Slash

2016.

scenario i režija: Clay Liford

uloge: Michael Johnston, Hannah Marks, Tishuan Scott, Jessie Ennis, Peter Vack, Michael Ian Black, Missi Pyle

Ma koliki ja naivac bio za filmove o odrastanju, bilo bi fer priznati da je kod njih itekako prisutan šablon kao način izrade. Generalno, šabloni postoje zato što u principu brzo i lako rešavaju većinu pitanja, ali problem sa njima nisu samo minimalne varijacije od filma do filma, već i sve veća udaljenost od realnosti, vremena sadašnjeg i verodostojnosti. Hoću reći, tzv. “teen” filmovi vrlo malo korespondiraju sa svetom današnje klinčurije, a mnogo više sa nekom idejom odraslih šta bi današnji klinci mogli biti. Iliti, filmski mulci toliko odudaraju od onih koje možemo sresti u životu toliko da je jasno da su one prve izmislili nemaštoviti ljudi.

Po logici stvari, Slash bi mi išao na živce samim tim što se opet drvi o sveprisutnoj i stoga prilično dosadnoj temi tinejdžerske seksualnosti (pored toga što je “coming to age”, Slash je i “coming out” film) i što se insistira na queer oneobičenju u svrhu otkrivanja belodane činjenice da su tinejdžeri često seksualno dezorijentirani. Drugi razlog za (ličnu) odbojnost je sub-kultura o kojoj znam vrlo malo, a to malo što znam navodi na a priori negativan stav o njoj. Reč je tu o piscima “fan fiction” literature često sa erotskim i u okviru toga queer predznakom. Predznak nije problem ukoliko nije usiljen žanrovskim uzusima (što je često slučaj), mnogo više smetaju površnost i generalna nepismenost i bezidejnost takvih uradaka.

Petnaestogodišnji Neill (Johnston) nije cool, popularni klinac. Naprotiv, povučen je i zbunjen. Malo je zagledan u svog drugara sa dramske sekcije, a malo u za nijansu stariju i manje inhibiranu čudnu curu Julie (Marks) sa kojom deli hobi: pisanje “fan fictiona”, ona o nekakvoj elfici iz literature, uz učitavanje paganskog, kulturološkog i “gender studies” pod-teksta, on o distopijskom stripovsko-filmskom junaku Vanguardu (kojeg u sekvencama vizualiziranih napisa igra Tishuan Scott) tražeći kroz njega svoj seksualni identitet, gay, straight, biseksualan ili panseksualan. Njih dvoje se upuštaju u fluidan odnos u kojem se vide aspekti kolegijalnosti, konkurencije, prijateljstva, nevinog zezanja, mentorstva i telesne privlačnosti. Trenutak istine za njih će biti konvencija, na rubu koje će se dogoditi i javno čitanje “fan fiction” uradaka.

Ono čime Slash pleni je svež, iskren i neosuđujući portret svojih protagonista. Nije tu stvar ni samo ispitivanja seksualnosti, niti kolizije njihovih vrlo teorijskih ideja sa stvarnošću koja uključuje prave emocije. Radi se tu o potrebi za pripadnošću i etiketama koje tinejdžeri vole sebi prilepiti. Radi se tu o malim i uskim svetovima poput internet foruma koje biramo na osnovu interesovanja. Radi se tu o modernom dobu, komunikacionim tehnologijama i filtraciji zanimljivog od nezanimljivog bez potrebe sa širom slikom. To se naročito poznaje u likovima Julieine trudne, praznoglave i lajave, a zapravo dobrodušne drugarice (Ennis) i njenog polu-retardiranog bivšeg dečka koji se prodaje kao faca (Vack). Oni ne samo da se ne stide svoje gluposti, oni su u neku ruku ponosni na nju.

Iskrenost i saosećajnost se može pronaći i u portretu zatvorenog kružoka “fan fiction” autora kao svojevrsne alternativne realnosti koju su oni stvorili sami sebi za bekstvo od realnog sveta koji ne razumeju i koji njih ne razume. To možda ne odudara od uvreženog mišljenja o posetiocima konvencija kao o nesnađenim personama i gubitnicima, ali makar nije osuđujuće. Naravno, posetioci konvencija i autori ovakve literature će se možda naći uvređenima. Njihovo pravo, ali Clay Liford barem ne mlati po njima onoliko koliko to čini i mainstream i druge sub-kulture.

Perceptivan i obziran kakav već je, Clay Liford je na putu da postane nova uzdanica američke indie scene. Njegov prethodni film Wuss (2011) je možda bio radikalniji i provokativniji u portretu neočekivanog prijateljstva i savezništva pičkastog profe i lude učenice, ali u Slash mudro igra na umerenost, spajajući generalno čudaštvo i otpadništvo, stvarni ili nabeđeni manjinski identitet, pravila indie estetike i nešto zdrave logike. Rezultat je sasvim solidan perceptivan i iskren film o ne baš običnim ljudima i njihovim zabavama.

