Mountains and Heaven in Between / Mizh nebom ta horamy

 previously published on Cineuropa

The title of Dmytro Hreshko’s sophomore feature-length documentary, Mountains and Heaven in Between, suits the film’s location, the village of Kolochava in the Transcarpathian region in south-west Ukraine, tremendously well. Seen from above in the opening drone shot, all snowy, it certainly is a place of heavenly beauty. But as one of the film’s protagonists, a paramedic from a nearby town responding to a call from the village, says, “Beauty is a cruel mistress.” And that, too, is correct, as we shall see in the subsequent 70 minutes of the film’s running time.

Mountains and Heaven in Between premiered recently at the Krakow Film Festival as part of the programme of another festival, Docudays UA, which was hosted in the Polish city owing to the Russian attack on Ukraine. Sheffield DocFest has now hosted its international premiere.

Shot in the aforementioned location in the winter of 2020, which was marked by the outbreak of the COVID-19 pandemic, the documentary studies the life of the village’s inhabitants and the interventions of a few ambulance crews. At first, the pandemic seems like a distant echo from the news reports, and in the village itself, it is only present as a nuisance (there are protocols to be followed) or as a joke for some of the inhabitants, who state that they regularly vaccinate themselves with vodka. The ambulance crews know the truth, but they do not get into arguments with their patients.

The reason for this is that they have some actual work to do that is not necessarily COVID-related, and usually, the motives for their interventions are the illnesses that the elderly people suffer from, like high blood pressure, heart problems, general weakness and injuries, or the consequences of alcohol consumption. They cannot deny medical help to those who call on them. Also, given that the road to the village is challenging and usually covered in snow during the winter, their job is particularly hard. But they do their best to keep their spirits up, even in the most bizarre of situations.

During this period of time, the villagers live their “old normal” lives, and get involved in events such as religious festivities, weddings and others that take place as planned. However, it is only a matter of time before the virus finds its way to this secluded village surrounded by mountains.

With news of the ongoing war nudging the pandemic out of the spotlight, Mountains and Heaven in Between might seem a bit dated, but it is still a well-made documentary that deserves our attention. Hreshko, who also served as the cinematographer, has a keen eye and a sympathetic ear, which suits his observational style really well and lets the characters breathe in their natural dynamics. Also, Mountains and Heaven in Between bears some similarities, topic- and style-wise, with his previous works, the feature-length documentary Snow Leopard of the Carpathians (2019), about mountain rescuers in the same region, and the short documentary Save Me, Doctor (2020), which kept its focus on an ambulance crew in Kyiv one New Year’s Eve. But despite this, it does not feel derivative at all.

The end result is an unexpectedly warm and astonishingly beautiful documentary, masterfully edited by Hreshko and Viktor Malyarenko, with a tension-inducing, folklore-themed soundtrack by the Hudaki Village Band and Wedding Detsa, which steers the viewers’ emotions in the desired directions. But one of its most significant achievements is its hopefulness, despite the gravity of the situation, and the knowledge of the tragedy that occurred after the pandemic.

The Black Phone

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Čak i kada užas dolazi od demona, vampira, vukodlaka, zombija i veštica, njegova suština uglavnom nije u njihovoj natprirodnosti i onostranosti, nego u implikacijama koja ta bića povlače, a sa kojima možemo da se povežemo na nekom realnom, opipljivom nivou. Stvarni užas uvek je užasniji od onog nestvarnog i preteranog.

Ultimativni užas za klince rođene u Americi od kraja pedesetih do dana današnjih, a posebno do ranih sedamdesetih, bio je i ostao serijski otimač, zlostavljač i ubica. To ne treba da čudi, budući da se baš sedamdesete uzimaju za „zlatno doba“ serijskih ubica, između ostalih i onih čije su akcije bile usmerene prema deci. Ali užas tu samo kulminira, ne počinje i ne prestaje. Klinci tog doba su bili suočeni s nasiljem i na drugim mestima, u kući, u školi, na ulici, od strane roditelja, rođaka, vršnjaka, baraba, kriminalaca ili manijaka.

U tom svetu obitava najnoviji film Skota Deriksona, ,,The Black Phone“ čija je radnja smeštena u severno predgrađe Denvera krajem sedamdesetih u kojem se prestrašeni, povučeni klinac Fini (Mejson Tejms) susreće s maskiranim otimačem (Itan Hok), koji seje strah po kraju. Upravo na tom mestu imamo prvu od neočekivanih stvari – „kasting“ Itana Hoka, poznatog po ulogama dobrih, finih i pristojnih ljudi, u ulozi ne samo negativca, nego monstruoznog zločinca.

