Reptile

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Jeste li do sada u policijskim proceduralnim trilerima videli scenu u kojoj detektiv na mestu zločina više pažnje obraća na slavinu u kuhinji nego na detalje zločina i tragove koji bi mogli dovesti do ubice? Ili, varijacija na temu, da detektiv traži vrlo specifičan auto koji je viđen na mestu zločina, ali kada vidi jedan takav primerak na lokalnom auto-placu, on ipak više pažnje posveti kamionetu na kojeg je i ranije bacao oko?

Naravoučenije bi bilo: „i panduri su ljudi.“ Sele se, renoviraju kuću, žele takav-i-takav auto, pripremaju za penziju... A njihov „Poziv“ je ipak samo posao. Srećom, u filmu generičkog naslova Reptile koji nam je nedavno sleteo na Netflix direktno s festivala u Torontu imamo jednog baš takvog pandura u njegovom središtu. Nesreća je, pak, to da su te dve scene ubedljivo najbolji štos u jednom ambicioznom, ali zapravo nevešto zapletenom i na kraju generičkom „netfliksovskom“ triletu.

Detektiv u centru zbivanja je Tom (Benisio Del Toro), veteran svog posla koji je napustio položaj u Filadelfiji nakon korupcijske afere ne bi li se sklonio na mirnije mesto u gradiću u saveznoj državi Mejn na krajnjem severoistoku SAD-a. Razlog za izbor baš tog mesta u ovom inače šablonizovanom procesu izgradnje karaktera je to zato što njegova supruga Džudi (vrlo dobra Ališa Silverstoun) vuče korene odatle, a njen ujak (Erik Bogosjan, veteran serije Law and Order) bi mu došao za šefa. Bračni par pritom mora da renovira staru kuću, a lokalni majstori ih pomalo i zezaju, pa eto objašnjenja za opsesiju česmom u prvom pasusu.

Ostatak detektiva u stanici su, pak, uigrana ekipa koja se druži i igra poker. Tomov partner Den (Ato Esandoh) čini se kao dobar čovek i policajac. Samo jedan od pandura u stanici, Voli, čini se kao pomalo čudan i možda mutan, ali to je zato što ga igra Domenik Lombardoci koji redovno igra likove koji su tupi, nasilni, korumpirani ili već na neki drugi način pogani.

Slučaj kojim se film otvara i kroz prizmu kojeg posmatramo zbivanja je ubistvo mlade agentice za nekretnine Samer (Matilda Luc, zapažena u filmu Revenge Korali Faržea iz 2017. godine). Njeno izbodeno telo pronašao je u kući koju je ona trebalo da pokaže klijentu njen partner i šef, lokalni magnat Vil Grejdi (Džastin Timberlejk). Kamere u ulici su uhvatile jedan specifičan auto iz ranih 90-ih, a komšinica je videla osumnjičenog u dukserici s kapuljačom koji se udaljavao lagano šepajući.

Osumnjičenih ne manjka, jer se Samer tajno viđala sa svojim bivšim partnerom Semom (Karl Glusman), što možda nije dobro selo Vilu. A možda je njeno ubistvo deo osvete moćnom klanu Grejdijevih, ne toliko Vilu koliko njegovoj dominantnoj majci (Frensis Fišer u sjajnoj epizodi). U tom slučaju, sumnjivac je lokalni neprilagođeni narkoman Ilaj (Majkl Pit) čiji se otac ubio navodno zbog toga što su ga Grejdijevi prevarili u poslovnoj transakciji. A možda je Samer otkrila i nešto širu konspiraciju vezanu za drogu i policijsku korupciju koja uključuje lokalnog mafijaša, firmu Grejdijevih i lokalnu policiju, te o tome obavestila federalce...

U filmu ovakvog zapleta se svakako mogu naći bolji delovi drugih, poznatijih i u končnici boljih filmova u žanru, posebno onih koji su smešteni na kišoviti i magloviti severoistok Sjedinjenih Država. Te komponente nije teško prepoznati, malo Finčera tu, malo ranog Bena Afleka tamo, malo Vilneva iz Prisoners faze ovamo. Sve u svemu, Reptile deluje kao kompozit koji se na kraju utapa u generičnosti trilera tipski napravljenog za „striming“ servise. Zapravo, u svom trajanju od nepotrebnih dva sata i četvrt, uz odsustvo nekog naročitog stila, deluje kao tek minimalno skraćena mini-serija za kućno gledanje.