La La Land

kritika originalno objavljena na Monitoru

2016.

scenario i režija: Damien Chazelle

uloge: Emma Stone, Ryan Gosling, J.K. Simmons, Rosemarie DeWitt, John Legend

Pre gledanja La La Landa, treba u glavi imati dva aksioma. Prvo, svako, a naročito Hollywood i Akademija, voli kada dobije ljubavno pismo. Od bilo koga. To naprosto godi sujeti i osećaju važnosti i veličine. Kada pogledamo pet poslednjih dobitnika Oscara za najbolji film, tri od njih su bila direktnija ili diskretnija ljubavna pisma: The Artist, Argo i Birdman. Drugo, još od podvale zvane Whiplash, Damien Chazelle je pravi hollywoodski zlatni dečko sa svim pripadajućim osobinama: zanatski i estetski pismen, stilski dopadljiv, “quirky” taman koliko treba da ne bi bilo očito da nema ličnost, ali u suštini bez nekog jasnog sadržaja i velike priče u sebi, kooperativan i spreman da se okrene kako vetar duva.

U tom smislu, kladioničari: pozor! Sva je prilika da iz pomenutih razloga La La Land “čisti” ovogodišnje Oscare, jer romantični mjuzikl o uspehu u modernom Hollywoodu koji je pride još pošprican nostalgijom i referencama na onaj klasični je igra na sigurno kod publike, kritike i dodeljivača nagrada. Druga moguća, premda manje verovatna, opcija je da se Akademija povede za angažmanom (za meritokratijom neće sigurno), pa La La Land zasluženo pobere kipiće u tehničkim kategorijama, a one ozbiljnije odu filmovima na ozbiljnije teme. Sudeći po nominacijama, mrka kapa.

No, dosta o Oscarima, da vidimo kakav je La La Land film. Realno, kakav može biti film sa takvim naslovom? Ša-la-la eskapistički mjuzikl sa atraktivnim glumcima na atraktivnim lokacijama, sa predivno koreografiranim plesnim masovkama, zgođušnom, sladunjavom mjuzikl muzikom začinjenom s malo jazziranja, snimljen analogno na Panavision kamerama i obrađen da emulira Cinemascope format. To je, dakle, “show”.

Da pređemo na “go”. Priča je do samog kraja klasična i u njoj pratimo prodavačicu u studijskoj kafeteriji Miu (Stone) koja želi da postane glumica i Sebastiana (Gosling), jazz-pijanistu koji skuplja kolekcionarske predmete, ima cool auto i nosi kravatu u svakoj prilici, što će reći pozira, ali još uvek nije uspeo u životu pa mora da tezgari i, zamislite, da oko Božića svira božićne pesme bez svojih jazz eskapada, pa se još čudi kad mu menadžer restorana (J.K. Simmons u kameo-ulozi drkadžije, naravno) da nogu. Nakon dva “meet jerk” momenta, uslediće treća sreća, “meet cute”, zvezdano nebo, vidikovac, šetnja po studijima, hollywoodski klasični filmovi, leptirići u stomaku i ostala romantika. Usponi i padovi, želje i snovi, audicije i gaže, prodati se ili izdržati i uspeti na svoj način i pod svojim uslovima.

U toj silnoj divoti će se naći mesta za reference i citate, čak i limitiranu kritiku muzičke i filmske industrije, kao i kalifornijskog životnog stila kroz pametno tempirane i pažljivo dozirane humorne momente poput glumica u istoj odeći na audicijama, štoseva na račun pop-muzike ili opaski o inflaciji hibridnih automobila “Toyota Prius” u okolini. Biće tu mesta i za citate od onih self-help mudrosti tipa “kažeš romantično kao da je to nešto loše” do pseudo-kritike na foru “ovaj grad se svemu divi, a ništa ne ceni”. Ništa od toga ne pomera granice dobrog ukusa ili lepog ponašanja, naravno. Chazelle igra onako kako drugi sviraju. Čak ni njegove opservacije o jazzu nisu naročito sveže i nove.

Kako god to bilo zgodno, to i dalje ostaje eskapizam, dakako potpuno predvidljiv u svom toku. La La Land je ša-la-la limunada u kojoj ćete u svakom trenutku znati gde se tačno nalazite, čak i kad u toku projekcije zadremate ili skočite po novu dozu kokica i osvežavajućeg pića. Propustićete možda poneku muzičku numeru, plesnu sekvencu, atraktivni švenk ili zadivljujući total koji se topi u zasićenim bojama, ali priča ide po ucrtanoj putanji tako da je možete i odsanjati.