Taj izbor se može do ranije Hokove saradne s Deriksonom na filmu ,,Sinister“ (2012) u kojem je glumac odigrao protagonistu i potencijalnu žrtvu u zapletu koji uključuje kuću na osami i ,,super-8“ filmove koji skrivaju tajnu o misterioznom ubici. Sinister i inače, kao spoj klasičnog i „izdignutog“ horora, predstavlja odstupanje od pravolinijske putanje kojom se kretala Deriksonova autorska karijera, od početaka u „C-ligi“ (video-nastavak ,,Hellraiser: Inferno“, 2000), preko referencama pogonjenih „B-filmova“ ,,The Exorcism of Emily Rose“ (2005) i ,,The Day the Earth Stood Still“ (2008, rimejk klasika iz 1951), pa do „niske“ i, konačno, „visoke“ A-produkcije s naslovima ,,Deliver Us from Evil“ (2014) i hororičnom „marvelovštinom“ ,,Dr Strange“ (2016).

Sva je prilika da će i ,,The Black Phone“, i to samo zbog Hoka, takođe biti onaj film koji odstupa. Razlog tome je Deriksonova posvećenost detaljima vremena i mesta, kao i kreiranju guste atmosfere sveobuhvatnog i dubinskog straha. U intervjuima, režiser je ponavljao kako je zagrebao duboko u traume iz mlađih dana, a po onome što vidimo na ekranu možemo zaključiti da se ovde možda i najviše otvorio.

Film počinje montažnom sekvencom uobičajenih slika iz života američke klinčadije iz predgrađa sedamdesetih, sa sve lizanjem vodenastih sladoleda, vožnjama biciklom i utakmicama bejzbolske „male lige“. Na jednoj takvoj utakmici, dok neki od roditelja i vršnjaka glasno navijaju, upoznajemo i našeg Fina. On je bacač kojem treba još jedna lopta da izbaci buduću lokalnu sportsku zvezdu, udarača Brusa, iz igre, ali ovaj ipak uspeva da udari lopticu i pogodi „houmran“. Crni kombi u nekom od zadnjih planova i priča o Otimaču, pak, daju naslutiti da će radnja skrenuti prema mračnijim vodama.

Otimač još uvek nije na listi prioriteta koji Finiju zagorčavaju život. U školi su to nasilnici od kojig ga može odbraniti njegov drugar i šibadžija Robert, a kod kuće je to njegov otac alkoholičar Terens (Džeremi Dejvis) koji njega i njegovu sestru Gven (Medlin Makgrou) mlati za svaku sitnicu. Dok se pomirljivi Fin trudi da kod kuće zaštiti svoju buntovnu sestru, ona to pokušava da za njega učini u školi.

Odjeci Otimačevih nedela isprva se čine relativno dalekima, ali polako počinju da odzvanaju bliže kući, kada prvo nestane Brus, pa onda i Robert. Za pretpostaviti je da je Fini sledeći na redu, što se i dešava. Otimač ga presreće na ulici, koristi „mađioničarski trik“ za distrakciju, trpa ga u kombi i odvodi u podrum u kojem su jedan visoko postavljeni prozor, dušek na podu, mali toalet i – naslovni crni telefon koji navodno ne radi.

Preko tog telefona Fini prima pozive od drugih Otimačevih žrtava koje s njime dele iskustva i objašnjavaju mu pravila igre „nevaljalog dečaka“ koju Otimač, maskiran različitim maskama ili šminkom, s njime igra. U spoljnom svetu, međutim, traje potraga za Finijem i ostalim nestalim dečacima koju vodi dvojac poštenih, ali ne sasvim bistrih policajaca, ali i Gven koja je zapravo medijum u razvoju i čije su vizije jake, ali ne baš precizne.

Sama priča je tu zapravo najslabija karika i deluje kao kompilacija različitih elemenata iz proze Stivena Kinga, što i ne treba da čudi budući da je u pitanju adaptacija kratke priče „kraljevog“ sina Džoa Hila. U svom scenariju su, pak, Derikson i njegov kolega K. Robert Kargil na taj osnovni „kostur“ dodali takođe „kingovske“ elemente podzapleta, poput sestrine vidovitosti, otimačevog glupavog brata i pozadinskih priča drugih otetih dečaka, dok su Otimaču promenili hobi od klovna u mađioničara, verovatno kako bi se makar u pokušaju udaljili od asocijacija na Kingov ,,IT“ i Penivajza koje, doduše, citiraju balonima i Gveninom žutom kabanicom u jednoj značajnoj sceni.

