano humorna intervencija u tekst. I gluma je jednako suptilna, a interakcije među glumcima uverljive i ubedljive, naročito u onim scenama u kojima se implicira to neko konstantno poređenje s drugima i preispitivanje samih sebe i svoje pozicije u svetu kojima smo i inače skloni.

Takav potpisni, utišani stil Keli Rajkard možda nije za svakog gledaoca i možda takođe nije pogodan za svaku temu i svako okruženje. Nemojmo se zavaravati, Keli Rajkard potpisuje dva vrlo prefinjena, detaljna i inovativna, ali zato upadljivo nespektakularna vesterna, kao i možda najnedogađajniji triler o planiranju terorističke akcije, što uopšte nisu loši filmovi, ali kojima razumevanje široke publike može biti nemoguća misija. Opet, upravo takav stil suptilnih detalja i poigravanja s njima možda čak i najbolje odgovara ovakvom materijalu.

Čini se da je Showing Up njen najličniji film do sada u kojem se ona otvara i kroz svoju protagonistkinju slika svoj kreativni proces i postavlja pitanja kako to da je njena umetnost nekako „manja“ od one koju stvaraju kolege i konkurencija. Možda deluje manje, ali je opet tako nepogrešivo njena.

Wolfkin / Kommunioun

 kritika objavljena na XXZ

2022.

režija: Jacques Molitor

scenario: Jacques Molitor, Regine Abadia, Magali Negroni

uloge: Louise Manteau, Victor Dieu, Marja-Leena Junker, Jules Werner, Marco Lorenzini, Myriam Muller, Yulia Chernyshkova, Benjamin Ramon

Ako već s prethodno prikazanim filmom deli jednog glumca i generalnu žanrovsku odrednicu horor-drame, Wolfkin je ipak film dosta različit od Megalomaniaca. Doduše, dolazi iz susedne i s Belgijom kulturno povezane države (Luksemburga) i u njemu se takođe (uglavnom) govori na francuskom jeziku, ali je ipak u žanrovskom smislu dosta čistiji, a elementi nisu toliko isprepletani i zamagljeni, pa kao takav ipak više upada u tip filma kakav možemo očekivati da se zavrti na Grossmannu.

Opet, biće iz engleskog internacionalnog naslova filma je jedan od klasičnijih standarda za žanr, a njegov specifikum je takav da se, čak i kada se u žanr horora uvedu dramski elementi, oni se uglavnom svode na one egzistencijalne: koliko je jedno takvo biće zver, a koliko čovek. Pritom valja primetiti da vukodlaci sami po sebi ne moraju biti zli, zapravo najčešće i nisu, već ih njihova zverska priroda vodi ka divljim, nagonskim, instinktivnim, životinjskim reakcijama koje su nasilne zato što su prirodne. Kod vukodlaka je tu bitna i jedna druga stvar kojom su se filmski stvaraoci ređe bavili: metamorfoza kao takva koja se može upotrebiti i kao metafora za adolescenciju i promene na telu i u psihi koje ona sa sobom nosi. Jacques Molitor koji zapravo dolazi iz miljea drame ovog puta žanrovski standard pakuje u porodičnu i društvenu dramu u čijoj osnovi stoji nekakva tajna.

Molitor film otvara fino izbalansiranom, idiličnom, a opet napetom scenom seksualnog odnosa između dvoje mladih ljudi u prirodi koja se naglo prekida komentarom muškarca, Patricka (Ramon), koji nakon toga sasvim go trči u šumu. Deset godina kasnije, devojka iz te scene, Elaine (Manteau) je samohrana majka desetogodišnjeg sina Martina (Dieu) u Briselu. Martin je, međutim, razvio agresivno ponašanje prema školskim i inim drugovima i drugaricama, pa ona, gotovo očajna, rešava da poseti Patrickove roditelje, veoma bogate luksemburške gazde i vinare, na njihovom imanju, potajno se nadajući da će tamo zateći i njega.