Sve je, dakle, artificijelno, iskonstruirano radi vaše ugode. Uključujući i glumačka ostvarenja. Njih dvoje su slatki kao šećer, uigrani kad zapevaju i zaplešu, čak simpatični svako ponaosob. Emma Stone je dobra glumica, sposobna da dočara i poneku emociju, a Ryan Gosling je razigran i simpatično bleskast, premda je njegove melanholične momente teže kupiti. Međutim, svaki nagoveštaj hemije između njih dvoje, a, da se podsetimo igrali su zajedno i u Crazy.Stupid.Love, ograničen je ne samo šablonskom pričom, nego i skoro nikakvom motivacijom iza te velike ljubavi. Jedino što na narativnom i emotivnom planu u ovom tehnički maestralnom filmu vredi je poslednja sekvenca koja zaista dolazi kao iznenađenje i nosi više iskrenosti i naboja nego celi dotadašnji tok filma i u njoj se Chazelle ne ustručava da pokaže šta je stvarno romantično nasuprot hollywoodskoj ideji romantike koju je propagirao do tada. Slučajno ili namerno, prosudite sami.

La La Land nije loš film, ali je konfekcija i čista kalkulacija koja je uspela. Publika je nagrnula, kritika piše hvalospeve, nagrade samo pršte. Nema tu ničeg revolucionarnog, čak ni preterano elegantnog. Opet, to je napredak za Chazellea jer ma kako prozaičan bio, La La Land nije ni priglup ni zloćudan film kakav je bio Whiplash (barem se ne primenjuje kriva formula tamo gde ne treba i barem se to ne čini namerno i sa agendom), može vas razgaliti i uljuljkati, što je valjda i cilj mjuzikla kao najhollywoodskijeg od svih hollywoodskih žanrova.

Ono što ume da iznervira je pogled unazad, na 1982. godinu i sličnu priču o traganju za uspehom koju je pokušao da ispriča Francis Ford Coppola. Mesto je bilo jedan drugi artificijelni neonski hram, Las Vegas, ton je bio melanholičniji, pevao je Tom Waits, ali su nostalgija, starinske kamere i zasićene boje bile tu. One from the Heart nije ni onda bio dobar film, nije to ni danas, ali nije ni toliko lošiji od La La Landa i svih ostalih modernih ša-la-la mjuzikala, pa su ga kritika i publika dočekali na nož. Coppola je bio spiskao ogroman novac i dobru deceniju se oporavljao od gubitaka režirajući po narudžbi. Nikada više nije snimio veliki film.

Vremena se menjaju. Chazelle je to osetio i pogodio žicu. Stil nad supstancom? Svakako. Hollywood to voli i ceni. Međutim, postavlja se pitanje koliko dugo neko može biti “money player”, naročito kad počne tako mlad. Mašinerija ipak ne haje puno za stare zasluge.

A Film a Week - Alone in Berlin

Seventy and more years after the World War 2, what is still left to be said that hasn’t been the topic of endless re-runs on cable television channels? Almost nothing, because we already know a lot about Hitler’s insanity transponed into Nazi ideology, Crystal Night, concentration camps, executions of everything deemed non-Aryan and unhealthy, books on fire, war campaigns, armed gangs of ideology-crazed children and resistance movements. Well, resistance movements abroad, not that much in Germany. Truth is, they were not mass movements and some of them were not that active nor engaged in any sort of combat, but there were plenty of different movements (party, religious, pacifist), intellectual circles, saboteurs and “lone wolves” who were opposing the oppression. After the White Rose leader biopic Sophie Scholl: The Last Days (2005), and also “the pacifist bomber” Georg Elser biopic 13 Minutes (2015), now we have French actor-turned-filmmaker Vincent Perez’s vision of some other discreet heroes named Alone in Berlin.

It is an adaptation of Hans Fallada’s novel Every Man Dies Alone (published under the Alone in Berlin title in the UK) that is already a fictionalized biography of Otto and Elise Hampel, the working class couple that after the death of their only son started writing cards against national-socialism and German war machine, placing them on the variety of Berlin locations in the early 40’s. The Hampels were captured and sentenced to death for treason. Fallada’s novel was published in Germany after the war and has seen several film adaptations in both East and West Germany during the Cold War, sending the open anti-Nazi message. However, even though Fallada’s was pre-war work was translated and published both in the USA and the UK, this particular novel was published only recently, earning the best-seller status.

Vincent Perez, whom we remember as an actor from Oscar-winning French epic Indochine (1992) and also American B-movies like The Crow: City of Angels (1996), is not primarily a film director, but he had the ambitious idea nevertheless. He succeeds to start strong, with the Hampel’s stand-ins Otto and Anna Quangel (played by Brendan Gleeson and Emma Thompson) grieving their son’s death on the French front and witnessing the everyday atrocities of the Nazi regime. There might be no concentration camps, but there are swastika flags everywhere, looting, snitching, the Gestapo terror, the neighbourhood watches, Hitler Jugend and even more ridiculous organizations like Nazi Women League patrolling around, adding to the sense of totalitarian paranoia. There are also the last crumbs of humanity, not only in the Quangels, but also in some of their neighbours who are doing their best to save an elderly Jewish woman in their building.