Međutim, i pozadinske priče tih „kartonskih“ klinaca i način na koji ih Derikson halucinatornim projekcijama ubacuje u tkivo filma, daleko su od originalnih, što se može reći i za „kingovsku“ poentu o tome da „kad se male ruke slože“ znate već kako ide dalje.

Ipak, ta druga polovina filma se svejedno drži iznad vode zbog solidno izgrađenog odnosa između otimača i njegove žrtve i ekspresivnog nadigravanja odraslog i dečijeg glumca u čemu je ključan upravo Itan Hok sa svojim sposobnostima transformacije i izgradnje sasvim ljudskih podtonova u monstruoznoj manifestaciji. Vrhunski dizajn maske i efekti šminke dodatno popravljaju utisak.

Film, međutim, najviše blista na onom realnom delu izvan podruma. Sumorni, blatnjavi tonovi u fotografiji Breta Jutkievica ne samo da simuliraju neveseo ton filma, već verno „skidaju“ stil sedamdesetih. Sve to je dodatno pojačano vernim detaljima perioda (bicikli sa banana-sicevima!) i referencama kako na onovremene filmske hitove, poput ,,The Texas Chainsaw Massacre“ (Tobi Huper, 1974) i ,,Enter the Dragon“ (Robert Klaus, 1973) koji se spominju, tako i na one starije (horori koji se prikazuju na televiziji), ali i na one novije (,,The Silence of the Lambs“ Džonatan Dem, 1991) odakle se preuzima dramaturško rešenje za jedan kasniji obrt.

Sa ,,The Black Phone“ Derikson uspeva u osnovnoj nameri da čak i onaj obični, svakodnevni svet prikaže kao nasilan, negostoljubiv i strašan. I on je zaista takav u njegovoj viziji, čak i kad se oduzmu telefoni za razgovor s mrtvima ili kada serijski ubica skine svoju masku.

Crimes of the Future

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Kažu da je granica između genijalnosti i ludosti tanka. Ono što je tu posebno zanimljivo je naša argumentacija zašto nešto svrstavamo u jednu, a nešto u drugu kategoriju.

Često se vodimo statusom autora tog nekog spornog dela, pa nam je važnije o kome, nego o čemu se tu radi, a zamka u koju možemo upasti je kreiranje (ili makar praćenje) kulta ličnosti i idolopoklonstva.

Najnoviji primer za tako nešto možemo naći u liku i delu Dejvida Kronenberga, odnosno u njegovom poslednjem filmu ,,Crimes of the Future“, koji nam se nakon svetske premijere koja je u Kanu prošla uz za festival tipične kontroverze (ceo dijapazon reakcija iz publike, od izlazaka iz dvorane tokom projekcije do zviždanja i frenetičnih aplauza nakon iste), upravo ukazala na globalnoj mreži svih mreža. Većini će samo Kronenbergovo ime, kao i činjenica da se vratio na teritotiju koju je sam mapirao decenijama ranije, biti dovoljan motiv da pokušaju da pronađu svetle tačke u filmu koji je skoro pa neverovatno loš po svim aspektima.

Istini za volju, umeo je Kronenberg i ranije da oštro podeli kritiku ili čak da je unisono okrene protiv sebe, ali to je obično bilo u slučaju filmova koji su u datom trenutku bili smatrani atipičnim za njega. Odnosno, kada bi napustio svoju zonu ugodnosti naučne fantastike, telesnog horora i raznih ukrštanja između ta dva.

Možda je njegov film ,,Fast Company“ (1979) kasnije stekao kultni status i možda se oko psihološke drame ,,Crash“ (1995) kasnije stvorio konsenzus da je reč o remek-delu (zanimljivo, oba filma su se u velikoj meri vrtela oko automobila koji su Kronenbergova velika strast), ali to svakako nije bio slučaj sa njegovim čitanjem književnog klasika ,,Madam Baterflaj“, filmom ,,M. Butterfly“ (1993).