Patricka, međutim, nema, a roditelji ga nisu videli otprilike jednako dugo kao ni Elaine, ali su svejedno deda Joseph (Lorenzini) i baka Adrienne (Junker) srećni da upoznaju unuka. Stric Jean (Werner) je ipak manje srećan, a razlog tome može biti i to što njegova devojka (Chernyshkova) očekuje prinovu za koju se on nada da će biti naslednik ili naslednica kuće, a podozriva je i sluškinja Carla (Muller). Kuća, a i celo selo u kojem je možda svako svakom neki rod, ima neka čudna i prenaglašeno patrijarhalna pravila i od Elaine se očekuje da se na to navikne, kao što su se navikle i sve žene koje su na to mesto došle. Ona je pak buntovne naravi usmerena pre svega da zaštiti sina, ali on se, čini se, fino skompao naročito s dedom koji ga vodi u lov.

Porodica krije tajnu koja se prvo polako otkriva u šiframa, različitim obrocima za muškarce i žene, doktorovim opaskama i prepisanim kurama i sveštenikovim propovedima, ali tu, prvu tajnu znamo još iz engleskog naslova, zbog čega se čini da Molitor i ekipa koscenarista odugovlače u sredini filma više nego što je to potrebno. (Uzgred budi rečeno, originalni naslov na luksemburškom jeziku koji, pohvalno, imamo i prilike da čujemo na nekoliko mesta u filmu, označava pričest, dakle ritual koji podrazumeva sazrevanje, i kao takav filmu dosta bolje odgovara.) Druga tajna do koje ćemo doći u pripremi za finale mnogo je bolje maskirana, a otkriće treće, prisutne u drugom planu od početka filma, kraj čini potentnim.

Wolfkin nije film bez mane, pre svega u scenarističkom smislu (oseti se tu previše „ruku“ koje su pisale), pa ni u smislu ritma, ali ga inteligentna i ingeniozna ideja svejedno drže „iznad vode“ i u problematičnim periodima. Isto vredi i za životne teme kojih se Molitor dotiče kroz žanrovsko promišljanje, pa i njegovu sigurnu, iako ne nužno spektakularnu režiju, pre svega u smislu izbora i vođenja ansambla sastavljenog od interesantnih, ne nužno poznatih glumaca iz Luksemburga, Belgije i Francuske. Retko ozbiljan i ispoliran film u vukodlačkom podžanru.

Megalomaniac

 kritika objavljena na XXZ

2022

scenario i režija: Karim Ouelhaj

uloge: Eline Schumacher, Benjamin Ramon, Helene Moor, Wim Wilaert, Raphaele Bruneau, Pierre Nisse, Olivier Picard, Quentin Lasbazeilles

Za razliku od prestonice Brisela iz kojeg su uglavnom dolazile vesti političke prirode vezane za aktivnosti EU i NATO saveza ili za česte padove vlada i dugih perioda dok bi se koalicija ponovo složila, iz ostatka Belgije su tokom poslednje decenije prošlog i prve ovog veka stizale vesti o krajnje izvitoperenim zločinima i njihovim izvršiocima, pedofilima, serijskim ubicama i manijacima raznih fela. Jedan od poznatijih je bio i nikad otkriveni „kasapin iz Monsa“ koji je ubijao žene različitih godina koje bi po pravilu živele usamljeničkim životom, pa bi nakon čina njihova tela raskomadao i ostavljao u vrećama pored puta. Njega nikada nisu uhvatili, iako je policija istražila nekih 17.000 tragova. Novi film Karima Oelhaja, Megalomaniac, počiva na premisi da je dotični za sobom ostavio potomstvo.

Megalomaniac je već na svojoj premijeri proše godine na montrealskom žanrovskom festivalu Fantasia osvojio nagradu, a svojoj kolekciji je upravo dodao i onu s Grossmannovog festivala fantastičnog filma i vina u Ljutomeru, u Sloveniji. Iako Grossmann po pravilu forsira „čiste“ žanrovske filmove, Megalomaniac je zapravo bliži hibridu žanrovskog i „arthouse“ pristupa, dok autor Ouelhaj i sam ima „kilometražu“ na regularnih festivalima sa svojim filmovima „art“ izraza u kojima se uglavnom bavio temom nasilja nad ženama. Megalomaniac je, dakle, jedan vrlo specifičan, slojevit i jedinstven film koji autorovu karijeru vodi u pravcu žanrovskog filma.