Jača strana je svakako glumačka postava. Bogosjan i Lombardoci, doduše, igraju svoj tip lika. Majkl Pit pomalo reciklira ulogu frika iz američke verzije Funny Games, ali je uverljivo jeziv, baš kao i Karl Glusman kao drugi od očitih osumnjičenih. Za Džastina Timberlejka je već odavno jasno da je dosta bolji kao glumac nego kao muzički izvođač, a ljigavi, tajkunski tipovi mu savršeno odgovaraju kao likovi. Frensis Fišer je izvrsna u epizodi majke-gospodarice, baš kao i Ališa Silverstoun u ulozi supruge policajca koja nije svedena na prostu podršku, već ima i svoju volju i integritet. Pritom je bračna dinamika koju deli s Benisio Del Torom puna hemije. Del Toro, pak, uživa kao zvezda filma s fokalnim i prilično „mesnatim“ likom koji pritom u sebi sadrži i dosta ljudske nesavršenosti. Doduše, u toj njegovoj „ljudkosti“ moguće je prepoznati određene manirizme koje glumac nosi od uloge u filmovima Sicario i Soldado, doduše bez kriminogene komponente.

Takođe, Reptile solidno izgleda u smislu atmosfere koju gađa i pogađa, zbog čega posebno treba pohvaliti direktora fotografije Majkla Giulakisa koji unekoliko kanališe stil koji je imao na svom najuspelijem projektu It Follows. Montaža Kevina Hikmana je, doduše, neinspirativna, baš kao i režija debitanta u formi dugometražnog igranog filma Grenta Singera koji je dosadašnju karijeru gradio na video-spotovima. Možda je doneo dobru odluku da takav stil ne prenese na žanr kojim vladaju potpuno drugačija „pravila igre“, ali u nedostatku stila i iskustva, on zapravo samo podražava tuđa rešenja.

Glavni problem se, pak, krije u scenariju koji Singer potpisuje zajedno sa slično neiskusnim Bendžaminom Bruerom i glavnim glumcem Benisiom Del Torom. Čini se da je glumčev uticaj tu vidljiv pre svega na dopisivanju glavnog lika koji bi u nekoj drugačijoj varijanti bio svakako klišeiziraniji, dok se Singer i Bruer nisu shvatili da je u trileru često manje zapravo više, odnosno da je važnije imati čvršći zaplet i rasplet koji je istovremeno originalan i makar interno logičan, što u slučaju Reptila ne može biti dalje od istine. Kada se tu još doda i generička metafora iz naslova (skidanje kože i nastavak života, ne predatorska priroda naslovnog razreda životinja), jasno nam je da su Bruer i Singer zapravo „zaglavinjali“ u žanr koji ne razumeju.

Frustrirajuće je to što je Reptile imao potencijala, i to naročito u prvih sat vremena filma koji se više bavi ekspozicijom likova nego propeliranjem radnje. Taj potencijal ne samo da se gubi, nego kada priča skrene prema široj „zaveri“, taj prvi, atmosferičniji, ljudskiji, emocionalniji i bolji deo počinje delovati nakalemljeno na tipičan procedural za televiziju. Šteta, stvarno šteta.

A Film a Week - Observing / Opazovanje

 previously published on Cineuropa

A couple of years ago, a live stream of the beating of a sole man by a group of people in the centre of Ljubljana went viral. Hundreds, if not thousands, of people saw it live and failed to react appropriately – for example, by calling the police. That real-life event served merely as the starting point for Janez Burger’s newest film, Observing, which has just world-premiered at the Festival of Slovenian Film, before heading to its international premiere in the Critics’ Picks section of Tallinn Black Nights.

Burger, who also co-wrote the script with late Serbian screenwriter Srđan Koljević, opens the film with a title sequence set against the audio of the vicious fight, before showing us our protagonist Lara (a newcomer to the feature-length format, Diana Kolenc), a young paramedic in a crew together with the experienced Joco (Vladimir Vlaškalić) and wise-cracking driver Rok (Benjamin Krnetić). Their break is cut short by a call for them to go and intervene. The subject is a man called Kristijan (Vito Weis), who has been viciously beaten and whom they take to hospital, where the medics put him into an induced coma.

As Lara gets more and more involved in the case, strange things begin to happen to her and the people around her. At first, she gets a message from the comatose man, which she passes on to his father, and this gets her in trouble with him. Then she starts getting updated versions of the beating video featuring observers who will soon end up dead themselves, after which she alerts the police, and then inspector Borut (Jure Henigman) gets involved. On top of that, the bin men are striking, the rubbish is piling up in bags around the bins, and rats start “visiting” both her car and her flat. But the real test for Lara begins when she sees her pregnant sister Ema (Nataša Keser) in one of the videos. Is she losing her mind, or is the world around her falling apart?

As is the case with most of Burger’s fiction films, here he also studies society, and its lack of empathy and humaneness. The question he wants to ask here is whether the act of observing a crime without doing anything (especially in a digitalised world) is in itself a crime, and what should be a just sentence for it. The choice of a seemingly innocent, professional and ethical character as the focal one is also a smart move, and so is the infusion of suspense in the narrative by showing more of the video upon each repetition, until finally revealing it in its entirety. The same goes for the directorial decisions to film in a narrow, 4:3 aspect ratio, which is further narrowed by the internal framing of the small, cramped spaces that our protagonist spends her time in, amplifying the sense of anxiety and fear both in her and in the audience. The novelty here is Burger’s toying with the ideas of genre cinema, lacing social drama with psychological thriller, suspense and horror.