U krajnjoj liniji, Kronenberg nas je u novom milenijumu navikao da od njega možemo očekivati neočekivano, prvo sa studijama nasilja ,,A History of Violence“ (2005) i ,,Eastern Promises“ (2007), pa onda i sa pregledom rane istorije psihoanalize ,,A Dangerous Method“ (2011), pogledom u svet velikog biznisa ,,Cosmopolis“ (2012) i Holivuda kroz film ,,Maps to the Stars“ (2014).

Zapravo, prva „podvala“ kojoj Kronenberg pribegava u najnovijem filmu u kojem se navodno vraća korenima je sam njegov naslov. On je preuzet od jednog od autorovih ranih, skoro pa amaterskih uradaka (iz 1970. godine), ali sa njime gotovo da nema veze. Umesto toga, Kronenberg nam zapravo prepakuje ,,eXistenZ“ (1999), seleći radnju naučno-fantstičnog neo-noara iz okvira rasprave o virtuelnoj realnosti u okvir rasprave o evoluciji, trans i posthumanizmu, uz začin telesnog horora.

Vreme radnje je distopijska budućnost u kojoj su (skoro) nestale infekcija i bol, a evolucija je krenula nepredvidljivim, možda čak i opasnim tokom. U tom svetu su pločice od mikro-plastike osnovna hrana za ljude, a operacije „naživo“ izvođene u bilo kojim uslovima „novi seks“.

Naš junak je umetnik Tenser (Vigo Mortensen u trećoj saradnji s Kronenbergom, nakon diptiha o nasilju), jedan od retkih ljudi koji osećaju bol. On pati od ubzanog evolucionog sindroma zbog kojeg se u njegovoj utrobi stalno razvijaju novi organi koji mu pomeraju nervne centre za bol, zbog čega se on mora osloniti na pomoć aparature čak i za banalne funkcije poput spavanja i jela. Tačka koju izvodi sa partnerkom Kapris (Lea Sejdu), a koja privlači puno pažnje, sastoji se od javnih operacija koje ona izvodi na njemu pred živom publikom.

Par, a naročito Tenser, će se naći u centru brojnih intriga koje jedna protiv druge izvode različite grupe. Prva od njih je tajna vladina organizacija Nacionalni registar organa, čiji je cilj popisati i tetovirati sve novonastale organe radi praćenja razvoja njihovih funkcija oličena u naoko prijateljski nastrojenom Vipetu (Don Mekelar) i nervoznoj Timlin (Kristen Stjuart). Druge su policijske sile koje bi ga angažovale da se infiltrira u redove radikalnih evolucionista. A treći su sami evolucionisti predvođeni Langom (Skot Spidman), čovekom kojeg motiviše lična tragedija. Kako je Tenser prinuđen da se oslanja na pomoć drugih ljudi i različite aparature, pitanje je kako se može nositi sa svim tim grupama, a i sa nepredvidljivošću evolucije, a istovremeno ostati human.

Problemi sa filmom počinju od Kronenbergovog scenarija koji zapravo deluje kao kolekcija raznih ideja od kojih su neke intrigantne, ali su sve uglavnom nerazrađene dalje od početne faze. Te ideje su zapakovane u pseudo-eliptične dijaloge koji podrazumevaju da likovi znaju o čemu govore, a da mi ta skrivena značenja treba da pogodimo.

Ali u ovoj jednačini sa previše nepoznatih u kojoj nedostaje čak i bazična kosmologija, odnosno set pravila po kojima stvari funkcionišu, konačni rezultat može biti jedino odustajanje od svega što prevazilazi najbazičniju radnju (koja se, opet, uglavnom sastoji od sastanaka i blebetanja, uz minimum akcije tek ponegde) i vizuelni dizajn filma.

Taj dizajn je očito usmeren prema tome da nas šokira i da poluči nekakav visceralni efekat, ali to će teško učiniti u uslovima siromašnog i zapravo ružnog produkcijskog dizajna čija ružnoća dolazi do izražaja usled nelogičnog osvetljenja, pešačke montaže, pa i Kronenbergove krajnje nenadahnute režije. Zapravo, na tehničkom planu retku svetlu tačku predstavlja originalna filmska muzika Hauarda Šora koja uspeva da nas „oduva“ kombinacijama orkestracijsko-sintisajzerskog epskog ugođaja.