Perez still keeps his plot moving on two tracks after her death, that brings the police inspector Escherich (Daniel Brühl) to the building. As Otto’s cards rise attention of the police and SS, Escherich becomes the investigator desperate to find the perpetrator, naming him The Hobgoblin. On the course of his investigation, he eventually gets into the conflict with the nervous SS officers who don’t understand the nature of the police work and just want to find their guy, any guy, to put an end to the whole thing.

The ending is kinda anti-climactic and predictable, despite even the plot-twist. Perez cannot find the right balance between the inner drama of the couple that are becoming strangers in their own town and enemies of their own country and the crime mystery around the investigation. The drama part is stronger, anchored by the performances of ever-compelling Emma Thompson and stoic, toned-down Brendan Gleeson. For the crime part, Daniel Brühl uses his a bit geekish Niki Lauda persona seen in Rush, and it works up to a point, and the inspector’s own professional, (a)political angle is a fresh twist in “The Good Nazi” cliché, but that is still not enough to cover the predictability of the whole plot.

In the end, Alone in Berlin is a fairly decent piece of cinema with some strong points. The actors are doing a good job, it is shot nicely and the locations of the Saxon town of Görlitz can pass as the wartime Berlin. Alexandre Desplat’s strings score is appropriate for the topic. Alone in Berlin is far from great, but this English-language UK-French-German co-production works in the context of yet untold stories of the resistance and anti-war movements in the very centre of the Nazi evil.

Hacksaw Ridge

Tekst je originalno pročitan u emisiji Filmoskop na trećem radijskom  programu HRT-a. Dostupan je na linku: ovde, a  ovde kao autor prenosim  u integralnom obliku i na hrvatskom standardu jezika. HRT  zadržava sva prava, kopiranje je zabranjeno, tekst je postavljen isključivo u neprofitne svrhe.

Prošlu, 2016. godinu možemo pamtiti i kao godinu smrti brojnih slavnih osoba različitih generacija, i kao godinu tektonskih političkih promjena koje su, čini se, dodatno zacementirale populizam kao dominantnu političku ideologiju, ali i kao godinu “rehabilitacije” Mela Gibsona nakon desetogodišnjeg izbivanja, uz pauze i izuzetke, naravno. Cinici bi rekli da su se stekli uvjeti i da je u post-istinitom, urotama i magijskim mišljenjem obojenom putin-brexit-trumpovskom svijetu dozvoljeno, dapače poželjno, biti homofob, ksenofob, rasist, antisemit, ženomrzac i što sve ne, da se to može smatrati pomalo ekstremnim ponašanjem i ispoljavanjem (kao i alkoholizam, recimo), ali se svemu tome može zalijepiti etiketa otvorenog, iskrenog i simpatičnog. Cinici bi, kao po običaju, na svoj način bili u pravu, ali neka u zapisnik ipak samo uđe rehabilitacija, manje glumačka (Krvna osveta je ipak bila prije svega skromna francuska produkcija na tragu B-filma kakvu promovira kompanija Europacorp), a više autorska, sa filmom Greben spašenih koji je već dobro primljen od kritike i publike.

O rehabilitaciji nije moguće govoriti, a da se ne pretrese i Gibsonov “pad u nemilost hollywoodskog establishmenta”, kao i njegova karijera u svojstvu glumca i autora koja je velikom ekscesu prethodila. Prisjetimo se, Mel Gibson je slavu stekao igrajući naslovnog junaka u Pobješnjelom Maxu koji je od australskog skromnog, ali svejedno inteligentnog eksploatacijskog filma prerastao u globalno uspješan serijal. Ma koliko mu suradnja sa redateljem Peterom Weirom u filmovima Galipolje i Godina opasnog življenja dala legitimitet ozbiljnog glumca na kojeg se može računati u zahtjevnim i ambicioznim produkcijama, aura Maxa Rockatanskog, akcijskog heroja na rubu razuma, pratila ga je u daljnjoj karijeri. Varijacije na temu su bile prisutne, često u komičnom ključu (serijal Smrtonosno oružje, Ptica na žici ili Air America), ponekad u dramskom i spektakularnom (Zeffirellijev Hamlet, Patriot, pa i Hrabro srce), ponekad u žanrovskom okviru trilera (Ucjena, Teorija urote), ili kao čista bizarnost (kod Wendersa u Hotelu od milijun dolara), a Gibson je uvijek vješto kanalizirao bijes, ludilo i urgentnost. Međutim, Gibson-autor je dosta zanimljiviji za analizu od Gibsona-glumca. Ako izuzmemo rediteljski debi Čovjek bez lica koji hoda sigurnom stazom inspirativnih filmova o prevazilaženju fizičkog deformiteta (poput Lynchovog Čovjeka slona ili Bogdanovicheve Maske), iz ostatka Gibsonovog opusa se vrlo jasno mogu iščitati ne samo redateljski talent, već i tematske preokupacije, autorske tendencije, pa i osobna stajališta i afiniteti. Od svega toga, u Čovjeku bez lica se tek stidljivo pomalja preokupacija kršćanskim mučeništvom koja će u punom sjaju, pomiješana sa tematikom patriotizma, kultom muškog tijela i borbe, opravdavanjem nasilja kao nužnog za zaštitu bilo obitelji, bilo naroda zasijati tek u liku Williama Wallacea u Hrabrom srcu. I protagonist i film su neupitni klasik, gotovo unisono slavljen od publike, kritike i američke filmske akademije, i mogu se smatrati vrhuncem Gibsonove karijere.