Burger’s work with the actors is great, as expected. He basically launched the screen career of Maruša Majer in his previous films, and he is on the way to doing the same here with the brave and highly expressive Diana Kolenc. The technical components are also on a lofty level, with Marko Brdar’s persuasive cinematography, Miloš Kalusek’s resolute editing, and Julij Zornik’s and Igor Popovski’s sound design being among the standout elements. Observing is a strong piece of cinema that comments on the harshness of reality in a refined language, asking some important questions in the process.

A Film a Week - Lunatic / Šterkijada

 previously published on Cineuropa

The central figure here is the filmmaker’s father, Jure Šterk (played by Janez Škof), a seaman and adventurer who was the first Slovenian to sail around the world and the first man to do so in a boat that was only 6.5 metres long. In January 2009, he disappeared in the Indian Ocean, following a technical issue with his vessel, the titular Lunatic, and his own attempt to fix it. Šterk was sailing around the world again, but this time, it was a non-stop trip, and since he was 73 years old at the time, if he had completed his voyage, he would have been the oldest person to do so.

However, Lunatic is less of an account of Jure’s maritime adventures, and more a study of the family dynamics Jure shared with his wife Vojka (played by Silva Čušin) and son Igor (played by Tito Novak as a child and Jernej Gašperin as a young man). Right from the start (the mid-1970s), one can see that said dynamics are volatile, as the opening scene is a heated argument in which Jure’s womanising clashes with Vojka’s jealousy, while little Igor is in bed, listening to his parents fighting. But when Jure is at home, he can be a fun father who bribes his son with scoops of ice cream to get him to do some more swimming and who smuggles him into a music school so he can practise the piano. However, Jure can also be a strict disciplinarian who does not tolerate the carefree moments of childhood.

Jure can also be pretty careless himself, which is amply demonstrated in the next sequence, set during the 1991 Slovenian War of Independence, in which Jure jeopardises his planned trip around the world, for which he accepted sponsors’ money and got into debt, so he can take part in the war. But even when he triumphantly completes his quest in 1994, he does not wish to rest on his laurels, so he thinks up new outings and manages to persuade Igor to invest in a newer, bigger and more advanced boat. As Jure’s actions get less and less predictable, Vojka slips into superstitions and alternative medicine, which brings on physical illness, and Igor, unable to strike a balance between these two selfish and impulsive people, starts to snap under the pressure.

In the script, Šterk might have been aiming for some more humour of the absurdist kind and some more warmth to balance out the toxicity of the family relationships, but in the end, Lunatic serves better as a densely packed, intense family drama in which Jure’s absence can be as stressful as his presence. Šterk’s tone is sincere, rendering his motivation to try to figure out how living with these two people affected him completely believable. However, his execution in the form of long, dialogue-driven scenes puts a lot of pressure on the actors, who sometimes lose control and end up in the realm of theatrics.

Technically, Lunatic is an accomplished work. Miloš Srdić’s cinematography smoothly transitions from the warmth of the 1970s, through the murkiness of the 1990s, to the coldness of the new millennium, the production design by Marco Juratovec is fabulous, while Petar Marković’s editing keeps the running time more than pleasant at 77 minutes. However, a less linear approach could have generated some additional tension and – why not – added some lunacy to the picture.

The Creator

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Ovo leto na filmsko-festivalskoj sceni obeležila su dva vezana štrajka, scenaristički (završen tek nedavno) i glumački (koji još uvek traje). Razlog za oba je činjenica da se veštačka inteligencija sve više upotrebljava u svakodnevnom životu i poslovnim aktivnostima, te bojazan da se sve to ne prevali i na njihove kreativne delatnosti. Zahtevi su se svodili na zakonsku regulaciju i ograničenje upliva tih novih alata na stvaranje sadržaja u budućnosti.

Možemo to opisati ili odbaciti kao preuranjenu reakciju, budući da alati tog tipa nisu ni izbliza toliko napredni da mogu ljudsku kreativnost zameniti onom digitalno generisanom, ali rasprava o veštačkoj inteligenciji se sve više zahuktava. Alati koji zapravo samo pretražuju internet brže nego čovek i na osnovu kompilacije nađenog generišu zadati sadržaj zapravo ne mogu imati stav neophodan za kreaciju, tako da zavise od ljudskog vođenja, od unosa podataka nadalje. Plastično objašnjeno, može neki takav alat napisati preciznu deklaraciju za šampon ili usisivač, ugrubo prevesti manje zahtevan tekst ili rešiti kompleksan matematički zadatak, ali teško da može napisati, za početak, filmsku kritiku (probali smo, rezultat je smehotresan), a da ne govorimo o filmskom scenariju.