Stvari ne stoje puno bolje ni na glumačkom planu za šta, opet, glavninu krivice treba pripisati režiseru, koji glumce nije uspeo da razigra, pa kriptičnost likova u autorovoj nameri rezultira uglavnom prazninom (ispunjenom sa po par tikova po osobi) u praksi. Vigo Mortensen je često sveden na kostim „gubavca“ (crna mantija s kapuljačom i maskom) kada se pojavljuje u javnosti ili ide na sastanke i na guturalni govor ispod glasa kojim u teoriji dočarava bol svog lika.

Kristen Stjuart reciklira neurotične govorne kadence iz prošlogodišnjeg filma ,,Spencer“ Pabla Laraina, s tom razlikom da je u prethodnom filmu to bilo dramaturški opravdano, a ovde nervozu njenog lika moramo prihvatiti u svojoj datosti. Sa svoje strane, dobro se drže Skot Spidman u dočaravanju unutrašnje patnje, Don Mekelar u hinjenju štreberske dobrohotnosti i Lea Sejdu kao ličnost kojoj je poveren zadatak da bude partnerka genijalnom umetniku i njegova spona sa svetom, dok su njeni interesi u drugom planu. Međutim, i kod Lee Sejdu i kod galerije epizodista koji su uglavnom pokupljeni iz redova evropskih glumaca od Francuske do Grčke (film je kanadsko-britansko-francusko-grčka koprodukcija snimana u okolini Atine) primetno je to da govore lošim engleskim bez ikakvog dramaturški opravdanog razloga.

Konačni utisak bi bio taj da je Dejvid Kronenberg sa ,,Crimes of the Future“ mnogo hteo i mnogo započeo, ali da se nije baš proslavio ni sa razradom ni sa finalizacijom. Možda je i imao ideju šta bi rekao, ali to nije na uverljiv način domislio i iskomunicirao. Nedostatak koherentnosti ostaje glavna odlika filma i rezultira priličnom frustracijom s pozicije gledaoca, ali ne onom frustracijom koja bi nas naterala da razmislimo o smeru u kojem se svet kreće, nego frustracijom zbog činjenice da moramo da se bakćemo sa nečim ovakvim.

Tove

 kritika objavljena na XXZ

2020.

režija: Zaida Bergroth

scenario: Eeva Putro

uloge: Alma Pöysti, Krista Kosonen, Shanti Roney, Joanna Haartti, Kasja Ernst, Robert Enckell, Jakob Öhrman, Eeva Putro, Wilhelm Enckell, Liisi Tandefelt

Finci očito imaju sklonost ka biografskim filmovima i ka plasiranju istih na globalno tržište, a u poslednje vreme su na red došli umetnici koji nose status gay ikona. Dome Korukoski je snimio zapravo prilično konvencionalni „biopic“ Tom of Finland o ilustratoru i autoru kartolina koji se potpisivao tim pseudonimom, a koji je, ako ne lansirao, onda svakako ključno pridoneo stvaranju „denim & leather“ kulta. Sada se sa pozicije izvršnog producenta još jednog biografskog filma, Tove, o autorici stripa o Moomin-trolovima Tove Jansson, a u režiji Zaide Bergroth koja se svojim prethodnim filmom Maria‘s Paradise (2019) kao autorica sa žicom za istinite događaje i „period piece“.

Film Tove je imao nesreću da izađe u „koroničnoj“ 2020. godini i da mu se festivalska i bioskopska distribucija razvuče na parčiće kroz tu i dve naredne godine, a čak ni nacionalna nominacija za Oscara tu nije mogla puno pomoći. Na zalasku turneje, film smo dobili priliku da pogledamo na KRAFFT festivalu u Kranju, a budući da je reč o doista glumačkom filmu, jedan mladi glumački festival se pokazao kao pravo mesto.

Pre nego što se pozabavimo umetničkim, privatnim i ljubavnim životom Tove Janssen koji je u rasponu od nekih 15-ak godina, od polovine 40-ih do kraja 50-ih, u XX veku centralna tema filma, moramo objasniti njeno kapitalno delo, odnosno Moomine. Njima u dobrom delu sveta ne treba posebno predstavljanje, čak su u delovima Jugoslavije (pre svega u Sloveniji) stekli popularnost. U pitanju su one antropomorfne figure sa životinjskim glavama – sami Moomini nose glavu nilskog konja, ali sreću se i sa drugim životinjama koje, opet, treba razlikovati od slično dizajniranog serijala Barbapappa (izdavanog, odnosno prikazivanog i u Jugoslaviji) koji je namenjen nešto mlađim klincima. Moomini su ipak inter-generacijsko iskustvo i jedan od najdugovečnijih serijala koji se sa lakoćom seli iz formata u format, od novinskog stripa, preko pozorišta, do animiranog filma i video-igrica.

