A Film a Week: A Fleeting Dream / Yu Grupa - Trenutak sna

 previously published on Cineuropa

The “rockumentary” genre might be seen as trivial, but there is usually a more complex story going on than one solely about the band, its members and their music, since every group and performer exists in a wider social context. This is certainly the case with Darko Lungulov’s A Fleeting Dream, a documentary about one of the oldest and the longest-living Yugoslav rock bands, Yu Grupa, whose cultural significance is immense for the region. World-premiering at the Belgrade International Film Festival, this documentary about a band whose significance is strictly regional might prove hard to sell to “regular” film festivals, but it should fare reasonably well on the regional circuit and at specialised film gatherings.

Founded in 1970, Yu Grupa is a phenomenon for several reasons. Its founding members are the Jelić brothers: the eldest, Žika, on the bass and the youngest, Dragi, on guitar. Their previous musical projects also involved the middle brother, Rade, whose son, the film’s main narrator and music composer Petar, joined the band in the 1990s. The “family affair” was rounded off with a string of drummers: Raša Đelmaš, Dragoljub Đuričić and Saša Radojević Žule, who played with the band in different phases of its journey.

Music-wise, Yu Grupa was one of the first bands to forge a distinctive blend of Yugoslav rock that combined influences from the West, such as rock and roll, and rhythm and blues, with folk/ethno tunes from the Balkans. As such, the group was among the first to legitimise the new, “Western” sound in the socialist country of Yugoslavia, and even had a shot at international glory at one point, but it remained faithful to its home country, since the members saw their work as an integral part of its transition to a more open society.

The most interesting thing about the band is probably the context of the very country that the group outlived, and its history as seen from the point of view of the distinctive individuals. Firstly, the Jelić brothers and their parents were among the first settlers in New Belgrade, the town founded by the new government after the war. And secondly, the fact that a band named after the country outlived it without even changing its moniker is pretty amazing.

But after the 45-50 years of the band’s existence, there are new personal and global challenges to overcome. To allow his son to get proper therapy, Petar has to move to Sweden. And, of course, COVID-19 could prove especially dangerous to his elderly uncles, Žika and Dragi. Can the band survive it?

A move in the direction of a “trivial” genre might seem a strange one for a filmmaker as seasoned as Lungulov, but there is nothing trivial about A Fleeting Dream. The director and a small army of cinematographers spent seven years filming the new material, while the helmer worked with editor Miloš Korać for two additional years in order to combine it with footage from public and private archives, the latter including the Jelić family’s Super-8 home movies. The blend of interviews with the musicians, with other family members and with rock critics, old and new concert videos, family photos and home movies, as well as the archival material thematising the less well-known parts of Yugoslav history, is smooth and emotional, as it serves up a lot of information in an unrelenting, rock and roll-like rhythm, while Petar Jelić’s score consisting of rearranged, slowed-down themes from the band’s songs always strikes the right chord. As is the case with the band, A Fleeting Dream is not an ephemeral thing, but something that stays with us.

Bure Bareta

kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

U neka bolja vremena i na nekom boljem mestu nego što je to bila bivša Jugoslavija u godinama raspada, Goran Bare bi svakako bio neko veći od frontmena benda i koloritnog lika opšte prakse, poznatog po sklonosti ka zloupotrebljavanju zabranjenih supstanci, jeziku bez dlake i mozgu bez filtera. Međutim, odrastanje u provinciji, rat i kulturne blokade sprečile su ga da razvije zvezdani potencijal do zasluženog maksimuma.

Dobro, nešto toga je i u ličnosti, nepripremljenosti na saradnju i kompromise (njegov bend Majke menjao je postavu skoro za svaki album). Ali, za Bareta se svakako može reći da živi rokenrol i da zaslužuje barem jedan dokumentarac.

Rođen u Vinkovcima 1965, Bare se sa rok muzikom prvi put sreo u osnovnoj školi, preko lokalnog progresivnog sastava Urea. Progresivni i simfo-rok mu nisu dugo plenili pažnju. Ubrzo je otkrio Lua Rida i The Stooges, a paralele koje se mogu povući između Bareta i Igija Popa ogledaju se i u izboru instrumenata (obojica su bili bubnjari pre nego što su uzeli mikrofon), jedinstvenom, energičnom scenskom nastupu, ali i u kontroverzama.