S jedne strane, pojava filma The Creator, sa sve najavom da se tu radi o inteligentnom „blokbasteru“ na temu veštačke inteligencije za period između letnjih hitova i sezone nagrada, baš u ovom trenutku deluje kao pun pogodak. Sa druge, kompilacijski autorski pristup Gereta Edvardsa i njegovog ko-scenariste Krisa Vajca (koji su već zajedno radili na Rogue One: The Star Wars Story, jednom od najbolje primljenih filmova iz novog, „raširenog“ Star Wars univerzuma), metafore s kojima njihov scenario barata, a na kraju i stav koji zauzimaju u ovom trenutku deluje kao malo neukusan, odnosno da oni pomalo i „navijaju“ za veštačku inteligenciju.

Film se otvara tekstualnom karticom s definicijom pojma „nirmata“. Ovaj pojam iz hindu-jezika označava stvaraoca, iliti boga, a kartica ga uvodi i u kontekst filma kao (ljudsko) biće koje veštačka inteligencija sluša, štuje i obožava.

Nakon toga dobijamo dva retro-futuristička inserta. Prvi od njih govori o istorijatu razvoja veštačke inteligencije, od ranih robota do naprednih skoro čovekolikih simulanata, te njenog uvođenja u domaćinstva, na tržište rada, u vojni sektor i sektor zabave i izveden je u stilu američkih namenskih filmova iz 50-ih godina prošlog veka. Drugi je, pak, u stilu 80-ih i vodi nas u Pentagon gde general saopštava groznu vest da je veštačka inteligencija detonirala nuklearnu bombu u Los Anđelesu koja je ubila milion ljudi, te istoj objavljuje rat. Naime, zapadna koalicija je veštačku inteligenciju promptno zabranila, ali država Nova Azija (sudeći po karti, ona obuhvata dobar deo Jugoistočne Azije, od Tajlanda i Mjanmara, preko Indokine i Malezije do Indonezije) još uvek koristi benefite te opasne tehnologije. Srećom, „naši“ su uspeli da razviju orbitalnu stanicu zvanu Nomad koja pronalazi i (nuklearnim?) bombama uništava baze pobunjenih robota.

Našeg junaka Džošuu (Džon Dejvid Vašington, sin Denzelov) upoznajemo kao invalida s bioničkim protezama koji u Novoj Aziji živi sa svojom suprugom Majom (Džema Čen). Njih dvoje su zaljubljeni i čekaju bebu, a okruženi su robotima i simulantima koji ih štite. To jest, sve dok ne dođe do racije i Nomadovog napada u čemu otkrivamo da je Džošua ubačeni agent američke vojske, a da Maja možda može da ih odvede direktno do Nimrate, odnosno čoveka koji vodi vojsku robota. U pičvajzu koji nastaje zbog ljudske (američke?) aljkavosti, Džošua biva ekstrahiran, a Maja, čini se, gine u bombardovanju prilikom pokušaja bekstva.

Još koju godinu kasnije, Džošua živi u Los Anđelesu i radi na čišćenju terena od ostataka robota. Sve dok ne dobije kućnu posetu od žestoke pukovnice Hauel (Alison Dženi) i njenog posilnog kapetana Mekbrajda (Mark Menčaka) koji ga zovu na novu tajnu misiju. Naime, roboti su razvili tajno oružje Alfa O koje može da uništi Nomad i koje treba uzeti, ispitati ili uništiti. Kako postoje indicije da je Maja možda živa, Džošua nevoljno pristaje na misiju...

Kako to obično biva, misija odlazi dođavola (opet ta ljudska i američka aljkavost i brutalnost), ali Džoš uspeva da se probije do skrovišta gde se Alfa O nalazi. U pitanju je, ispostavlja se, simulant „spakovan“ u dete koje jako liči na njegovu i Majinu nerođenu kćerku, i to dete je sposobno da bez dodira kontroliše tehnologiju. Za sada, može da posluži kao univerzalni daljinski upravljač za televizor i ponekog robota ili da popravi auto, ali kako raste i spoznaje svet, njene moći će uskoro moći da naude Nomadu.

Džošua, iako ima priliku, ipak nema srca da ubije devojčicu (Medlin Juna Vojls) koju „krsti“ Alfi, pa njih dvoje zajedno beže i kreću u potragu za Majom. Za petama su im i Džošovi (bivši) saborci iz vojske, ali i robotski i ljudski policajci Nove Azije koji žele spasiti svoje oružje i figuru obožavanja iz ruku otmičara.

Uticaje i citate brojnih filmova, od neizbežnih naučno-fantastičnih (A.I, Ex Machina, Children of Men, Terminator serijal, Blade Runner u smislu neonskog dizajna, pa i Star Wars u smislu „used future“ stila), pa do onih koji tretiraju rat u Vijetnamu (Apocalypse Now kao okosnica priče potrage za kapetanom Kurcom koji se ovde odaziva na ime Nirmata, Platoon) vrlo je lako prepoznati. To, međutim, ne smeta da u prvoj polovini The Creator savršeno funkcioniše, svojoj kompilacijskoj suštini uprkos. Za to možemo navesti tri jaka razloga.

Prvo, dizajn je perfektan i izuzetno promišljen, od robota, preko struktura, pa do lokacija, a fotografija Grejga Frejzera (koji je, doduše, radio samo na pripremama jer je morao da se javi na dužnost za nastavak Dune) i njegovog pomoćnika Orena Sofera je izuzetna. Drugo, scenario dvojca vrlo inteligentno ubacuje detalje izgradnje sveta dok vodi priču koja funkcioniše u više žanrovskih registara, i kao naučna fantastika s elementima distopije, i kao ratni film, i kao akcioni triler s poterom u centru. Treća stvar je Edvardsova izuzetno kinetička režija zbog koje želimo još, još i još spektakla. Kao ne-esencijalni dodatak, možemo još navesti i muziku koja kombinuje orkestraciju Hansa Cimera za epski ugođaj i stari rok kao još jednu referencu na „vijetnamske“ ratne filmove.

Zbog toga možemo da tolerišemo i tanke, tipizirane likove, dokle god su oni funkcionalni i dokle god je njihova funkcija jasna, pa čak i nelogičnosti u njihovoj izgradnji. Primera radi, Džošua je toliko otvoren da bi ga teško bilo čak i zamisliti na nekoj tajnoj operaciji, a i Alfi je već viđen koncept deteta fantastičnih moći i deteta-čuda. Glumci se snalaze, što prezentnošću, što naglašavanjem tih par karakteristika njihovih likova (Menčaka kao sadistički nastrojeni oficir, Ralf Ineson kao ljigavi i beskrupulozni general), što pokušajem diskretnog poglumljivanja (recimo Ken Vatanabe kao orijentalno-mudri simulant), što variranjem svog stadardnog tipa (verbalna agresivnost Alison Dženi je sad dobila i fizičku komponentu).

Na pola filma, međutim, stvari se okreću. Ne samo da dolazi do zamora materijala, već na dramaturškom planu Edvards i Vajc konstantno podižu uloge. Preokreti postaju sve oštriji i sve besmisleniji, pa koherentna priča ustupa mesto ne naročito vešto sročenoj političkoj agendi punoj opštih mesta kritike američkog intervencionizma. Ako je smislena, ta kritika je itekako dobrodošla, ali dvojac nam ni tu ne daje ništa više od onoga što smo videli u, makar na tom planu, superiornijim filmovima poput celog spektra onih na temu rata u Vijetnamu. Pritom se njihova naivno-eskapistička poenta o nužnosti tolerancije i saradnje različitih entiteta može protumačiti kao apologija bilo kakvog militantnog delovanja protiv američkog imperijalizma.

Na kraju, oni promašuju ceo fudbal. The Creator tako ne govori o ljudima i veštačkoj inteligenciji kao spoju mašine i onog ljudskog, niti se problematika koju koncept sa sobom nosi može svesti samo na Ameriku, na Zapad i Istok ili na takozvani razvijeni svet. Srećom, pa je do kraja film makar auditivno i vizuelno ugodan, pa gledaoci mogu dobiti makar nekakvu satisfakciju.

Gran Turismo

 kritika objavljena na XXZ

2023.

režija: Neill Blomkamp

scenario: Jason Hall, Zach Baylin

uloge: Archie Madekwe, David Harbour, Orlando Bloom, Takehiro Hira, Geri Halliwell Horner, Djimou Hounsou, Daniel Puig, Thomas Kretschmann, Maeve Courtier-Lilley

Šta se dogodilo s Neillom Blomkampom, autorom jednog od najimpresivnijih debitantskih dugometražnih filmova u novom milenijumu. U svakom slučaju, za nešto poput District 9 je, pored ideje, snalažljivosti i upornosti, potrebne imati još ili puno talenta ili puno sreće. Sa svakim sledećim filmom, Blomkamp je padao i u očima kritike i u očima publike, iako je Elysium bio makar brzometan i zabavan, uz to što je bio konfuzan, a Chappie je uglavnom ostao neshvaćen. Blomkamp je nakon toga uzeo pauzu i vratio se kratkim formama, a sledeću priliku s hororom Demonic je, tu se svi slažemo, prokockao.

S njegovim najnovijim filmom Gran Turismo stvari stoje nešto drugačije, ali je konačni rezultat nekako tipična za Blomkampa: koncept je jači od finalnog proizvoda i razumevanje koncepta je apsolutno kvintesencijalno za razumevanje filma. Opet, pred sobom imamo kros-žanrovsko gledalačko iskustvo koje u sebi spaja sportsku dramu o putu do uspeha, trkački film s ambicijama spektakla, istinitu priču čudniju od bilo koje izmišljene i – tek minimalno skrivenu reklamu za naslovni proizvod, odnosno pohvalu viziji jednog biznismena, uz tek minimalno propitivanje etike te njegove ideje.

Gran Turismo je, kako to važi u igračkim krugovima, najuverljivija simulacija vožnje trkačkih automobila, a serijal pod tim nazivom izlazi pod okriljem Sonyja i za njihovu konzolu Playstation. Ona ima svoje igrače, nije retkost ni na turnirima u e-sportovima ili, pojednostavljeno rečeno, igricama. Ne bi bio prvi slučaj čak ni ove godine, a kamo li uopšte, da jedna igrica dobije svoju filmsku „reklamu“, ali drugi filmovi tog tipa makar nisu imali ambicije da pričaju istinitu priču, odnosno nisu imali nešto takvo na raspolaganju. A ono sa čime su scenaristi Jason Hall i Zach Baylin radili, a Blomkamp na kraju to pakovao, iako se prilično „dosoljeno“, ipak je u osnovi istinito.

Naime, Sony je odlučio da testira hipotezu realističnosti igrica Gran Turismo, a evropski sportski ogranak Nissana mu je izašao u susret. Ideja je bila da posebno pozvani najbolji igrači prođu još jedan, poslednji krug virtuelnih kvalifikacija, e da bi dobili priliku da se obuče i iskušaju na pravom trkačkom autu. Pobednik te GT Akademije bi dobio priliku da vozi prave trke pod okriljem FIA-e, najpre s privremenom, pa onda i sa trajnom licencom ako pokaže stvarni takmičarski potencijal. Jasno, nije isto izleteti i „razbiti“ auto u igrici iz udobnosti vlastite sobe ili kokpita u nekoj igraonici i razbiti se u pravom autu sa svojom težinom od preko tone, svojom brzinom od preko 200 ili 300 km/h i pod dejstvom sila nekoliko puta jačim od Zemljine gravitacije.

Tu priču od igračkog šampiona koji nikad nije seo za pravi volan do pravog trkačkog šampiona prošao je Jann Mardenborough (Madekwe) iz Cardiffa. On je ponikao u radničkoj porodici, otac Steve (Hounsou) se trudio da ga „drži u stvarnosti“ (umesto, je li, u igricama), dok mu je majka Lesley (bivša članica pop-grupe Spice Girls Geri Halliwell Horner) pružala podršku, ali bez stvarnog razumevanja, a brata (Puig) ionako samo zanima zezanje. Ali Jann ima plan da od polu-profesionalnog igrača postane profesionalni trkač, pa grabi priliku koja mu se ukazala.

Nju su mu pružili marketingaš Danny Moore (Bloom) i bivši trkač, a sada mehaničar Jack Salter (Harbour), prvi koji je dobio ideju i drugi koji je na nju nevoljno pristao, a obojica pod pritiskom gubitka. I tu kreće Jannova priča od trnja do zvezda, s po nekoliko prepreka na putu, od rivala na „akademiji“, preko onih ne baš fer i poštenih asova i monstruma na stazi, pa do vlastite psihe.

Naravno, priča je šablon, ali ono što previđamo je to da se tu ne radi o samo o jednom, nego o više različitih šablona. „Preko trnja do zvezda“ je jedan od njih, trkačko rivalstvo je drugi, roditelji koji ne mogu ili ne znaju kako da pruže podršku treći, ali zbog svakog ponaosob i zbog svih njih zajedno zaboravljamo da je suština Gran Turisma to da služi kao reklama za naslovni serijal igrica, a donekle i kao apologija za igrice kao takve jer i one mogu biti inspirativne i nisu nužno gubljenje vremena. Zbog toga će manje dobronamerni kritičari filmu zameriti previše oslanjanja na klišee (a oni su prisutni zato što najčešće „drže vodu“), odveć plitku karakterizaciju likova (primera radi, Jannova porodica, devojka i redom svi rivali su stereotipi koje je teško zamisliti van filma), pa čak i naivno-“igrački“ dizajn, režiju i montažu trkačkih sekvenci.

Budimo iskreni, kontrast „stare škole“ i „nove škole“, te različitih klasa i funkcija prisutan je na svakom koraku (a čuje se i u muzici u kojoj se smenjuju Black Sabath, Enya, elektronizirani hip-hop i pseudo-epska orkestracija). Isto tako, trkačke scene nisu jednako uzbudljive kao u punokrvnim trkačkim filmovima, ali su zato grafički atraktivne kao u modernim igricama. Archie Madekwe se kao protagonista drži solidno dok ne mora da se suoči s Davidom Harbourom koji ga nadglumljuje čak i u potpuno suludo napisanim scenama, a akcenat Orlanda Blooma deluje kao da je izmišljen samo za ovaj film.

