A Film a Week: A Fleeting Dream / Yu Grupa - Trenutak sna

 previously published on Cineuropa

The “rockumentary” genre might be seen as trivial, but there is usually a more complex story going on than one solely about the band, its members and their music, since every group and performer exists in a wider social context. This is certainly the case with Darko Lungulov’s A Fleeting Dream, a documentary about one of the oldest and the longest-living Yugoslav rock bands, Yu Grupa, whose cultural significance is immense for the region. World-premiering at the Belgrade International Film Festival, this documentary about a band whose significance is strictly regional might prove hard to sell to “regular” film festivals, but it should fare reasonably well on the regional circuit and at specialised film gatherings.

Founded in 1970, Yu Grupa is a phenomenon for several reasons. Its founding members are the Jelić brothers: the eldest, Žika, on the bass and the youngest, Dragi, on guitar. Their previous musical projects also involved the middle brother, Rade, whose son, the film’s main narrator and music composer Petar, joined the band in the 1990s. The “family affair” was rounded off with a string of drummers: Raša Đelmaš, Dragoljub Đuričić and Saša Radojević Žule, who played with the band in different phases of its journey.

Music-wise, Yu Grupa was one of the first bands to forge a distinctive blend of Yugoslav rock that combined influences from the West, such as rock and roll, and rhythm and blues, with folk/ethno tunes from the Balkans. As such, the group was among the first to legitimise the new, “Western” sound in the socialist country of Yugoslavia, and even had a shot at international glory at one point, but it remained faithful to its home country, since the members saw their work as an integral part of its transition to a more open society.

The most interesting thing about the band is probably the context of the very country that the group outlived, and its history as seen from the point of view of the distinctive individuals. Firstly, the Jelić brothers and their parents were among the first settlers in New Belgrade, the town founded by the new government after the war. And secondly, the fact that a band named after the country outlived it without even changing its moniker is pretty amazing.

But after the 45-50 years of the band’s existence, there are new personal and global challenges to overcome. To allow his son to get proper therapy, Petar has to move to Sweden. And, of course, COVID-19 could prove especially dangerous to his elderly uncles, Žika and Dragi. Can the band survive it?

A move in the direction of a “trivial” genre might seem a strange one for a filmmaker as seasoned as Lungulov, but there is nothing trivial about A Fleeting Dream. The director and a small army of cinematographers spent seven years filming the new material, while the helmer worked with editor Miloš Korać for two additional years in order to combine it with footage from public and private archives, the latter including the Jelić family’s Super-8 home movies. The blend of interviews with the musicians, with other family members and with rock critics, old and new concert videos, family photos and home movies, as well as the archival material thematising the less well-known parts of Yugoslav history, is smooth and emotional, as it serves up a lot of information in an unrelenting, rock and roll-like rhythm, while Petar Jelić’s score consisting of rearranged, slowed-down themes from the band’s songs always strikes the right chord. As is the case with the band, A Fleeting Dream is not an ephemeral thing, but something that stays with us.

Spomenik Majklu Džeksonu / The Monument to Michael Jackson

kritika originalno objavljena na: www.fak.hr

2014.

scenario i režija: Darko Lungulov

uloge: Boris Milivojević, Nataša Tapušković, Dragan Bjelogrlić, Ljubomir Bandović, Toni Mihajlovski, Branislav Trifunović, Marko Janketić, Mirjana Karanović, Srđan Miletić

Da bi se bolje razumeo ovaj film treba biti upoznat sa relativno novim balkanskim trendom postavljanja spomenika ličnostima iz pop-kulture po gradovima i selima sa kojom pomenute ličnosti ili fiktivni filmski likovi nemaju veze. Sve je počelo sa Mostarom i spomenikom Bruce Leeja, podignutom u čast ličnosti za koju sve lokalne zajednice smatraju da ništa nikome nije skrivila. Spomenik je u roku od nekoliko dana oskrnavljen, pa je i sklonjen sa mesta gde je stajao u neki podrum. Svetlim mostarskim primerom poveli su meštani vojvođanskog sela Žitište, i postavili spomenik Rockiju Balboi, a Sylvester Stallone je bio sprečen da dođe na otvaranje, ali je poslao najlepše želje. Meštani kažu da su bili vođeni idejom proširenja lokalne turističke ponude. Treći regionalni spomenik te vrste je spomenik Tarzanu u selu Međa, ali za to postoji razlog: legendarni plivač i glumac Johnny Weissmuller je rođen upravo u tom selu.