Nakon ranih radova sa originalnom postavom Majki (za koje kaže da su kompromis koji je morao da napravi sa članovima benda) u izmešanom, slojevitom stilu gde se preklapaju uticaji hard roka, panka (The Clash je tu svakako veći uticaj nego Sex Pistols) i psihodelije, seli se u Zagreb, nalazi nove kolege i snima neke od većih hitova.

Kako su ratne i rano-poratne devedesete fragmentirale nekada zajednički kulturni prostor, Bare iz striktno nacionalnih okvira izlazi tek sa novim otvaranjem i postaje regionalna zvezda, te rado viđen gost u Beogradu, Novom Sadu, Nikšiću i drugde. Kao dosledan levičar koji prezire hipokriziju, ne libi se da kritikuje domaće političke elite kojem god sistemu pripadale i drži se čvrsto na margini gde se oseća komotno i slobodno.

Zadatka da o Baretu, njegovom životu i muzici napravi dokumentarac prihvatio se Robert Bubalo, sa saradnicima Renatom Tonkovićem i Mariom Vukadinom. Njih trojica su već ranije skrenuli pažnju dokumentarcem „Izgubljeno dugme“. Film o Ipi Ivandiću, pokojnom bubnjaru Bijelog Dugmeta, imao je zdravu festivalsku i vanfestivalsku turneju po regionu.

Premijera filma „Bure Bareta“ održana je prošle godine na domaćem terenu, na DORF-u u Vinkovcima. Dalja gostovanja pomrsila mu je korona. Tračak svetlosti, one sa projektora u mraku bioskopske sale, odnosno otvorene pozornice, ukazao se na ovogodišnjem izdanju Grosmana, festivala fantastičnog filma i vina u Ljutomeru u Sloveniji, gde je „Bure Bareta“ prikazano u takmičarskom programu „rokumentaraca“.

Reč je o srednjemetražnom filmu (50 minuta), što je forma vrlo pogodna za prikazivanje na televiziji. Pristup koji Bubalo i saradnici biraju je sasvim jednostavan i odgovarajući: gro materijala sačinjava intervju sa samim Baretom u kojem govori o detinjstvu, odrastanju, muzičkom formiranju, politici i idealima bez zadrške, dok pozadinom defiluju fotografije Siniše Hančića objavljene u knjizi Želimira Ž. Ivkovića „Rock u Vinkovcima“, koncertni snimci iz Tvornice 2017. i spotovi iz različitih perioda stvaralaštva Majki.

Od muzičkog materijala mogla bi se složiti pristojna „best of“ kompilacija, ali glavni lik ipak ostaje Bare. Njegov misaoni tok je krivudav ali bistar, pa je ispravna režiserska odluka da se „seče“ samo kada je nužno.

Bare pravi digresije, zbunjuje se, psuje, izvinjava, skače s teme na temu i o svemu govori otvoreno. Ima tu anegdota iz rane faze, opservacija o Trampu, Vučiću, Plenkoviću i Milanoviću, sećanja na neke lepe ili manje lepe formativne trenutke, meditacija o politici i društvu i lucidne duhovitosti skrivene iza zavisničke usporenosti i pobunjeničkog stava.

Naravno, uz lika Baretovog kalibra i iskrenosti, 50 i kusur minuta je malo da bi se zadubilo u pitanja kreativnosti, opstanka na sceni i u društvu koje ne mari mnogo za kulturu i rokenrol, gde čak ni ljudskost nije na vrhu prioriteta. Droga je kao tema takođe gurnuta u stranu, iako je utisak da bi Bare rado rekao nešto i o tome.

Sve u svemu, „Bure Bareta“ više deluje kao uvod u rok fenomen nego kao dubinska analiza. Ponekad je čak i previše siguran film za protagonistu poznatog po beskompromisnosti i rizicima. Zbog toga su možda i najšokantnije njegove dve izjave u filmu: da mu pesma „Teške boje“ baš i nije nešto - i da nikada nije voleo ukus alkohola.

Spit'n'Split

kritika originalno objavljena na DOP-u:

Rock’n’Roll nije samo muzika. Nije ni samo stil oblačenja. Pa čak ni način ponašanja. Rock’n’Roll je stil života. Stav. Svesni izbor kontra struji, zagledanost u neistraženo, opskurno, iskonsko. Rock’n’Roll je kreativnost bez ikakve natruhe kompromisa, uz svesnu žrtvu.

