A Film a Week - Lights of Sarajevo / Svjetla Sarajeva

 previously published on Cineuropa

In the times of socialist Yugoslavia, Sarajevo had the informal status of, figuratively speaking, the scale model for the whole country, representing its diversities the most faithfully. This was the reason why pop-cultural products from Sarajevo, like movies filmed there and musical acts, could find their audiences all over Yugoslavia more easily than movies and bands from other cities and towns in the country. One of those legendary bands from Sarajevo is No Smoking (“Zabranjeno pušenje” in the original language), whose complicated history stretching over a 40 year period is the subject of Srđan Perkić’s documentary Lights of Sarajevo which just premiered in the documentary competition of the Sarajevo Film Festival.

Zabranjeno pušenje was formed by a group of Sarajevo teenagers as a punkish, subversive band in the late '70s and achieved first local and then nationwide fame in the '80s, releasing four albums and playing big gigs all over Yugoslavia. However, in 1990, the band's founding members and leaders Nele Karajlić and Sejo Sexon decided to split up over creative differences. After the war in Yugoslavia, two separate bands were formed under the same name, one based in Belgrade, the other in Sarajevo, both claiming rights to the original band’s heritage, while developing their careers in separate directions. Karajlić’s branch later became the No Smoking Orchestra, known for performing music in numerous Emir Kusturica films. Sexon’s branch of the band and Sexon himself (actually, the person behind the nickname, Davor Sučić) are in the centre of Perkić’s documentary, serving as its co-screenwriter and narrator, therefore providing the singular point of view that is still respectful to the other branch of the former band.

But Lights of Sarajevo is not just a story about the band, but also about the city, its unique way of life through different times (there is a sense of relief that the war is rarely mentioned and does not serve as the topic of the film), and especially one of its cult places, the Skenderija sports hall. The band’s last concert in it in 2019 serves as the film's framework, both narrative and musical, since the numbers played at the concert are abundantly re-used for the documentary’s soundscape. However, the juicier parts of the films consist of Sexon’s anecdotes both from the past and the present and his musings about the music, the touring, the status of the band that is cult on one level, but also down to earth and folksy on another.

Aware that he is making a music documentary, Perkić combines the archival and the newly filmed material, playing the band members and the things they contribute to their strengths. Sexon is a talkative and interesting narrator, providing intriguing information in a casual way. The band’s guitarist Toni Lović serves also as the film’s sound designer. Perkić infuses the film with some music video aesthetics as well, using short takes from multiple cinematographers and Tomislav Josipović’s sharp, rapid editing, even multiple projections, for seemingly no reason other than to show off.

Eventually, Lights of Sarajevo would serve as a very decent anthology of the band’s work and working conditions for existing fans, and as an introduction to it for new ones. Its sheer topic would be sufficient to get an audience in the region and among the Yugoslav diaspora and to secure bookings in regional festivals specialised in music documentaries, while its 68-minute format can make it suitable for television distribution.

A Film a Week - Riders / Jezdeca

 previously published on Cineuropa

Dennis Hopper’s classic Easy Rider (1968) is never mentioned by its name, but is referred to several times as “The Movie” and certainly serves as a source of inspiration for Dominik Mencej’s debut feature Riders. This smooth sub-genre blend of a road- and coming-of-age movie may never get as brutal in its exposure of the hostile environment and petty human emotions as Hopper’s film, but it definitely has something to say about growing up and being repressed by life events and a small environment.

Riders premiered in the Features Competition at the Sarajevo Film Festival, which might serve as a fitting springboard for a film with such tone. Further festival bookings and regional distribution in arthouse theatres could be expected in the foreseeable future.

Tomaž (EFP shooting star Timon Šturbej) and Anton (Petja Labović) are best friends and “entry-level” bikers, driving around on their mopeds through their village in the northeastern part of Slovenia. While Tomaž has the reputation of the good boy and hard worker who repairs machinery in his small shop in the village, Anton is more of a bad boy, constantly getting in trouble with authority figures in his home and at work. Both of them grew up fatherless: Tomaž’s father died, which left the young lad under the constant look of his mother’s (Nataša Matjašec Rošker) vigilant eye, and Anton never had one.