Ali u svemu tome mi zapravo zaboravljamo da je ovo jedna reklama razvučena na dugometražni film, i kao takva najsličnija originalnom Taxiju (s kojim deli i dilemu virtuelne naspram prave vožnje). Istina, nedostaje produbljivanja etičke komponente da se nekog neiskusnog, s minimumom treninga stavi u kokpit pravog automobila u sportu koji može biti ekstremno opasan po zdravlje i po život, a u jednom trenutku film čak uspeva da zabasa u veoma upitne vode.

Ali scenaristi i Blomkamp su makar konstatovali činjenicu da s intelektualizacijom pristupa često ide i sekuritatizacija, da moderni automobili možda jesu bezbedni, ali su bez duše i ne nagone na avanturu, a da se to sve preselilo i u sport, pa je sportski duh opstao tek u virtuelnim sportovima. Sad, koliko je to kome dobro, a koliko kome loše, prosudite sami, ali svakako nemojte ovako nešto probavati kod kuće i na ulici.

Expend4bles

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Zamislite sledeću situaciju: vraćate se iz provoda u gluvo doba noći, gladni ste i niste sigurni možete li izdržati do kuće, na putu do koje imate samo jedan lokal koji nudi brzu hranu ispod-prosečnog kvaliteta. U nadi da ćete zamaskirati ukus pljeskavice koja već „na oko“ sumnjivo izgleda, uzimate od priloga sve što se nudi, ukus i pored toga (ili baš zbog toga) nikako nije dobar, ali je sve skupa makar jestivo. E, tako se potpisnik ovih redova osećao gledajući četvrti nastavak u franšizi The Expendables u vreme relativne suše na bioskopskom repertoaru.

Štos sa celom franšizom je taj da je originalna ideja da se u svojevrsni „blender“ ubace stari akcioni glumci različitih profila i pruži im se prilika da još jednom akcijaju zajedno bila dobra i plemenita, ali je isto tako bila dovoljna samo za jedan film, a ne i za serijal istih. Prvi film je imao još i nekakvu „bona fide“ auru, budući da je iza njega kreativno i glumački stajao najveći „intelektualac“ među akcijašima, Silvester Stalone, koji je potpisivao i režiju i scenario. Producenti su u međuvremenu preuzeli stvar u svoje ruke, Stalone je za drugi film maknut iz rediteljske fotelje, a za treći je napisao samo priču, ali ne i scenario, dok se produkcijska kuća vodila logikom pokušavanja da se iscedi suva drenovina, pa je drugi deo doneo još više velikih imena u još tanju priču, a treći se poveo iritantnim konceptom „stara škola – nova škola“, u kojem je „nova škola“ bila i glumački i akciono isprašena od strane proverenih veterana. Pokušaj da se napravi „spin-off“ s kompletnom ženskom postavom zaglavio se u paklu razvoja, pa nam četvrti deo pod naslovom Expend4bles dolazi čak i posle „kraja banketa“.

Na priču ne treba trošiti previše reči, jer ona zapravo služi da propelira akciju od jedne do druge scene, od skoro pa obavezne kafanske tuče, preko neuspešnog pokušaja plaćenika da spreče krađu nuklearnog materijala iz Libije, pa do broda na kojem se nalazi bomba koja može započeti „treći svetski rat“ i na kojem se odvija cela druga polovina filma. Silvester Stalone kao Barni i Džejson Stethem kao Krismas opet imaju svoj verbalni ping-pong odakle film ubira barem pola svojih humornih poena, Dolf Lundgren opet igra autističnog Ganera, a Rendi Kutur je opet glumačka cepanica impozantne fizičke postave. Otpali su Džet Li, Teri Krus (logično) i Arnold Švarceneger, a u ekipu uleteli 50 Cent, Toni Dža, Džejkob Scipio koji je zamenio Banderasa i dve cure: Megan Foks kao Krismasova devojka (takođe plaćenica) i Levi Tran, valjda za potrebe „tarantinovskog“ orijentalnog fetiša. U igri su još Endi Garsija kao agent CIA-e, koji kao bolji glumac od ostatka ekipe mora namerno da glumi loše, u čemu ponekad i pretera, te Iko Uvais kao negativac kojeg „naši“ jure, svakako bolji kao „fajter“ nego kao glumac.

Srećom pa je vraćen „R“-rejting, odnosno da je akcija u njemu manje kao u crtaćima, a više realistična i kinetična. „Tabačina“ i „pucačina“ prisutne su u uravnoteženim ometima, a kombinacija oštrih rezova u scenama snimljenim drmusavom kamerom i širih planova za detaljnije koreografirane scene radi posao dovoljno za prolaznu ocenu. Na kraju, četvrti nastavak dobacuje do toga da bude bolji od trećeg i da bude elementarno gledljiv, ali to ne može sakriti činjenicu da je franšiza isceđena do poslednje kapi.

Golda

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Ima stresnih i odgovornih poslova, a ima i onih ekstremnih poput pozicije izraelskog premijera u drugoj polovini XX veka. Golda Meir je bila prva, i do sada jedina žena na toj poziciji i čini se da je na tom mestu imala najmanje sreće. Ostala je samo u jednom mandatu, ali za vreme istog su se dogodila čak dva traumatična događaja: „Crni septembar“, odnosno teroristički napad na izraelske sportiste na Olimpijadi u Minhenu 1972. godine i Četvrti izraelsko-arapski („Jom Kipur“) rat u oktobru 1973. godine. Nije da Golda Meir nije imala stresa u životu da je na to pripremi, od detinjstva u senci pogroma u carskoj Rusiji, preko odrastanja u Americi, do političke karijere koju je gradila među doseljenicima u kibucima pre i za vreme Drugog svetskog rata, te angažmanu na uspostavljanju, odbrani i održanju izraelske države.

Film Golda izraelsko-američkog reditelja Gaja Nativa (najpoznatijeg po Oskaru za kratki film Skin) je „biopik“ koji se koncentriše upravo na jedan period njene vladavine, na ratne dane oktobra 1973. U toku tog perioda od neke dve-tri sedmice, premijerka mora da donosi vojne i političke odluke vođene što principima, što stanjem na terenu, što različitim informacijama koje joj serviraju ministri i načelnici različitih organa sile (sve sami muškarci, što možda iz današnje perspektive deluje znakovito, ali se tada podrazumevalo). Na „domaćem terenu“, pak, ona se hvata ukoštac s opakom bolešću (limfomom, od čega je na kraju i umrla 1979. godine), kao i sa stresom svoje pozicije i možda pogrešnih odluka koje je donela, a njen prvi odgovor na sve su crna kafa i cigarete koje konzumira u velikim količinama.

Kada bi se tražio filmski uzor za Goldu, onda bi to najpre mogao biti film Darkest Hour u kojem pratimo kako Vinston Čerčil uspostvalja ratni kabinet, obećava otpor nacistima, a „krv, znoj i suze“ svom narodu za viši cilj. Doduše, Nativ ubacuje tu intervencije dvostrukog okvira za priču, onaj širi je njen odlazak u bolnicu po poslednji put, a uži saslušanje pred komisijom po pitanju mogućih propusta za vreme rata, pa se paralela s Nolanovim Oppenheimerom ne može izbeći iako je Golda premijeru imala ranije, na Berlinalu.

Nativ zapravo s Goldom radi pristojan posao, kako u momentima kada je pokazuje kao stamenu ženu sposobnu da upravlja „alfa“-muškarcima u smeru višeg cilja, čak i nakon prvih poraza i pogrešnih koraka, tako i u intimnijim trenucima u kojoj se ona poverava svojoj sekretarici, pokušava da od drugih sakrije svoju bolest ili joj stres udara na moć rasuđivanja. U tome ima veliku pomoć Helen Miren koja, iako se čini krajnje neortodoksnim izborom za ulogu izraelske premijerke (što su neki od kolega osporavali po liniji političke korektnosti) i između njih nema fizičke sličnosti, uspeva da kanališe njenu auru rešene žene. Otežavajuća okolnost je svakako prostetička maska koju britanska glumica za ulogu mora da nosi, ali Helen Miren i ispod nje uspeva da odigra emociju.

Za ostatak ansambla, Nativ je izabrao internacionalni miks, često igrajući na kartu stvarne ili šminkom pojačane fizičke sličnosti, što se pokazalo kao pametno, posebno u slučaju arhivskih inserata koji često idu na televiziji u istoj prostoriji. Lior Aškenazi je uverljiv kao načelnik generalštaba David Elazar, Rami Hojberger kao ministar odbrane Moše Dajan (sa sve povezom na oku), ali Liv Šrajber ima najkoloritniju epizodu kao Henri Kisindžer u misiji „šatl-diplomatije“, sa sve onim nezaboravnim verbalnim ping-pongom između njega i Golde.

Manje dobronamerni kritičari će filmu zameriti jednostranost, ali to ide sa singularnom perspektivom koju Nativ na kraju i pravda tekstualnom karticom na kojoj piše da se Golda Meir još uvek smatra kontroverznom figurom u Izraelu. Istini za volju, Nativ ume da skrene u hagiografski ton, pa i u patetiku (posebno na kraju kada pesma Leonarda Koena Who By Fire zameni do tada ultra-dramatičnu skoro pa atonalnu neoklasiku na gudačima), ali malo ko će film suditi po čisto filmskim kriterijima.

Zapravo, dva su pitanja ovde ključna: volite li biografske/ratne/političke filmove koji se detaljno bave procedurama odlučivanja i koliko vas zanimaju sukobi na Bliskom Istoku, posebno iz izraelske perspektive. Treće i dopunsko, za poznavaoce, bilo bi kakvo mišljenje imate o Goldi Meir. Ako je na sva tri pitanja odgovor pozitivan, onda je Golda film za vas. Ali i bez toga je svakako još jedan veliki glumački uspeh Helen Miren.