Sljedeći redateljski project Pasija je već tema za diskusiju, kako na pojavnom nivou, tako i u smislu mogućih tumačenja i konotacija. Upitan da prokomentira svoje namjere, Gibson je izjavio da mu je cilj bio potresti publiku i pružiti joj vjerodostojan osjećaj Kristove patnje, što objašnjava eksplicitno nasilje i naturalističku patnju, ali to pokriva samo dio problematike. Druga kontroverza, vezana za navodne antisemitske stavove na tragu ultrakonzervativnog katoličkog stava od vremena prije Drugog Vatikanskog sabora, ipak je ostala i u velikoj mjeri obilježila film. Nije to, naravno, bio prvi put da ekranizacija Kristovog posljednjeg dana života uzburka duhove, Scorsese je to učinio uključivanjem apokrifnog materijala u Posljednje Kristovo iskušenje, ali je Gibsonov portret Židova ipak glasnije odjeknuo.

Glede nasilja i eksplicitnosti, Apocalypto odlazi i korak dalje, kao i po pitanju autentičnosti u tretmanu tematike i paradigme. Pasija je bila snimljena na mrtvim jezicima, aramejskom, latinskom i starohebrejskom, Apocalypto pak na umirućem majanskom. Uz egzotičnu temu i detaljnu reimaginaciju, Apocalypto nudi i nasilje i akciju i avanturu i vizuale od kojih zastaje dah, te visceralni ugođaj kakav je rijedak u filmovima tog tipa. Međutim, uspjeh Apocalypta je koincidirao sa incidentima iz privatnog života koji su zasenili film. Vrijeđanje policajca židovskog podrijetla bilo je samo uvod u seriju uglavnom dokumentiranih ispada. Mel Gibson se za njih nije ispričavao direktno, nego ih je djetinjasto pripisivao alkoholu. Kako su se oni redali, za glumca i redatelja bilo je sve manje odnosno nimalo posla u Hollywoodu. Ma što teoretičari urote iznosili kao razlog (česta floskula da je Gibson “dirao tamo gdje nije smio”, te da je “raskrinkao moćan lobi”), razlozi su mnogo prozaičniji: alkoholičar koji ne može kontrolirati ni svoj jezik, nije prava osoba da bi o njoj ovisili milijunski projekti. Nekoliko kasnijih isprika i podrška kolega poput Roberta Downeya Jr.-a i Jodie Foster, omogućilo je Gibsonu da kao glumac pronađe poneki angažman, u ponekoj egzotičnoj akcijadi (Uhvati gringa), u redateljskom izletu Fosterove (Dabar) ili u trash kinematografiji, na osnovi stare slave (nastavci The Expendables i Machete).

 Vratimo se na početak. Je li Greben spašenih potvrda da se Gibson izliječio od antisemitizma, mizoginije ili makar alkoholizma, ili je prije riječ o tome da su se vremena promijenila? Vjerojatno ni jedno ni drugo (osim možda kada je riječ o potezanju iz boce), koliko jednostavna činjenica da su se stare afere dovoljno ispuhale, te da se Gibson pojavio sa zanimljivim materijalom koji je samo on mogao realizirati na tako upečatljiv način. Jer nije u pitanju samo kvintesencijalni Gibsonov film, nego i njegov najosobniji uradak.

U pitanju je biografska priča o Desmondu Dossu, adventistu sa prigovorom savjesti koji je svejedno žarko želio služiti domovini u Drugom svjetskom ratu u skladu sa svojim uvjerenjima, bez oružja, spašavajući živote kao bolničar na bojnom polju. Greben spašenih je prije svega priča o čvrstini uvjerenja, vjeri u Boga i vjeri u čovjeka, potpuno u skladu sa Gibsonovom izjavom kako prezire rat, ali neizmjerno poštuje ratnike, što se vidi i u izvedbi.

Daleko od toga da je riječ o savršenom filmu. Cijeli uvod je prožet dramaturškim klišejima koji u prvi plan ističu teškorukašku reigijsku simboliku. Drugi dio izgleda kao nevoljko parodična posveta Kubrickovom djelu Full Metal Jacket koja dobija smisao tek kada se Dossova uvjerenja suprotstave ne samo pragmatizmu njegovih kamerada, nego i okoštalom sistemu netrpeljivom prema promjenama koji predstavljaju nadležni oficiri. Tek u najdužem, naturalistički intoniranom trećem činu obilježenom brutalnošću borbe i ratnim strahotama, film dobiva puni momentum i postaje jedan od značajnijih naslova prošle godine. Doss, uvjeren da baš njegova djela čine razliku između svjetla i mraka, tada demonstrira hrabrost i doslijednost pod vatrom rijetko vidljivog, ali zato brutalnog i gotovo monstruoznog neprijatelja. Naturalizam je, doduše, tu pomešan sa hiperboličnim pretjerivanjem koje se ponekad pretvara u azijski “krvavi balet”, a ponekad čak koketira s campom, ali Gibson barem uspjeva da nas uvuče u atmosferu i da nam otvori svoje srce. Ma koliko to bilo efektno i zanatski pismeno izvedeno, nije na nivou Spielberga ili Eastwooda, ali Gibson makar igra po svojim pravilima i priča osobnu priču bez rezerve i bez isprike. Da je svoje stavove, kako god retrogradni oni bili, iskazivao samo legitimno, kroz svoje djelo, Gibson bi bio igrač na kojeg Hollywood može računati na desnom krilu, skupa sa spomenutim Clintom Eastwoodom (čiji politički nastupi takođe nisu briljantni). Jer i za patriotsku sentimentalnost, religijske dogme i epiku u slavu ratništva treba imati talenta i srca, a ni jednog ni drugog Gibsonu ne manjka.

Paterson

2016.

scenario i režija: Jim Jarmusch

uloge: Adam Driver, Golshifteh Farahani, Rizwan Manji, Barry Shabaka Henley, Chasten Harmon, William Jackson Harper, Method Man, Masatoshi Nagase

Paterson je čovek, naslovni lik u novom filmu Jima Jarmuscha. Paterson je grad u američkoj saveznoj državi New Jersey, jedan od onih nekada moćnih industrijskih centara koji su postali sinonim za urbano propadanje i u kojima je džentrifikacija možda pokušana, ali nije do kraja uspela. Paterson je i epska poema u pet tomova Williama Carlosa Williamsa, inače doktora u Patersonu-gradu i ta poema je, između ostalog, i pohvala jednostavnom, svakodnevnom životu u kojem pored svih nedaća ima i dovoljno lepote.

Nije, dakle, slučajno da naš naslovni protagonista kojeg predivno utišano igra Adam Driver nije samo lokalni vozač autobusa, nego i pesnik. Njegovi dani su možda u dlaku isti, osim vikenda, ali on se zbog toga ne buni. Budi ga “nemi alarm” na ručnom satu i dok njegova žena Laura (Farahani) nastavlja da spava, on se sprema na posao. Tamo je učtiv i lakonski odgovara, više slušajući putnike koji govore o sportu, ženskama, anarhiji i koječemu, i promišljajući, pa svoje stihove piše u beležnicu kada za to ima vremena, u garaži pred početak i kraj smene ili na vidikovcu u senci čuvenog vodopada za vreme pauze za ručak. Njegova kreativnost je nenametljiva i nekako se podrazumeva.

Sa druge strane, Laurina kreativnost je razbarušena i nefokusirana, bilo da se odnosi na crtanje najrazličitijih crno-belih uzoraka po odeći, zavesama i nameštaju, pečenje dizajnerskih kolača ili otkrivanje country muzike kao životnog poziva zbog crno-bele gitare i ideje da uz nju nosi crno-belu odeću. Oni se čine kao užasno spojen par, ali nekako guraju bez velikih tenzija. Možda zato što Paterson sve trpi sa zen izrazom na licu.

Treći član njihovog domaćinstva je buldog Marvin (kujica koja ga je igrala je nagrađena sa Pasjom Palmom u Cannesu) koji očito više voli “mamu” nego “tatu”. Patersonov “silver lining” u iscrpljujućim noćnim šetnjama je to što će u njima sresti čudne, ali benigne noćne ptice poput bandita-zajebanata i repera koji vežba svoje rime u perionici i što se one završavaju u uvek istom baru kojeg drži Doc (Henley), osebujan tip koji kači fotografije poznatih prebivalaca Patersona na zid iza šanka i igra šah sam sa sobom. Tu će Paterson popiti jedno pivo, možda odslušati jednu live epizodu svađe između para stalnih gostiju, pa otići kući da spava i tako idu dani “na repeat”.