It is the spring of 1999, and the guys decide to modify their bikes into choppers and to take a weekend trip to Ljubljana to visit Anton’s girlfriend Tina. The surprise visit does not turn out to be a good idea, but along the way they pick up runaway nun Ana (Anja Novak) and meet with the old, wise biker Peter (Serbian star actor Nikola Kojo in yet another bravura performance, this time in a really subdued mode). So the duo grows into a quartet (alas, on three bikes only), and the weekend trip to Ljubljana gets prolonged first to an extended weekend towards the coast, and then to a longer trip all the way to Split in Croatia and maybe even to Međugorje, which in Yugoslav countries has the status of a Marian sanctuary and a miraculous place.

For Tomaž, the trip represents an opportunity for first love and also a stage of life in which he won’t be dominated by his mother or his best friend, while for Anton it serves as a chance to understand his anger and deal with it accordingly. For all three young ones, it is an attempt at freedom.

Riders is a very detailed and polished piece of cinematic work in almost every aspect. Samo Jurca’s measured sound design respectfully adds the engine rumbles and natural noises throughout. The visuals captured by cinematographer Janez “Zu” Stucin, edited in a rhythmic succession by Andrej Nagode and Matic Drakulić, are stunning, bathing in the casually brought out details of a certain time and place thanks to the production design of Iva Rodić and the costume design of Katarina Zaninović.

The fine details can also be spotted in Mencej’s and Boris Grgurović’s script (the impending solar eclipse, the end of the century, the fear of the “Millennium Bug” in one paranoid miniature executed by late actor Peter Musevski playing a truck driver in his last screen role), and also in the different dialects all the actors are coached to speak. Strictly on the level of acting craft, Riders also shines, thanks to the natural, spontaneous chemistry between the young members of the cast and the acting authority Kojo provides playing a wise man on a motorcycle. This is a ride to be taken and felt with both heart and mind.

Beast

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Sigurno se sećate onog trenutka kada CGI mečka pocepa Leonarda Di Kaprija „kao svinja mastan džak“, a sa njime razbuca i do tog trenutka impresivan film ,,The Revenant“ (2015) Alehandra Gonzalesa Injaritua.

Naravoučenije te priče glasilo bi: „Ne šalji CGI zverine na glumce od krvi i mesa ako želiš da ti (filmska) mast ne ode u propast“. Sudeći po filmu ,,Beast“, koji je na pojedinim egzotičnim teritorijama poput Hrvatske premijeru doživeo i pre Amerike kao najznačajnijeg tržišta, islandsko-holivudski reditelj Baltazar Kormakur pouku nije izvukao.

Dobro, možemo se mi malo šaliti na temu CGI-ja, njegovog „pucanja“, a naročito starenja, ali dilema između kompjuterske grafike ili mehaničke animatronike je uglavnom stvar ukusa, autorske poetike ili produkcijskog budžeta. Ono što zapravo „kolje“ filmove u kojima se ljudi hvataju ukoštac sa silama prirodnim (poput raznog zverinja, nepristupačnih terena, kiše, žege, tornada, vulkana...) ili onim natprirodnim (na ovaj ili onaj način modifikovano zverinje, čuda iz svemira, povampireni dinosaurusi i slično) je takozvana „dramaturgija preživljavanja“, koja preuzima diktat nad celim filmom.

Uspelo je Sidniju Lametu i njegovim scenaristima da se izvuku sa pričom o Džeremaji Džonsonu (,,Jeremiah Johnson“, 1972), ali lako je bilo njima kada su dolazili na početak banketa. Uspelo je i Stivenu Spilbergu da kreira novi žanr „prirodnih“ horora sa filmom ,,Jaws“ (1975), premda je još Hičkok ispalio inicijalnu kapislu sa ,,Birds“ (1962). Ali, ne treba zaboraviti da je ,,Jaws“ u svojoj suštini zapravo socijalna metafora, koja „gađa“ zaradu od turizma, a samim tim i kapitalizam.

Ostali filmovi iz podvrste „preživljavanja“ mogli su da nas zadive kao prikaz najnovijih dostignuća filmske tehnologije ili sitnim poigravanjima u sferi dramaturgije. I to bilo u pravcu minimalizma (Džej Si Čandor i Robert Redford u filmu ,,All Is Lost“ iz 2013, Alfonso Kuaron i Sandra Bulok u filmu ,,Gravity“ iz iste godine, Haime Kolet-Sera i Blejk Lajvli u ,,The Shallows“ iz 2016), bilo u pravcu maksimalizma i prokazivanja psihologije mase i rušenja mehanizama po kojima je uređeno ljudsko društvo, poput svih onih filmova sa scenama masovne panike izazvanim erupcijom vulkana, tornadom, cunamijem ili zemljotresom. Ali, te promene u dramaturgiji preživljavanja, barem što se tiče glavnih likova, bile su samo kozmetičke.