Priča o Tove (Pöysti) počinje u ratom Helsinkiju 1944. godine. Stanovništvo beži od nadirućih Rusa u skloništa, eksplozije odjekuju u daljini, a relativno mlada i svakako neafirmisana Tove se smiruje crtajući, odnosno črčkajući svoje prepoznatljive figurice i slažući pričice o njima. Kasnije ćemo saznati da ona dolazi iz umetničke porodice, da je otac Viktor (Robert Enckell) cenjeni vajar, a majka Signe (Ernst) grafičarka. Otac, naime, ne smatra Tovine črčkarije umetnošću i pokušava da je prevede u svoj salonski stil namenjen bogatoj klijenteli. Tove, međutim, ostaje pri svome: za zaradu crta karikature za novine i ponekad dizajnira dekor bogatašima, a u slobodno vreme slika za ono vreme škakljive prizore poput žese sa cigaretom.

Dve su ljubavne veze obeležile njenu mladost i obe su rezultirale poslovnim prilikama. Njen ljubavnik Atos Wirtanen (Roney) bio je novinar, političar i poslanik socijalističke partije u parlamentu, a u doba otpočinjanja njihove veze je bio oženjen. On je pružio priliku Tove i njenim Moominima da se nađu u njegovim novinama, što joj je otvorilo put za karijeru kojom se mogla izdržavati, ali kojom nije bila uvek zadovoljna. Druga bitna osoba bila je Vivica Bandler (Kosonen), pozorišna rediteljica i kći ondašnjeg helsinškog gradonačelnika. Njihova strastvena veza je Moomine prenela u pozorište, ali je Tove iz nje izašla sa slomljenim srcem.

Dugotrajna partnerka Tuulikki Pietilä s kojom je kasnije provela život u priču ulazi kasnije, i to preko Tovinog kruga prijatelja iz sveta umetnosti (scenaristkinja filma Eeva Putro tu igra jednu malu ulogu, a cela grupa funkcioniše jedino kao grupni karakter), dok film zapravo prati Tove u pokušajima da pomiri privatne strasti i poslovne obaveze u jedan „pravi“ život. U pozadini ovog portreta, međutim, imamo prilike da vidimo i pejzaž jednog društva čije inherentne konzervativnosti nismo ni bili svesni. Ne samo da se homoseksualnost nije smela ni spomenuti, a kamo li pokazati, nego su i rodne uloge i predodžbe o tome šta je za koga prikladno, a šta nije bile vrlo tvrdo interpretirane. S time u vezi je znakovito da Tove sa svojim prijateljima govori uglavnom na švedskom jeziku, što je jasna odlika viših klasa kojima su svi oni pripadali, dok se izbor žena (i Finaca) za ljubavnike već smatralo iskazom hrabrosti.

Tove je punokrvni glumački film u kojem je već deo posla završen promišljenom podelom, odnosno izborom pravih glumaca za prave uloge. Alma Pöysti prosto briljira u naslovnoj ulozi i uspeva dočarati sve emotivne uspone i padove svog lika. Roney kao Atos unosi onu energiju dobrog, ali pomalo zbunjenog i smetenog čoveka, dok česta saradnica Zaide Bergroth, Krista Kosonen, unosi divlju, promiskuitetnu, ali i fascinantnu, magnetičnu energiju kao Vivica, dok galerija epizodista kreira uverljiv portret helsinške umetničke scene u nastanku, ili makar obnovi nakon ratnih razaranja, a svakako u procesu smene generacija i kreacije jednog novog društva.

Tehnička i estetska komponenta filma takođe je na visokom nivou, pre svega u sferi analogne fotografije na traku od 16mm koja donosi specifičnu granulaciju i pripadajućeg mekog fokusa koji sjajno simulira umetnička magnovenja. Ta fotografija se takođe izvrsno slaže s uloškom Tovinih i Tuulikkinih kućnih filmova snimljenih super-8 amaterskom kamerom na kraju filma. Reč je o nadasve dostojanstvenom biografskom filmu koji nam, doduše, umetnicu iz privilegovanih slojeva „prodaje“ kao gay i levičarsku ikonu i koji će razočarati one u publici koji su prvenstveno poklonici Moomina, pa ih ne zanima privatni život Tove Jansson i posleratna istorija i sociologija Finske.