Autor Darko Lungulov koristi taj fenomen kao osnovu za svoj drugi film Spomenik Majklu Džeksonu, ne bi li na smešno-setan način pokazao naličje srpske provincijalne tranzicione svakodnevice. Glavni lik je Marko (Milivojević), lokalni berberin i zamlata kojoj je svaki biznis u životu propao. Marko je tipičan predstavnik svoje izgubljenje generacije, prosto, sazreo je u pogrešno vreme, pogrešno za sve, ali se izvlači nepopravljivim optimizmom. On svoje ružičaste naočare neće skinuti ni kada ga ostavi žena Ljubinka (Tapušković), očajna radnica u lokalnoj kladionici, kojoj je dosadilo da ima zamlatu za muža. Udružen sa galerijom likova tranzicionih gubitnika – pilotom “bez vojske” koji čuva devastirani aerodrom Dušanom (Bjelogrlić), sveštenikom (Bandović) čija je kćerka veliki fan Michaela Jacksona i veselim Ciganinom Dokijem (Mihajlovski), Marko će se dati u akciju podizanja spomenika “kralju popa” u nadi da će udahnuti život u svoju varošicu, pobuditi turizam, revitalizirati aerodrom i ponovo osvojiti Ljubinkino srce. Na tom putu problem će mu predstavljati lokalni gradonačelnik (Trifunović) koji je dobro povezan sa kastom svih mogućih tranzicionih pobednika, desničarsko-fašističkom organizacijom, političkom partijom (na vlasti ili u opoziciji svejedno, ista je to bagra), “kontroverznim biznismenima” i policijom. Ono što sledi je 90 minuta gorko-slatkog, tragikomičnog slaloma kroz ceo spektar peripetija oko naizgled jednostavne stvari.

Sa svojim prvim filmom Ovde i tamo (Here and There, 2009), Darko Lungulov je privukao pažnju međunarodne kritike i publike. Njegov prvenac je bio skoro tipična američka indie priča o imigrantu koji u New Yorku traži bolji život i Newyorkeru koji u Beogradu pronalazi ljubav. Film je bolje prošao na festivalskoj turneji i kod američke publike nego na srpskom terenu. U svom drugom filmu Lungulov je odustao od “americane”, i snimio film sa jugoslovenskom estetikom koji prolazi sve “checkpointe” domaćih “feel good” komedija sa malo ozbiljnijim podtekstom. Američki ili britanski film na sličnu temu bi izgledao drugačije, možda bi bio bizarniji, možda topliji, u svakom slučaju bi se više bavio lokalnim koloritom i ulivanjem osećaja zajedništva, a manje nerešenim nacionalnim frustracijama.

Film izgleda i zvuči dobro. Fotografija Mathiasa Schoningha je perfektna i asocijativna i od srpskih lokacija (prednost neimenovane varošice je što se može snimati na više mesta) izvlači apsolutni maksimum. Lokacije su propraćene prigodnim soundtrackom koji se kreće od domaćeg rocka do etno-tema, bržih ili sporijih, apsolutno u skladu sa tempom filma. Jedina zamerka na tom polju je što fali malo više Michaela Jacksona. Režija i montaža su dovoljno dinamične da nije dosadno gledati već dobro poznatu filmsku formulu.

Glumci su vrlo pažljivo i vrlo dobro izabrani. Istina je da Nataša Tapušković i Mirjana Karanović (u svojoj kratkoj cameo ulozi) ponekad odlaze u preterivanje, kao i da Boris Milivojević igra svoju standardnu budalastu ulogu (koja mu nedvosmisleno stoji kao salivena) u već poznatom maniru, kao i da se Dragan Bjelogrlić drži svoje zone komfora i svojih manirizama. Zato su Toni Mihajlovski i Ljubomir Bandović pravo osveženje, kao i Branislav Trifunović.

Sa Spomenikom Majklu Džeksonu ćete se dobro nasmejati. Uglavnom će to biti onaj lagani, ali trajni smešak, ali će on par puta prerasti u smeh naglas. Očekujte jednu još nepotrošenu, ali brutalno smešnu politički nekorektnu foru. Očekujte hvatanje na sentimentalnost i na nostalgiju, nema ničeg lošeg ni nemoralnog u tome. Ali očekujte i jednu poprilično učestalu boljku post-jugoslovenskih filmova.

Ta boljka je skretanje u patetiku pred kraj. Razlog je jasan: scenario podrazumeva gomilu likova sa gomilom interesa, i jednu tačku sukoba. Pravilo je da ono što se pojavi ranije u priči dođe na naplatu na kraju. Problem je što je ta naplata u velikoj meri veštačka, deluje nakalemljeno i nikako tonalno ne korespondira sa ostatkom filma. Istina, socijalna i politička situacija u Srbiji (a i drugde u bivšoj nam državi) je ozbiljna, ali to se sasvim dobro vidi i kada ostane u pozadini. Neki standardni bauci poput fašističke rulje su strašniji ako se pojave samo jednom. Da se ne lažemo, ta scena je redak primer zanatski korektne “masovke” u post-yu kinematografiji, ali je u kontekstu filma ne samo nepotrebna, nego i kontraproduktivna.

Spomenik Majklu Džeksonu ostaje film sa ispravnom porukom i genralno pristojan uradak. Da se na kraju odstupilo od ustaljene, a loše formule, bio bi čak i dobar, iako ne spektakularan.