Felix (Ramon) i Martha (Schumacher) su brat i sestra koji žive u velikoj, nekada raskošnoj, a sada prilično propaloj vili. Njihovo poreklo nije nigde eksplicitno navedeno, ali aludira se da je njihov otac bio serijski ubica opisan na uvodnim karticama i da se oni zbog toga kriju. Felix je „nasledio“ i očev „zanat“, pa čak i „modus operandi“, pa noću izlazi iz kuće, traži žrtve, ubija ih i raskomadane ostavlja uz cestu. Čini se da je on gazda u kući koji svoju sestru ograničava i po pitanju hrane i po pitanju kretanja.

Martha je, s druge strane, njemu potčinjena i prinuđena da radi u fabrici nejasne namere kao čistačica. Na poslu ona trpi zlostavljanje i silovanje od strane dvojice očito poremećenih radnika, dok njihov šef, iako te postupke ne odobrava, nema hrabrosti da ih spreči. Svoje slobodno vreme, pak, ona provodi na mobilnom telefonu u „sex chat“ konverzacijama gde se predstavlja kao zavodnica, iako je zapravo fizički neprivlačna, za razliku od svog brata, pa i od kuće koja je makar impozanta, lepa ruina. Tri stvari će pokrenuti raspad: Marthina trudnoća, dolazak nove socijalne radnice (Bruneau) koja se bavi Marthinim slučajem (nikad ne saznajemo o čemu se tu tačno radi) i Felixov gest „dobre volje“ da jednu od svojih planiranih žrtava bar na neko vreme zatoči u kući, za zabavu sebi, a još više sestri.

Ako postavljamo pitanje o čemu se tu zapravo radi i šta to zapravo znači u ovom dugom, mučnom i sporovoznom filmu, moramo biti svesni da postavljamo pograšno pitanje, jer Megalomaniac nije film koji se može tumačiti u samo jednom ključu. Sa jedne strane, to može biti komentar na Belgiju, njenu slavnu prošlost jedne od prvih veštački stvorenih multietničkih država, onu ne tako slavnu, kolonijalnu, koja joj je donela bogatstvo i stabilnost, ili na sadašnjost dekadencije materijalne i moralne. Dekadencija kao takva nije nužno belgijska stvar, zapravo se proširila po svetu, po visoko i srednje razvijenim delovima istog, a opet je možemo gledati i kao stvar opšteljudsku, što će mizantropima poslužiti kao potvrda stavova, dok će blagonakloniji u tome videti tragediju gde žrtva može lako postati mučitelj ako joj se pruži prilika i gde zapravo nema nevinih, a i ako nam se čini da bi neko to i mogao biti, to samo znači da ne znamo njegovu prošlost, ali je zato budućnost brutalne smrti izvesna.

Mnogo je važnije kako Ouelhaj kreira i slaže taj svoj eklektični svet, a tu imamo retku kombinaciju dojmljivih užasa. Zapravo, imamo dva sveta, naturalistički sivo obojeni spoljni uglavnom centriran oko fabrike u kojoj Martha radi, ali s izletima na završetke Felixovih pohoda koji se odvijaju u maglovitim i kišnim jutrima. Tu je užas jasan i opipljiv. Drugi svet je sama vila koja deluje kao komad izuzetno mračne fantazije gde su granice jave i košmara zamućene kao u retko kojem filmu. Pritom je scenografija po pitanju iste vrlo maštovita, škrto osvetljenje govori više nego što bi reči ikada mogle, a fotografija koju potpisuje Francois Schmitt je zaista impozantna, dok Karim Ouelhaj to sve komponuje u skladnu celinu.

Isto se može reći i za izbor glumaca, uglavnom iz redova produktivnih, ali manje poznatih belgijskih epizodista čija limitirana prepoznatljivost daje određeni obol autentičnosti koji obično možemo dobiti samo od naturščika. Pravo otkriće filma je Eline Schumacher koja i ima najkompleksniji i najoriginalniji lik, a igra ga apsolutno samouvereno. Ouelhaj se iskazao i u vođenju, kako nje, tako i ostatka ansambla, pa uparen s jedinstvenim vizuelnim stilom, obiljem kompleksnih tema podeljenih po osama u dihotomije, Megalomaniac ostaje jedinstveno gledalačko iskustvo koje se po potrebi može i ponavljati.