A Film a Week - Stonesteps / Ishidan

 previously published on Asian Movie Pulse

The original practice of the 88 Temples pilgrimage (henro) was established in the Heinan period of Japanese history (on the border of the Early and the Developed Middle Ages in European terms) and it takes places on the island of Shikoku. However, the tradition has been passed to the different Japanese regions which have their own pilgrimage routes, and some of them are direct, scaled-down (distance-wise) imitations of the original route. One of them, in and near the town of Kojima, is the setting of Koichi Kawata’s drama film “Stonesteps” (“Ishidan” in the original language) that enjoys the international and festival premiere at Japan Film Fest Hamburg.

The film is set around two characters and their unlikely friendship. Natsuki (Kanna Fukui, a singer and former Japanese idol) is a troublesome teenage girl who has a dream of becoming a famous pop singer, but has fallen in with a wrong crowd at school, while her needs are not supported by her hardworking, yet harsh mother. On the other hand, Tsotumu Katayama (Akitoshi Otaki, a stuntman and an actor) is a middle-aged man doing the Kojima 88 Temples pilgrimage in Okayama Prefecture.

Their first encounter is not a pleasant one, since Natsuki’s gang beats up Mr Katayama due to the misinterpretation of his benign comment, but Natsuki’s loving grandmother (Mitsuko Hoshi, a veteran actress best known for her role in the “Ultraman” TV series in the early 70s) is the person who offers him shelter and first aid. She also persuades her granddaughter to offer help to the pilgrim on his trip, which Natsuko unwillingly does. As the two keep visiting temples and revealing things about each other (for instance, he has a lung cancer diagnosis that does not leave him much to live, and her father died from the same thing) and about the very nature of the specific rituals of the henro, they forge a bond and support each other in their strvings to become better persons.

Noble intentions aside, Ishidan seems like an amateurish, semi-pro at best, effort in filmmaking. Regarding the scriptwriting, it seems that Kuwata is following the basic guidelines he could adopt from a workshop, but he is way out of his league when it comes to directing. His creative decisions are nonsensical and the cast and crew is constantly under pressure due to them.

Production values are pretty low, making the assumption that “Ishidan” is a no-budget work quite viable. Sound design is almost non-existent, and the film’s soundscheme, when it is not filled with pop- and gentle acoustic tunes (that sound generic), is riddled with a terrible feedback noise from the microphone, while colour grading is nowhere to be seen. The DoP Yutaka Watanabe shows some promise when it comes to framing particular pictures, but he is not always in position to follow his own instincts. The same goes also for the editor Yousuke Kamano who keeps the material easy enough to follow, whenever let to make decisions, which is not the case in one particularly erratic scene.

With the lack of proper guidance and tasked with stenciled characters and rigid lines of dialogues, the actors usually go into the over-acting mode, which is never corrected by Kuwata. As the most seasoned one, Mitsuko Hoshi infuses the granny with a bit a soul, while Fukui and Otaki show that they come from some other lines of work and compensate the lack of skill with zeal.

Finally, “Stonesteps” looks overlong even in its 72 minutes of runtime and the post-credits epilogue that feels glued to the rest of the film does not help. Maybe the thing to be salvaged from the film is its general humaneness and interesting information about one lesser-known tradition.

Lista - Jun 2022.

 

Ukupno pogledano: 52 (43 dugometražna, 9 kratkometražnih)
Prvi put pogledano: 47 (38 dugometražnih, 9 kratkometražnih)
Najbolji utisak (prvi put pogledano): Small, Slow, but Steady / Keiko me wa sumasete
Najlošiji utisak: Texas Chainsaw Massacre

*ponovno gledanje
**kratkometražni
***srednjemetražni
**(*)kratkometražni, ponovno gledanje

kritike objavljene na webu su aktivni linkovi

datum izvor Naslov na Engleskom / Originalni naslov (Reditelj, godina) - ocena/10

01.06. festival Everything Went Fine / Tout s'est bien passé (François Ozon, 2021) - 7/10
01.06. festival America Latina (Damiano D'Innocenzo, Fabio D'Innocenzo, 2021) - 8/10
02.06. kino Top Gun: Maverick (Joseph Kosinski, 2022) - 6/10
02.06. video George Carlin's American Dream (Judd Apatow, Michael Bonfiglio, 2022) - 7/10
**02.06. festival Goodbye, Jérôme! / Au revoir, Jérôme! (Chloé Farr, Gabrielle Selnet, Adam Sillard, 2022) - 7/10
**03.06. festival Lili Alone (Zou Jing, 2021) - 7/10
04.06. video Prisoners of the Ghostland (Sion Sono, 2021) - 5/10
05.06. video The Novice (Lauren Hadaway, 2021) - 7/10
*05.06. video 13: Game of Death / 13 game sayawng (Chookiat Sakveerakul, 2006) - 8/10
**06.06. festival Invisible Hands (Lia Sudermann, Simon Nagy, 2021) - 7/10
**06.06. festival In The Upper Room (Alexander Gratzer, 2022) - 7/10
**06.06. festival Bird in the Peninsula (Atsushi Wada, 2022) - 7/10
07.06. festival 40 Steps (Gad Aisen, Manor Birman, 2022) - 6/10
**07.06. festival Doom Cruise (Hannah Stragholz, Simon Steinhorst, 2021) - 6/10
07.06. video Studio 666 (B.J. McDonnell, 2022) - 5/10
08.06. video The Good Boss / El buen patrón (Fernando León de Aranoa, 2021) - 7/10
**08.06. festival Impossible Figures and Other Stories I (Marta Pajek, 2021) - 8/10
**08.06. festival Hollywood (Leni Gruber, Alex Reinberg, 2022) - 6/10
09.06. kino Last Looks (Tim Kirkby, 2021) - 6/10
09.06. kino Savages / Divljaci (Dario Lonjak, 2022) - 7/10
**10.06. festival Will My Parents Come to See Me (Mo Harawe, 2022) - 7/10
10.06. video Italian Studies (Adam Leon, 2021) - 6/10
11.06. video The Hating Game (Peter Hutchings, 2021) - 5/10
11.06. kino The Unbearable Weight of Massive Talent (Tom Gormican, 2022) - 5/10
12.06. festival The French Dispatch (Wes Anderson, 2021) - 6/10
14.06. video Marvelous and the Black Hole (Kate Tsang, 2021) - 6/10
14.06. kino The Kitchen Brigade / La brigade (Louis-Julien Petit, 2022) - 6/10
14.06. video The Sadness / Ku bei (Rob Jabbaz, 2021) - 7/10
15.06. video Deliver Us from Evil / Daman akeseo guhasoseo (Hong Won-chan, 2020) - 7/10
15.06. video Texas Chainsaw Massacre (David Blue Garcia, 2022) - 3/10
16.06. video Hustle (Jeremiah Zagar, 2022) - 7/10
*16.06. festival Roots / Koreni (Tea Lukač, 2021) - 7/10
*16.06. festival Looking for Horses / U potrazi za konjima (Stefan Pavlović, 2021) - 8/10
*16.06. festival Telenovela: Grey-scale in Color / Telenovela: En Grys y Multicolor / Telenovela: Sivo u koloru (Filip Martinović, 2021) - 6/10
17.06. video Barbarians (Charles Dorfman, 2021) - 5/10
20.06. festival The Accusation / Les choses humaines (Yvan Attal, 2021) - 7/10
20.06. video In Front of Your Face / Dangsin eolgul apeseo (Hong Sang-soo, 2021) - 4/10
21.06. festival Small, Slow But Steady / Keiko me wa sumasete (Sho Miyake, 2022) - 8/10
21.06. festival The Last Goze (Masaharu Takizawa, 2021) - 3/10
22.06. video Veneciafrenia (Alex de la Iglesia, 2021) - 5/10
*23.06. festival How to Save a Dead Friend (Marusya Siroechkovskaya, 2022) - 8/10
23.06. festival Without / Bez (Luka Papić, 2022) - 8/10
23.06. festival Lightyear (Angus MacLane, 2022) - 6/10
24.06. festival Stonesteps / Ishidan (Koichi Kawata, 2021) - 3/10
24.06. kino Minions: The Rise of Gru (Kyle Balda, Brad Ableson, Jonathan del Val, 2022) - 7/10
27.06. kino Kick and Scream / Baci se na pod (Nina Violić, 2022) - 8/10
29.06. festival Tove (Zaida Bergroth, 2020) - 7/10
29.06. festival A Bunch of Amateurs (Kim Hopkins, 2022) - 7/10
30.06. kino The Black Phone (Scott Derrickson, 2022) - 7/10
30.06. video Crimes of the Future (David Cronenberg, 2022) - 4/10
30.06. festival Mountains and Heaven in Between / