A Film a Week - The Crystal Planet / Kristalni planet

 previously published on Cineuropa

After the death of the only Yugoslav Oscar winner, Dušan Vukotić (1927-1998), who won his statuette for the animated short The Substitute (1961), it took Croatian filmmaker Arsen Anton Ostojić a decade to ask for and acquire the rights to film Vukotić’s unfinished feature-length animated project The Crystal Planet, for which the latter also wrote the story. It was a further decade or so before Ostojić actually started making the project come to life. The modern animated feature is now completed and ready to be presented to a worldwide audience. After its world premiere at the Zlín Film Festival, it was presented to the Croatian public at the Pula Film Festival, where it won the Special Golden Arena for its contribution to Croatian animation.

After her mother’s death in an accident, 11-year-old girl Rea reluctantly moves with her engineer father, Val, to the titular crystal planet in order to start a new life. The father is about to begin a new job as the right-hand man to the robot-factory owner and ruler of the planet, Governor Mordokan. The entrepreneur’s newest inventions are (still glitchy) robotic pets, as animals are forbidden on the planet. Elections are just around the corner, and Val’s efforts are needed to secure the governor’s victory against rival candidate Sandra, who campaigns on environmental issues.

All Rea wants is to go back to Earth, which she still calls home. But things begin to change when she meets and befriends her next-door neighbour, Sandra’s son Andy. On one of their first adventures, they encounter and save the cub of a local animal species and realise that the planet has its own ecosystem that is being endangered by the pollution created by Mordokan’s factory. They try to keep their find a secret, but the revelation threatens to rewrite all of the rules on the planet. Two single-parent families, with the help of the intelligent and empathetic species, must therefore fight the establishment.

The Crystal Planet is clearly aimed at younger audiences, so one shouldn’t expect any kind of nuance in delivering its environmentally conscious message. The heroes and villains simply wear their allegiances, and often their thoughts and inner turmoil, on their sleeves. The storytelling also suffers from some deus ex machina plot devices and twists, while mimicking the US style of children’s animation and even introducing a couple of songs as transitions between the acts. However, the script written by Ostojić, Aleksandar Žiljak and Brett Shumway redeems itself with some warm-hearted humour and a good helping of sincerity.

On the technical side, the combination of model-based animation and CGI serves its purpose perfectly well, as it is blended together smoothly, so the work of the team of animators should be commended. The same goes for Tomáš Sysel’s cinematography, which creates the sense of a well-rounded world while capturing the heroes in action and the rich background textures at the same time. Arsen Anton Ostojić’s sure-handed directing might come as a surprise for an animation first-timer (although he did co-produce one such title, The Oddsockeaters, back in 2016), and the editing by Lucie Haladová helps everything flow smoothly while keeping the running time around the 90-minute mark.

The Crystal Planet is a very ambitious film. The existence of dubbed versions in several languages, including the worldwide one in English (voiced by, among others, Jeremy Irons, Vanessa Redgrave and Michael York), could help the movie cross several borders. In the context of Croatian cinema, it is a valuable addition to the recently revived tradition of feature-length animation for younger audiences.

F20

kritika objavljena na DOP-u

Arsen Anton Ostojić ima novi film, ovoga puta snimljen u potpuno nezavisnoj produkciji, što će reći bez sredstava od HAVC-a. Reč je o žanrovskom filmu, psihološkom trileru sa elementima akcije i romanse pod nazivom F20 što Ostojiću može doneti etiketu najraznovrsnijeg hrvatskog filmskog autora koji je u svojoj karijeri do sada snimio četiri međusobno potpuno različita filma.

Na sebe je skrenuo pažnju još sa prvencem Ta divna splitska noć, filmom “hyperlink” konstrukcije u formi triptiha smeštenog u novogodišnju noć u narečenom gradu čijim centrom vladaju droga i kriminal čije su žrtve po pravilu mladi i/ili naivni ljudi. Iako često na rubu patetike, ponekad i svesno prelazeći tu liniju, film je imao neku svoju težinu podvučenu crno-belom fotografijom koja lokaciji dodaje jednu “gothic” dimenziju. Drugi film Ničiji sin bio je u vreme kada se pojavio miljenik hrvatske kritike i pokupio je mnoštvo Zlatnih Arena, premda je reč o ostvarenju sa svojim problemima čiji visoki registar emocija najčešće nema potkrepljenje u suvisloj motivaciji likova. A ako ćemo o jakim emocijama, nikako ne bi trebalo zaboraviti ni “misery / tragedy porn” pod naslovom Halimin put, doduše snimljen po istinitoj priči, ali zbog te činjenice ništa manje melodramatičan. 

 

U sva tri prethodna filma, Ostojić je, dakle, uglavnom zakucavao emotivne zicere, pa je logično upitati se kako bi se snašao sa žanrovskim filmom u relativno skromnim produkcijskim uslovima gde važe neka druga pravila igre. Pritom ne treba gubiti iz vida da je on tehnički potkovan zanatlija koji je radio kao asistent režije u Americi, pa je verovatno pokupio par zgodnih trikova. Opet, ti filmovi nisu nužno bili trileri, niti su bili njegovi lični projekti u kojima je on imao i funkciju producenta. U F20 je, izgleda, uložio celog sebe i to, nažalost, uglavnom uzalud.

Priča je doduše potencijalno zanimljiva: Martina (Romina Tonković) provodi leto radeći kao dostavljačica u piceriji svoga oca Mate (Mladen Vulić) i sanjajući makar o vikendu na Zrću sa svojom najboljom prijateljicom Irenom (Lana Ujević), što joj rastrojeni i posesivni otac ni u kom slučaju neće dozvoliti. Jedina pozitivna strana tog leta u gradu je poznanstvo sa Filipom (Filip Mayer), mladićem njenih godina koji boravi sam u stanu, svakodnevno naručuje istu picu od nje i igra igrice, dok za svoje roditelje tvrdi da su otišli u vikendicu. Njih dvoje započinju romansu, a Martina dobiva krila da se suprotstavi ocu, pa makar i po cenu da ga njih dvoje opljačkaju i kao ponosni pobunjenici odu na veliku žurku na plaži, dok se za njima podiže potera…

Naslov je, pak, spoiler sam po sebi, i označava međunarodnu šifru za shizofreniju u medicinskoj dokumentaciji, što ćemo pročitati na uvodnoj kartici teksta. Zapravo, nema ni neke velike misterije ko je tu “lud” (premda je bilo prostora i za takav razvoj događaja) jer Filip od početka filma stresne situacije vizualizira kao igrice-pucačine, a ako nismo baš sasvim sigurni, onda je tu i druga, ne baš razrađena i namerno mutno snimljena linija radnje u kojoj se on ispoveda bolničkoj psihijatrici. Pravi problemi, međutim, nastaju kada Ostojić ubaci u brzinu i sa kursa psihološkog romantičnog trilera sa dozom lagane erotike skrene prema čistoj akciji u drugoj polovini, odnosno poslednjoj trećini filma punoj šokantnih otkrića koja neće iznenaditi ama baš nikoga ko je pogledao dovoljno filmskog štanca ili krimi-serija.

Razlog za te probleme nije tehničke, budžetske ili produkcijske prirode. Naprotiv, osim povremenog “product placementa” (imena sponzora su i na špici, a videćemo ih i u filmu dakako), te ne baš zvučne glumačke postave za noseće uloge, F20 ne izgleda kao hrvatski “indie”, što je inače eufemizam za “štap i kanap” produkciju. Naprotiv, dizajn filma je više nego solidan (retro stil u vizualizaciji igrica u Filipovoj glavi je svestan izbor, a ne iznudica), uvodna špica atraktivna, ton na nivou, muzika Mate Matišića sasvim odgovarajuća za ovaj tip filma, fotografija Slobodana Trninića upeglana, a montaža Dubravka Slunjskog dovoljno precizna, što sve u priličnoj meri maskira činjenicu da je film snimljen sa nevelikim sredstvima. Takođe, scene sa Zrća i neoficijelni spot za pesmu Seven Days Amongst Your Hair sastava Mr. Albino su zgodni dodaci, iako daleko od neophodnih i precizno razrađenih.

Problem je, međutim, u potpuno amaterski napisanom scenariju Hrvoja Sadarića do sada anonimnog politologa, koji deluje kao da je nastao na nekom početničkom kursu scenaristike u Americi. Dijalozi su nezgrapni, žargon rigidno promašen, motivacije likova od tipskih do nebuloznih, a svi posejani tragovi itekako dolaze na naplatu do kraja filma, a razvoj događaja je predvidljiv. Kao poseban problem se može ispostaviti i moralna panika oko video-igrica na koju se F20 kači i doliva ulje na vatru, a da to u sledu događaja nije ničim potkrepljeno.

Ostojić u datoj situaciji čini šta može: pokušava da relaksira svoje mlade glumce, što mu povremeno i uspeva, te kadrira scene na način da bi podigao napetost, ali to ni izbliza nije dovoljno za celovečernji film koji svejedno deluje kao razvučena epizoda serije a la Criminal Minds. (Jednominutni trailer je već druga priča, on je toliko dobar i napaljiv da filmu postavlja nerealne standarde.) Njegova najveća greška je, pak, to što se tako lošeg scenarija drži, čini se, do poslednjeg zareza, umesto da sam napiše poslednju ruku, pa makar u njoj samo ispeglao dijaloge da se glumci ne muče s njima i ne podrivaju svoj ionako krhki “line delivery”. U konačnici se čini da punokrvni žanrovski film ipak nije blizak Ostojićevom autorskom senzibilitetu, pa F20 postaje i ostaje film koji kao da se nije pronašao.

Halimin put / Halima's Path

2012.

režija: Arsen A. Ostojić

scenario: Fedja Isović

uloge: Alma Prica, Olga Pakalović, Mijo Jurišić, Izudin Bajrović, Miraj Grbić, Mustafa Nadarević

Čitam kritike što po novinama, što po internetu, i svi nahvališe Halimin put na sva usta, te to je najbolji film o ratu u Bosni (i njegovim posledicama), te vrhunske izvedbe glumaca, te (istinita) priča koja pogađa pravo u srce. Još kad vidim da je film pokupio silne neke nagrade po festivalima (dakako, ne u Cannesu, Berlinu, na Telluridu ili Sundance festivalu, ali svejedno), shvatim da ga prvom prilikom moram pogledati.

Unapred se izvinjavam čitaocima iz Hrvatske na “varanju” u pogledu ove kritike. Film sam pogledao kad i svi ostali, gde i svi ostali, na televiziji. Tako da je ova kritika namenjena čitaocima iz drugih krajeva naše bivše domovine, onima koji nisu imali prilike da film pogledaju.

Dakle, imamo tri vremenska perioda preko kojih se ova priča rasteže, počinje 70-ih, daleko pred rat ili bilo kakvu indiciju rata. To, naravno, ne znači da su odnosi među nacijama, u ovom slučaju Srbima i Muslimanima u ruralnoj Bosni, harmonični. Recimo da bi se to moglo opisati ovako: neka ih Vlasi/Turci tamo gde su, ali ne daj bože da “moj sin/kćer” oženi/uda se za Vlaha/Turčina/Vlahinju/Turkinju, što je i okidač za ovaj film. Originalnu romansu Slavomira (Jurišić) i Safije (Pakalović) ne vidimo, ona je naprosto tajna dok se ne pojave posledice: Safija ostaje trudna i jedne noći kuca na vrata svoje dobre tetke Halime (Prica) da je pita šta će i kako će pošto će je otac (Nadarević) ubiti, i to ne samo figurativno. Slavomir ima neke druge brige, čeka ga šljaka u Minhenu, a već iz nekog razloga ne može povesti sa sobom Safiju. Safija onda rađa manje ili više u tajnosti i daje sina na brigu Halimi, inače nerotkinji... Mali Mirza odrasta okružen ljubavlju sa majkom i ocem, i igra se sa rođakom Aronom, sinom njegovog “strica” Mustafe.

Drugi deo priče se dešava nekoliko godina posle rata, i na svim likovima se vide posledice. Halima je udovica shrvana bolom, i strana administracija je upravo u nekoj masovnoj grobnici pronašla ostatke njenog muža (Bajrović), ali ne i Mirzine, za šta im treba uzorak DNK jednog od roditelja. Situacija je škakljiva, jer se Safija u međuvremenu udala za Slavomira i živi sa njim negde u Republici Srpskoj. Ni njima dvoma ne cvetaju ruže, Slavomir se vratio u Bosnu sa nevelikom količinom novca i jednom “mečkom” koja je za dvadeset i kusur godina zarđala, a još je bio u ratu i izašao iz njega sa groznim traumama, pa se leči rakijom.

Sam period rata je prikazan u kratkim flashbackovima iz Halimine perspektive, i oni su asocijativni i efektni. E, sad, Halimin put iz naslova je i fizički put: ona je starija žena iz zabitog sela, a do Safijinog zabitog sela ne saobraća autobus, ali je mnogo više od toga put kroz zapletenu mrežu socijalnih odnosa: treba nagovoriti nekoga da je odveze tamo, da se ne izlane i ispriča zašto joj to baš treba, te da ubedi Safiju da i ona otkrije tajnu ili makar samo da da uzorak na analizu, ne bi li Halima u miru pokopala Mirzu i pokušala da nastavi sa svojim životom, odnosno sa onim što je ostalo od njega. Ne treba zaboraviti ni to da Slavomir ne izgleda kao vijetnamski veteran bez razloga: celo to zamešateljstvo može ostaviti posledice i na njega, i on može ispasti najveća žrtva.

Zašto sam to ispričao tako konfuzno? Prvo, da ne bih uleteo u spoilere, pošto je to sa ovim i ovakvim filmovima neviđeno lako. A drugo bi bilo zato što i ne može drugačije, kada se priča kreće po krugovima porodice, porodičnih tajni i odnosa. Da je malo manje zapleten na tom planu, Halimin put bi bio balkanska, gerijatrijska varijacija na temu Winter's Bone, priča o navigaciju kroz šumu zapletenih odnosa u jednom devastiranom okolišu. Međutim, sa podmetnutom decom, starim svađama i prekinutim odnosima, ovaj film klizi nedvosmisleno ka teritoriji melodrame i telenovele.

Svestan sam da zvučim glupavo i bezosećajno, ali ja to ne kupujem. Emocije koje ovaj film izaziva su jako jeftini poeni, sudbine likova su prikazane kao tragične da ne mogu biti tragičnije (što je sve istina, posebno ako je priča istinita), i svi su oni žrtve jednog spleta okolnosti, dok o dubljim uzrocima ne znamo ništa osim notorne činjenice da se Srbi i Muslimani nisu baš mirisali ni pre rata. Zapravo, od melodrame i telenovele ovaj film se razlikuje samo smrtno ozbiljnim tonom, devastiranim krajolikom nasuprot pitoresknom, bedom nasuprot bogatstvu. Opet, svestan sam da je sve viđeno u filmu posledica jednog konkretnog spleta okolnosti i da su neki realno postojeći ljudi to iskusili na svojoj koži i ne “downplayam” njihovu tugu, bol i tragediju, samo ne bih baš gledao film o tome, naročito ne tako izveden film.

Arsen A. Ostojić se već dokazao kao autor koji voli da zabija lake emotivne poene. Ako zanemarimo njegovu američku karijeru i nekoliko kratkometražnih i opskurnih filmova snimljenih u veoma skromnim produkcijskim uslovima i pozabavimo se Ostojićevom karijerom u Hrvatskoj, videćemo shemu njegovih filmova. Ta divna splitska noć je omnibus / hyperlink film koji se uglavnom bavi problemom heroina u Splitu kroz tri različite i školski ukrštene priče, ali ne donosi nova saznanja i vuče dobro poznate konce na putu za tragediju. Ničiji sin se bavi pitanjem (genetskog) identiteta u post-ratnom sjebanom okruženju i tragičnim posledicama tog otkrića. Da, Ostojićevi filmovi će vas odraditi emotivno ako im se prepustite bez rezerve i ne propitujete ih.

Halimin put tu manipulaciju gledaočevim emocijama dovodi na rub savršenstva. Naravno, regularna publika će na to pasti već sa prvim hintom: 16 mm kamerom i verite slikom bosanske zabiti. Gledaocima će tuga biti okidana u skoro svakoj sceni, uz nešto malo vedrijih flashbackova na Mirzino detinjstvo koji služe kao odmor. Još logičnije je da je festivalska publika i dobar deo kritike koja po tim festivalima visi takođe zagrizla udicu. Hamilin put je tipičan euroimages koprodukcijski uradak za tipičnu ciljnu grupu, sa dosta boljom glumom od balkanskih standarda. U oštrijoj konkurenciji (film je hrvatski kandidat za predstojeće Oscare), Hamilin put nema skoro nikakvih šansi da bude zapažen pored naslova kao što su The Hunt, Blue Is The Warmest Color ili The Broken Circle Breakdown. Verovatno je da bi izgubio trku i sa Krugovima, koji se odlikuju ozbiljnijom produkcijom, i žešćim marketingom, i pre svega nagradom na Sundancu. Ipak, Ostojić je uspeo makar u jednom: konačno je dobio američki angažman u polupristojnim produkcijskim uslovima.