Sada pred sobom imamo film te sorte, u kojima je počinilac besni lav, potencijalne žrtve njujorški doktor, njegove dve kćeri-tinejdžerke i njegov prijatelj – lovočuvar, a mesto radnje je južnoafrička savana. Film, doduše, počinje uvodom u kojem lovci (za koje će se kasnije ispostaviti da su lovokradice) ganjaju lavove po noći u rezervatu. Uspevaju da izlove veći deo čopora, ali deo njih ipak strada od alfa-mužjaka kojeg nisu uspeli da ulove.

Doktor Nejt (Idris Elba, po potrebi gospodstven, a po potrebi i žilav) i njegove dve kćeri Nora (Lea Džefriz) i Mer (Ijana Hejli) sleću malim avionom u nacionalni park u savani gde ih dočekuje Nejtov stari prijatelj Martin (Šarlto Kopli sa sve svojim južnoafričkim akcentom). On ih odvodi u svoju kuću, pre nego što se sutradan upute na razgledanje nacionalnog parka. Situacija u okviru familije je pomalo napeta: Martin je zapravo inicijalno bio prijatelj Nejtove bivše, a sada već i pokojne supruge, on ih je čak i upoznao, a kćeri zameraju ocu što je majku „napustio“ pred smrt, iako su se njih dvoje razveli pre nego što se ona razbolela. Odlazak u nacionalni park i njeno rodno selo im je, dakle, prilika da se ponovo povežu i izglade odnose. To, opet, dolazi sa tom cenom da su daleko od civilizacije, bez signala za mobilni telefon i internet, što je devojkama nezamislivo.

U tu svrhu ih Martin sutradan vodi na privatnu safari-turu, podalje od uobičajenih turista, na kojoj mogu videti i uslikati više životinja, a pritom izbeći gužvu, usput im pokazujući „zakone džungle“ i trikove poput rvanja sa dvojicom alfa-lavova koje je on kao mačiće odgojio i pustio u divljinu. Međutim, kada otkriju da je lavici-predvodnici povređena šapa, te posumnjaju na lovokradice, oni odlaze do lokalnog sela i imaju šta da vide – neka životinja, verovatno lav, masakrirala je skoro celokupnu populaciju.

Martin ih uverava da se lavovi inače tako ne ponašaju, premda je čuo legende, referirajući se verovatno na priču o Duhu i Tami koji su napadali radnike na železnici u Istočnoj Africi, opevanu u filmu ,,The Ghost and the Darkness“ (Stiven Hopkins, 1996). Međutim, jednom kada ih lav spazi i napadne, i to u džipu, postaje i ostaje jasno da dotična zverina tačno zna koga napada, kako i zašto. Sa džipom „nasukanim“ na drvo, ranjenim Martinom, lavom koji vreba i sa ograničenom količinom vode, otac i kćeri moraju da prežive...

Naravno, čim se CGI lav pojavio i u solidnoj meri potrgao Martina, i ono malo potencijala za nekakvu drugačiju priču je izletelo kroz smrskani prozor od džipa. Nije tu ni bilo puno potencijala, da se ne lažemo. Karakterizacija likova se svodila na sama opšta mesta, a tragovi šta će se tačno desiti u priči su „telefonirani“ dovoljno rano, i to sa nemalom količinom akcenta. Srećom, Idris Elba i Šarlto Kopli su u stanju da ovakve uloge odigraju prilično ,,usput“, a i svkesni su na kakvom su filmskom setu.

I CGI u tome igra nekakvu ulogu (animatronika bi svakako bila uverljivija), ali Kormakur je makar dovoljno bistar da tog virtuelnog lava ne „snima“ od preblizu, niti da ga u kadru drži predugo. Takođe, moramo imati u vidu da je reč o iskusnom autoru koji rado operiše u sferi akcija, avantura, poduhvata, nesreća i katastrofa, što kompletno fiktivnih, što iz stvarnog života, i koji je čak spreman da u predominantno artističku i niskobudžetnu islandsku kinematografiju „uveze“ holivudski, spektakularni „know how“. Kormakur je takođe i nagledan filmova, pa se ne libi citata i omaža, od kojih su najupadljiviji oni vezani za ,,Jurassic Park“ franšizu (scena u školi, sakrivanje pod klupe, plus majica koju jedna od devojaka tokom skoro celog filma nosi) ili za originalno ostvarenje iz ,,Predator“ serijala (ronjenje u vodi dok lav hoda po molu iznad).

Na kraju, Beast je samo još jedna letnja „žvaka za mozak“, čak elegantnije uslikana u svojoj dramskoj ekspoziciji nego u akcionom finalu. Ali makar znamo koja se tu igra igra, pa stoga ne treba trošiti previše mentalne energije na analizu nečega u čijem stvaranju takođe nije potrošeno mnogo iste.

Tori and Lokita / Tori et Lokita

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Nekada je sa braćom Darden bilo, uslovno rečeno, lako jer su njihovi radovi po više aspekata bili koncizni, te stoga predvidljivi.

Radnja je po pravilu bila smeštana u Seraing, predgrađe Liježa u Valoniji, uloge su dodeljivane naturščicima ili glumcima koje su braća sama pronašla, njih bi kamera pratila u pokretu, najčešće s leđa, a sve bi, između ostalog i zbog žrtvovanja ekspozicije radi „in medias res“ učinka, bilo spakovano u zgodnih devedesetak minuta trajanja.

U tom svetlu je i tematika njihovih filmova, ma koliko šarolika zapravo bila, mogla biti svedena na život (predominantno bele, domaće i frankofone) radničke klase u savremenoj Belgiji. Zbog toga je socijalno osetljivija štampa požurila da Žan-Pjeru i Liku Dardenu prilepi etiketu autora koji se bave „problemima Prvog sveta“, navodno zapostavljajući one važne poput migracija, diskriminacije i ekstremnog siromaštva kojima su izloženi oni drugi, za većinu nevidljivi stanovnici Evrope.

O legitimitetu svakog umetnika da se bavi tematikom kojom želi, te o zdravoj pameti koja govori da će se efikasnije baviti onime čime poznaje, ne treba ni trošiti reči, ali braća Darden su takođe pokazala izuzetnu sposobnost da se polako menjaju i prilagođavaju iz filma u film, a da ostaju uvek svoji.

Za početak, u svoje filmove su uveli internacionalne (po pravilu francuske) poznate glumice: Sesil de Frans u ,,The Kid with a Bike“ (2011), Marion Kotijar u ,,Two Days, One Night“ (2014) i Adel Enel u ,,The Unknown Girl“ (2016) i uklopili ih među naturščike i svoje ,,kućne“ glumce. Nadalje, poigravali su se konceptima žanra, pa je tako ,,Two Days, One Night“ bio spoj trilera u kojem ističe vreme sa metaforičnim vesternom. Bez konja i koltova, ali sa borbom i okupljanjem ekipe za suprotstavljanje korporativnom teroru, ,,The Unknown Girl“ bio je ne baš uspeli pokušaj detektivskog noara. A film za tim, ,,Young Ahmad“ (2019) bio je socijalno-politički triler u čijem centru stoji radikalizacija kao reakcija na izopštenost iz društva.

Uostalom, i milje koji portretiraju im se menjao: doktorica-detektivka u ,,The Unknown Girl“ je odgovore tražila unutar imigrantske, afričke zajednice, a naslovni protagonista u filmu ,,Young Ahmad“ je prvenstveni problem imao sa onim delovima arapske zajednice koji su pošli putem integracije u zapadno društvo i pripadajuće vrednosti.

Opet, teško da nas jedna ovakva retrospektiva može pripremiti na radikalni rez koji predstavlja njihov najnoviji film ,,Tori and Lokita“, premijerno prikazan u Kanu (to je tradicija koja se kod Dardenovih ne menja), a kod nas u regiji na velikoj otvorenoj pozornici na Sarajevo film festivalu. Jedno mora biti jasno: posle ovakvog filma lepljenje „first world problems“ etikete Dardenovima postaće više nego neumesno.

Naslovni junaci filma koje igraju ne-profesionalci Pablo Šils i Mbundu Žoeli se po svemu ponašaju kao brat i sestra. Vreme provode zajedno u izbegličkom centru u kojem žive i na poslu koji obavljaju (odnosno, jedinom koji mogu dobiti) dostavljajući hranu i drogu iz kuhinje restorana koji drži Betim (kosovski i sarajevski glumac Alban Ukaj). Oni, međutim, nisu ni u kakvom srodstvu, ne dele ni maternji jezik (komuniciraju na francuskom), nisu iz istog plemena, verovatno ni iz iste države, a upoznali su se negde na izbegličkoj ruti gde ga je ona, kao starija, uzela u zaštitu, pa su zajedno prošli i Mediteran i Siciliju i celu rutu do Belgije.

Nekakva računica postoji za takav aranžman. Toriju svakako treba neko stariji s kime će ići, dok je Lokiti Tori možda prečica do legalnog statusa u Belgiji. On, naime, ima prava na azil kao proganjana osoba, „dete-veštac“ kojeg se pleme rešilo iz sujeverja, a ona bi, kao starija sestra, mogla postati njegova starateljka. Bliskost njihovog odnosa, međutim, nije moguće negirati: iako ona ima obaveze prema svojoj biološkoj porodici koja je ostala u Africi, ona prvenstvenu lojalnost oseća prema njemu, pa bilo da se radi o zaradi kod Betima koju dele ili o dugovima prema švercerima koji su ih dopremili u Evropu.

Kada situacija eskalira, a ona bude prebačena na mesto „u proizvodnji“, njih dvoje će se morati odvojiti. Ali, snalažljivi kakvi jesu, oni će već naći načina da se ponovo spoje, čime će na sebe preuzeti enormni rizik. I to sve ide prema surovoj, izuzetno ružnoj i tragičnoj kulminaciji u kojoj maske „civilizacije“ ili moći „sistema“ da ugroženima pomogne nepovratno padaju.

Oslanjajući se na rad kamere Benoa Dervoa (koji je uslikao i njihov prethodni film, a na nekim ranijima je bio u timu kamermana), braća Darden se trude da nam bez previše objašnjavanja predstave rutinu svojih naslovnih junaka koja se sastoji od večitog snalaženja i retkih trenutaka užitaka koje oni dele s nepatvorenom dečijom nevinošću. Na primer, kao kada se „časte“ pevanjem karaoka u Betimovom restoranu. Naravno da imamo kameru koja prati likove, ali za braću Darden je atipična količina totala i uošte širih planova, odnosno distance između kamere i likova u pojedinim trenucima. Jedna od stvari koju time postižu je da se, teoretski, iza radnje koja nas hvata za gušu, može videti i pejzaž sa nešto lepote, ali bi se samo osoba bez srca mogla fokusirati na njega.

Odstupanje od poetike se unekoliko ogleda i u tome što ovde imamo dramsku ekspoziciju. Ona za standarde Dardenovih deluje prolongirano. Skoro kao kod Bresona ili Šredera, ali zapravo se gotovo matematički završava na trećini filma. Posledično, ,,Tori and Lokita“ po strukturi postaje i ostaje klasična tročinka.

Likovi su možda prisutni u svojoj datosti, ali ta datost sama po sebi nije dosadna ili monotona, budući da se ta datost kod dvoje protagonista očitava i kao snalažljivost u novim, izazovnim situacijama u koje oni koji vode „normalne“ živote ne mogu ni da upadnu. Sa druge strane, ni predstavnici „sistema“ nisu baš svi bezlični, iako su neki od njih sumnjičavi, a neki čak i žele da u okviru svojih moći pomognu simpatičnom dvojcu.

Na kraju, i negativci su prikazani kao „samo ljudi“ koji štite svoje amoralne i ilegalne biznise, a za Betima je takođe jasno da operiše izvan sistema zato što ga isti nije prihvatio, da je spreman da monstruozno iskorištava dvoje dece, ali i da im ponekad nešto „učini“, sve dok se oni ne ispostave kao rizik za njegov bizniNaravno da se filmu, a i braći Darden kao njegovim autorima može ponešto i prigovoriti, pre svega u smislu ekonomike scenarija, ali i režije i montaže. Naći će se tu poneki kadar, ili čak scena viška, a da to nije bilo neophodno za u suštini priču koja počinje negde u petom-šestom krugu pakla i propada dalje u deveti, makar za protagoniste.