Jasno, nema tu neke naročite drame, izuzev u par trenutaka, ništa se i ne događa i ne pomera. Nisam siguran ni da vidim neku naročitu ideju iza svega toga, nešto što bi Jarmusch iskomunicirao, a da već nije u drugim filmovima, osim toga da je i on pesnik u duši koji je karijeru zamenio muzikom i filmom, dajući imena poznatih pesnika svojim likovima što je svakako referenca, te da i on iz filma u film nalazi “silver lining” čak i onda kada se čini da sve propada. Možda je Paterson najviše manifest njegove poezije, estetike i poetike, ma koliko to delovalo pretenciozno.

Ali poezije svakako ima, pa makar u detaljima. U lagano zrnastoj fotografiji Fredericka Elmesa koja portretira sumorni industrijski grad ne mnogo različit od Jarmuschovog rodnog Akrona u Ohiu sa određenom toplinom i talentom da uhvati lepotu makar i u prolazu. Ima i prave poezije, one za koju je okidač kutija šibica ili vodopad. Nju vidimo u beležnici, ali i direktno na ekranu i nju je napisao pesnik Ron Padget, a poezija se pominje i u Patersonovim razgovorima sa raznim ljudima u kojima se sagovornici referiraju na Emily Dickinson, pomenutog Williama Carlosa Williamsa, Alana Ginsberga i Franka O’Hare.

Još i više nego poezije, tu ima i fantazije. Recimo te da, kao u stara dobra vremena, par može preživeti od jedne radničke plate. Da se za umetnost uvek nađe vremena i inspiracije, ako treba i na silu. Da će se umetnika prepoznati čak i kad on želi ostati anoniman i da je njegovo prepoznavanje svojevrsna poetska pravda na delu. Fantazija je, ili bolje rečeno Jarmuschova dobrohotna cool konstrukcija da je moguće pogledati crno-beli horor klasik subotom uveče u lokalnom bioskopu i da lokalne legende neće pasti u zaborav.

Tek će nas učestali blizanci i bliznakinje na koje Paterson nailazi bez dramaturških posledica u svojim putešestvijama po Patersonu podsetiti koliko je taj svet fantastičan čak i kad se čini realnim i autentičnim. Opet, ima tu i autentičnosti, ne samo u lokacijama, nego i u likovima. Paterson ima i pozadinsku priču koju vidimo na jednoj fotografiji (autentičnoj, Adam Driver u uniformi marinaca) i koja ima očitu posledicu u jednoj sceni, ali nekako prožima njegov karakter.

Zapravo, Driverova gluma u stoički smirenim tonovima je glavni razlog da se pogleda Paterson. Problem nastaje u tome što je raspoloženi i svedeni Driver uparen sa Golshifteh Farahani koja se ne snalazi sa likom Laure. Ona ne uspeva da pogodi ton, pa Laura postaje kolekcija ekscentričnosti, a ne realno zamisliva osoba. Drugi problem je što tu zapravo nema priče, Jarmusch kao da pokušava da napravi sintezu svoje estetike, poetike i etike u jedan film koji slavi jednostavnost radi same jednostavnosti. Ima tu zanimljivih momenata, ali smo od autora očekivali više.

Come and Find Me

2016.

scenario i režija: Zach Whedon

uloge: Aaron Paul, Annabelle Wallis, Garret Dillahunt, Zachary Knighton, Chris Chalk, Terry Chan

Problem sa Come and Find Me je u tome da je sam problem sa filmom teško locirati. Nije režiran bez osećaja, niti užasno odglumljen, niti je scenario užasan, niti je tehnička komponenta zakazala. Čak ni koncepcija da se spoje ljubavna drama i triler potrage na tragu noira i špijunca nije toliko besmislena, koliko je izvedba manjkava i prožeta klišeima i pešačkim rešenjima.

To ponajpre rezultira time da misterije, koja je inače ključni sastojak za svaku priču u kojoj neko nekoga traži, zapravo nema, a svako otkriće se čini slučajnim i rezultira našom upadljivom ravnodušnošću. Ni ljubavna priča nije odrađena sjajno, čak nimalo inventivno, data je kroz flashback momente koji istovremeno prikazuju klišeizirane uspone i padove u jednoj vezi i ostavljaju tragove za saznanja iz triler-priče koja su nam već poznata.

Jedan jedini potencijalno simpatičan momenat, njihov nespretni “meet cute” je nepopravljivo “spoilan” nekoliko scena ranije u prvoj sceni u kojoj je predstavljen kao nekakva bizarna igra. Pogrešne odluke se protežu do otvorenog kraja koji je takav jer Whedon, čini se, ili nije znao kako da završi film ili nije imao petlje.

Sama ideja zapravo nije loša, grafički dizajner David (Paul) i fotografkinja u nastajanju Claire (Wallis) su u ugodnoj vezi sve dok ona jednog jutra iznenada ne nestane. On nema pojma ni zašto ni kako, naprosto ništa nije ukazivalo na takav sled događaja, pa kreće da reminiscencira o njoj i da je traži. Godinu dana kasnije, pomaka u potrazi nema, ali počinju da se dešavaju čudne stvari: prvo ga napadne njen prijatelj s koledža, pa ga stare fotografije dovedu do paravana za rusku mafiju i do neke opskurne vladine agencije. Očito da Claire nije (bila) nimalo naivna, a David usput postaje pravi detektiv-amater...

Priča bi, da je bolje razrađena sa makar nekakvom pretpostavkom kolorita i odstupanja od šprance, imala smisla. Ovako se ne uklapa, deluje slučajno i nategnuto. To je jednim delom krivica glumaca koji nemaju nikakvu zajedničku hemiju, što je opet rezultat njihovih razlika u klasi i pristupu. Dok versatilni Aaron Paul uglavnom coolira kao ljubavnik i ima nekakav “grip” kao detektiv, Annabelle Wallis, televizijska i B-filmska glumica, pokušava da se digne na njegov nivo, ali je kao ljubavnica isfolirana, a kao nekakva Nikita potpuno neuverljiva.

Drugi deo krivice snosi Whedon koji ne zna da razvije i isprati ideje. Autori-debitanti su uvek rizični, a oni sa zvučnim prezimenima posebno. Zach je Jossov (Avengers) brat, karijeru je započeo kao asistent produkcije na TV seriji Deadwood, da bi na nekim drugim serijama pisao scenarije i čak uređivao iste, pa je rešio da se oproba kao filmski stvaralac. Istina, ume on da napiše dijalog ili da odrežira scenu, ali nema ni pregled, ni znanje, a ni disciplinu da bi bio autor.

Ordinary World

2016.

scenario i režija: Lee Kirk

uloge: Billie Joe Armstrong, Selma Blair, Judy Greer, Chris Messina, Fred Armisen

Da li vas je nekad neki fiktivni lik toliko nervirao da ste poželeli da uletite u ekran i išamarate ga? Iako sam od loših filmova često suviše desenzitiziran da bih nešto iritantno doživljavao emotivno, gledajući Ordinary World sam dobio takav osećaj. Protagonistu sam hteo da udarim posred njuške da mu cvikeri spadnu. Nema veze što ga igra Billie Joe Armstrong, prema sastavu Green Day ne gajim neke izrazite sentimente, lik je prosto takav bednik. Posledično sam hteo i autora, uglavnom piskaralo i wannabe rediteljčića Leeja Kirka, da pridavim jer ko i sa kojom agendom mi servira ovog pizduna kao glavnog lika sa kojim kakti valja saosećati.

Reč je, dakle, o liku koji sam traži batine. To je jedan od onih bivših ljutih punkera koji su u međuvremenu postali papučari sa ženama-skotovima (Blair) i dvoje dece, a nisu ni za jedno, ni za drugo. Kao papučari su beskorisni jer ne znaju ni promeniti pelenu niti isterati kante za đubre na vreme i samo reminiscenciraju kako je bilo super kad su bili mladi i bili face. Kao punkeri su, kada im se pruži prilika, toliki promašaji, jedni od onih koji će izbegavati da pogledaju striptizetu i opominjati društvo da koriste podmetače.

Naravno, takav lik će se naći u krizi za svoj 40-ti rođendan, toliko da će popizdeti i uzeti predsednički apartman u hotelu da u njemu napravi žurku na kojoj će uglavnom sedeti sa strane i duriti se na stare drugare. Prosto se pitam šta njegova bivša (Greer) koja je isfurala karijeru muzičke menadžerke vidi na njemu. Šta na njemu vide njegovi ortaci? Šta komšije koje hoće da se druže s njim? Šta na kraju i njegova žena? Pa lik je beskoristan!

Sad, kako će se kriza odigrati i sa kojom poukom? (Prosto, ovo je takav film, pouke mora biti!) Pa, predvidljivo, popujuće i pičkasto, zapravo ultra-sigurno, sterilno i konzervativno. Divljanje za divljanje, odrastanje je celoživotni proces, porodične vrednosti su iznad nagona i osećaja kastriranosti, prošlo je vreme za rock ‘n’ roll, pa treba postati koristan član društva, recimo radnik u gvožđari.

Billie Joe Armstrong je pogrešio, doduše kardinalno, samo u jednoj stvari: što je prihvatio ulogu. U njoj ne može izgledati ni dobro, ni poštovanja vredno. Igra karikiranu, uvredljivu verziju samog sebe i kao da se dobrovoljno javlja da glumi strašilo u nečijoj staračkoj fantaziji. Ordinary World je sranje, i to sranje sa zlim namerama.