Možda ćemo, ako smo površni, u svojoj mašti termin “rockstar” povezivati sa gomilom love, privatnim avionima, “groupie” curama i razvaljivanjem hotelskih soba. Možda je ta arogancija nešto što ide u paketu načinom života, naročito kada se u poslu uspe, ali valja zapamtiti da takav način ponašanja nije niti pravilo i dostupan je tek manjini, onih 1% na vrhu piramide. Mnogo realnija priča su klaptarenja u iznajmljenim kombijima ili svojim krševima, spavanje u vožnji ili u buđavim stražnjim sobama, hostelima i po čudnim gajbama, nošenje i montiranje tona opreme, loša hrana, jeftina cuga, a ponekad i droga, od jutra do sutra, od grada do grada, sa neizvesnim šansama za preživljavanje, o uspehu da i ne govorimo. U finansijskom smislu, a i drugačije.

Za tako nešto je potrebna iznimna mentalna snaga i posvećenost, a snovi o lagodnom životu su zavaravajući koliko su slatki. Poznajem materiju izbliza, i kao fan muzike i kao novinar i kao neko ko je organizirao koncerte i išao na turneje sa muzičarima. Sličnost sa drugim umetničkim pozivima van državnog budžeta se podrazumeva, što važi za rockere, važi i za većinu pisaca, pesnika, glumaca, filmaša i drugih čije se delo ne smatra društveno-korisnim.

Spit’n’Split mladog belgijskog autora (reditelja, snimatelja i montažera) Jeromea Vandewattynea počinje kao klasičan, premda nadahnuto i iz neposredne blizine snimljen turnejski dokumentarac. Sastav koji prati, The Experimental Tropic Blues Band, jedna je od panevropskih underground senzacija, mešavina bluesa i noisea na distorziranim gitarama sa punkerskim stavom i mnoštvom improvizacije. Tropic je prešipčio Evropu uzduž i popreko, najčešće svirajući u malim, opskurnim klubovima pred raznovrsno i ne uvek brojnom publikom koju nije ostavljao ravnodušnom.

Sve “čari” života na putu su tu prisutne, dnevne i noćne vožnje, spavanje na čudnim mestima, poznanstva sa čudnim ljudima, pijanstvo, trava, mamurluci i jutarnja povraćanja, interne zajebancije za prekraćivanje vremena, traženje mesta za svirku u nepoznatim gradovima i gluvarenje u retkim slobodnim trenucima. Nekakav uspeh, ako ga i bude, nije ni izbliza na vidiku, a kako vreme prolazi i energija se troši, pametno bi bilo imati i “plan B” u rezervi. Neki ga imaju, neki ne. Neki mogu zamisliti život posle Tropica, neki ne. Neki su svesni krize, neki teraju svoje.

Međutim, Vandewattyne nije samo hroničar jednog interesantnog muzičkog projekta koji možda hoće, a možda i neće uspeti. Njegova osnovna preokupacija je psihologija iza toga. Psihologija takvog načina života u kojem se kreativnost i stvaralačka energija meša sa problemima u karakterima, različitim vizijama i skoro pa ničim izazvanim ličnim animozitetima. Tako će se autor osloniti na svoje izuzetno atraktivne rapidne montaže koje prate naraciju jednog od pridruženih članova grupe, odnosno njenog stalnog tonca koji deluje kao najzdravija i najnormalnija osoba u prostoriji.

Međutim, kako film odmiče, postaje nam jasno da ovo nije tek turnejski dokumentarac. Naravno, neke stvari poput transrodne osobe čiji je stan prepun kiča, krame, okultnih predmeta i čudnih pornografskih slika nije moguće re-kreirati iz mašte, ali je moguće dovesti u kontekst Tropica i u kontekst filma. I tu počinjemo da primećujemo intervencije, režiju, fikcionalizaciju i psihologiju likova umesto psihologije stvarnih osoba. Linija između stvarnosti i imaginacije ostaje zamućena do samog kraja koji više liči na nekakav eksperimentalni art-film nego na bilo šta što se može nazvati dokumentarnim.

Spit’n’Split nije samo psihološka studija Rock’n’Rolla, Spit’n’Split je Rock’n’Roll kao takav, onakav kakav je uvek bio i kakav će uvek biti: put u nepoznato, neistraženo, eksperimentalno, improvizirano. Nakon svetske premijere na jednom od najvećih svetskih žanrovskih festivala u Briselu, internacionalnu premijeru je doživeo na Grossmannu, najstarijem žanrovskom festivalu u regiji. Šanse za širu distribuciju su minimalne, ali ako se slučajno pojavi na nekom festivalu ili na programu art-kina, učinite sebi uslugu i pogledajte ga.