Isto tako, likovi možda nisu iznijansirani onoliko koliko bi mogli biti. Ali opet, sam emotivni naboj koji ovaj film nosi u sebi dovoljan je i da nedostatke krupnije od tih jednostavno zanemarimo. Reč je o jednoj od najglasnijih filmskih izjava, poziva upomoć i konstatacija da taj naš hvaljeni „sistem“ više ne radi nego što radi.

Nope

 kritika objavljena na XXZ

2022.

scenario i režija: Jordan Peele

uloge: Daniel Kaluuya, Keke Palmer, Brandon Perea, Michael Wincott, Steven Yeun

 

„Elevated” horor u kojem se mešaju žanrovske, artističke, psihološke i društveno-političke ambicije postao je svojevrsni standard u savremenoj kinematografiji (pre svega američkoj), a Jordan Peele, nekadašnji televizijski komičar i satiričar, njegov možda i najprominentniji autor. Peele je s rediteljskim prvencem Get Out! (2017) napravio priličnu senzaciju i na kino-blagajnama i u sezoni nagrada, osvojivši pritom Oscara za najbolji originalni scenario, uz nominacije za režiju i najbolji film. Reč je tu bila o miksu satire, socijalne drame i horora na temu rasnih odnosa u Americi, a pristup žanru je bio unekoliko postmoderan, s obiljem referenci na klasike. Usledio je još ambiciozniji Us (2019), u kojem su u fokusu klasni odnosi, a horor je spojen sa neprijatnim „home invasion” trilerom, misterijom i spekulativnom fikcijom, uz reference na horor i scince fiction klasike kao što su Close Encounters of the Third Kind i Invasion of the Body Snatchers. Plasman filma kod publike i kritike je bio više nego dobar, ali su uspesi u sezoni nagrada izostali, verovatno zbog ne baš najsrećnijeg tajminga distribucije u rano proleće.

Bilo kako bilo, pred nama je treći uradak čiju režiju potpisuje Peele i nemoguće je ne primetiti neke od trendova u njegovoj karijeri, poetici, pa i autorskoj politici koji se nastavljaju. Budžet se podigao, sa njime i umetničke ambicije, a na planu teme i sadržaja imamo više motiva koji su više filozofski i vanvremenski, nego što su (dnevno)politički. Za sada je film finansijski opravdao „svrhu svog postojanja” dupliravši uloženi budžet, dok su kritike možda i najmanje unisone do sada, ali svejedno sa nagnućem ka pozitivnima.

Peele svoj film otvara citatom iz Biblije (Nahum, 3:6) o bacanju prljavštine i činjenju prizora od nekoga, što daje naslutiti da će se autor dalje baviti društvom spektakla i eksploatacije. Na taj mlin vodu tera i uvodna scena sa televizijskog seta negde iz 90-ih u kojem mužjak šimpanze uznemiren pucanjem balona divlja i rastura, smirivši se jedino kada ugleda prestrašenog dečaka-glumca. Jasno nam je da je uvodni citat poenta koju će Peele podvući još nekoliko puta tokom filma, a scena funkcioniše kao nekakva „čehovljevska puška” ili „teaser” kojem ćemo se takođe kasnije vraćati.

Fokus se odatle seli u vreme sadašnje, i živote brata i sestre O.J.-a (Kaluuya) i Em (Palmer) Haywood, dresere životinja (pre svega konja) i naslednike uhodanog biznisa svoga oca Otisa, koji je iznenada poginuo tako što ga je iznenada pogodio novčić koji je pao s velike visine, a pre toga je poslovao s Hollywoodom i televizijom baveći se konjima i drugim životinjama na setovima. Otis je imao i dobru priču kako je njegov predak bio prvi čovek na pokretnoj slici, onaj čuveni jahač s dela Plate 626 Eadwearda Muybridgea, čime se poentira o tome kako su crnci na filmu sistematski brisani iz filmske istorije, a tu priču je preuzela i Em, koja ima više talenta za spektakl od svog striktno profesionalnog brata. U Hollywoodu je, naravno, prezentacija važnija od suštine, glumci su hijerarhijski više postavljeni od stručnog osoblja, pa ne čudi da O.J.-u posao loše ide.

Stoga on delove svog ranča i svoje konje polako prodaje (bivšem) glumcu Rickyju „Jupeu” Parku (Steven Yeun), istom onom klincu koji je preživeo majmunsko divljanje iz prve scene, sada odraslom. Njegova ideja je da tu otvori turističku atrakciju, zabavni park na temu Hollywoodskih westerna. Oko Rickyjevog, kao i oko ranča Haywoodovih, međutim, počinju da se dešavaju čudne stvari: nestaje struje čak i u baterijskim uređajima, nestaju i životinje i objekti, a objekti i ostaci životinja se kasnije vraćaju u formi „oluja đubreta” s neba.

Jednom kada Ricky, njegova žena, konji i svi posetioci ranča bivaju usisani, Haywoodovi kupuju kamere da otkriju šta se dešava. Prodavac i instalater opreme iz radnje, Angel (Perea), ima teoriju kako iza svega stoje vanzemaljci čiji se NLO skriva iza jednog nepomičnog oblaka. O.J, međutim, ima nadograđenu teoriju kako nije u pitanju brod, već živi organizam koji se ponaša poput teritorijalne divlje životinje koju je lako razdražiti, a nemoguće pripitomiti. Zbog toga angažuje hollywoodskog snimatelja Antlersa Holsta (Wincott) da mu pomogne...

Peele, dakle, pokušava da više nepovezanih, ponekad čak udaljenih tema, poveže svojom pričom u jedan narativ. On je to radio i ranije, a sa Nope je novina ta da su teme nekako međusobno udaljenije, filozofskije u slobodnoj formi, pa i univerzalnije, pa se autor više poziva na žanrovski okvir nego li na svoj misaoni tok. Novina je i struktura podele na poglavlja kojom se imitira roman, što je takođe jedan od načina povezivanja tema i propeliranje priče. Međutim, ni to izgleda nije dovoljno, imajući u vidu širok izbor tema i brojnost tačaka ulaza, pa se ekspozicija filma razvlači na preko pola filma, što otvara probleme i sa tempom i sa ritmom, pa kulminacija, jednom kad do nje napokon i dođe, ostaje nekako ispod očekivanja.

Nešto iskupljenja je, međutim, moguće dobiti na čisto izvedbenom nivou, delom i zbog pouzdane glume nevelike, ali zato pažljivo odabrane glumačke postave. U tom smislu, Peeleov scenario se pokazao kao funkcionalan u polaganom razvijanju likova, čime se glumcima prilično olakšava posao. Takođe, novina analogne fotografije na 65mm koju potpisuje Hoyte Van Hoytema (radio na filmovima Christophera Nolana) je svakako dobrodošla, posebno u kombinaciji sa širokim formatom slike i „western” pejzažima. Ali čini se da Peele svejedno pokazuje manje inspiracije za režiju, budući da „set piece” scene i sekvence nužne za horor, scince fiction, pa i triler, čak i kad ih ima, nisu na nivou onoga što je Peele demonstrirao svojim ranijim filmovima.

Bilo kako bilo, Nope deluje kao korak unazad za autora čiji je rukopis bio zanimljiv ma koliko mu filmovi bili nesavršeni (možda upravo i zbog toga), zapravo kao nešto složeno pomalo na silu, kao kada autor želi nešto poručiti, a ni sam nije siguran šta tačno. Opet, i takav je dovoljno intrigantan i otvoren za tumačenja i učitavanja, te podatan za analizu u smislu toga koliko vlastita intuicija koju Peele sluša može da ga prevari. Možda se u svemu tome ipak krije jedna lekcija o tome da je ponekad manje – više.

A Film a Week - The Chalice. Of Sons and Daughters / O tahtai. Savendar tai seiandar

 previously published on Cineuropa

Cătălina Tesăr is an anthropologist by education, specialised in the life, customs and practices of the Cortorari Roma people in Romania, focusing on the various dimensions of arranged marriages (sexual, political and economic). Dana Bunescu is an editor and a sound engineer who's worked on quite a few films by Romanian New Wave auteurs, such as Cristian Mungiu and Radu Jude. Tesăr and Bunescu combined their forces, skills and knowledge for the documentary The Chalice. Of Sons and Daughters, which just premiered in the documentary competition of the Sarajevo Film Festival. For the former, it is a filmmaking debut, while for the latter the film serves as their third co-directorial collaboration.

The duo opens the film with a Roma wedding. The celebratory atmosphere is somewhat over-shadowed by an argument between the two families, where words like “dowry,” “pledge” and “chalice” are exchanged. The conversation seems chaotic until a long textual insert explains the background of the situation. The silver chalices were brought to Transylvania by the Saxon nobility, but after the Saxons abandoned them, they were taken by the local Cortorari community and invested with their own values, serving as family emblems and status symbols. The bride’s family ought to pay a cash dowry to the groom’s parents, but the bride’s father gets to keep the groom’s chalice until the new family is blessed with a male heir. In order to avoid paying the dowries, the families who have both sons and daughters ready for marriage tend to arrange “double marriage deals” but the chalices of pledge still have to be exchanged.

The story follows siblings Bara and Peli, whose marriages were arranged with another set of siblings from a family in their neighbourhood. Bara and her husband had the male heir straight away, but Peli and his wife Nina are struggling to conceive a child. This takes a special tow on Bara’s and Peli’s father Costica who wants his prized chalice back and it seems that a feud between the families is about to break out. But in the background of the whole story, other issues are revealed, exposing the economic and symbolic co-dependence between the families connected through the arranged marriages but also the different treatment of male and female children and of those born and married into a family.

The importance of the issues raised in the documentary and the sincerity of their approach can't be denied, mostly thanks to Tesăr's engagement, expertise, familiarity with the place and ability to be a fly on the wall in a setting that is not necessarily friendly to curious observers. She recorded the sound and partly filmed the material herself, while Bunescu took on the editing and the sound design. The end result feels somewhat raw and plain thanks to an abundant use of hand-held camerawork and the natural-looking colours and overlapping dialogues edging on quarrel, but it also feels direct and un-tampered with. The Chalice. Of Sons and Daughters certainly exposes some important aspects of the life of a community that is often overlooked.

A Film a Week - Safe Place / Sigurno mjesto

 previously published on Cineuropa

Everybody needs a safe place, both in the physical and the metaphorical sense. For instance, safety is the key component of the concepts of home and family, which are rooted so deep in our society and our psychology. But what if the safe place is denied for somebody? That is the question the characters have to deal with in Safe Place, the feature-length debut by Croatian filmmaker Juraj Lerotić that premiered in Locarno’s Cineasti del presente competition.

The opening quote is as foreboding as it is poetic. It states: “If none of this had happened, I could have told you: Look, this is your building, count to twenty and I’ll come running into the scene”. It could probably be attributed to the protagonist of the film, Bruno, played by Lerotić himself, because it is just what happens in the first twenty or so seconds of the film, as he comes running into a scene, rushing towards a nondescript building and breaking the door to enter it. The next door Bruno breaks is that of the apartment his brother Damir (Goran Marković of The High Sun fame) lives in. As we learn, Damir has attempted suicide and the intensity of his effort in that direction far exceeds the level of a common “cry for help.”

Safe Place follows the two brothers and their mother (character actress Snježana Sinovičić Šiškov, as reliable as always), who comes into the picture over the course of the next 24 hours. During that period of time, Bruno and the mother have to protect Damir not just from himself, but also from the unsympathetic system consisting of rude and suspicious members of the police and the robotic, sometimes even arrogant medical personnel. The safe place they want to reach in every sense of the word proves to be quite elusive.

Lerotić's film is certainly moody, not just because of Damir's incoherent stream of thoughts, but also because of the filmmaker's unorthodox but fitting stylistic decisions that provoke thinking and open different possibilities for plot-steering. For instance, the choice of a 5:3 aspect ratio and the angles the Zagreb exterior locations are filmed from suggest that Lerotić tries to highlight Damir's anxiety, but when the action moves to Split, filmed in a different fashion by cinematographer Marko Brdar, the expected relief does not come after all. At one point, Lerotić even manages to seamlessly transfer the action from the realm of hyper-realism to some kind of speculative dream reality, only to end it with an abrupt cut by editor Marko Ferković, while the droning noise present in Julij Zornik’s sound design right from the start slowly fizzles out.

Not everything works perfectly logically in Lerotić's vision. There is a stark contrast between the deliberately slow pacing laced with quite a bit of idle running and the sheer number of events and actions taken over the course of supposedly just one day, but it can also be seen as a step into Bruno’s quite fuzzy perspective of the situation in which he can only be a limitedly active participant. In the end, Safe Place is a tense psychological drama that treats its serious topic from a sincere point of view belonging to those indirectly affected by it.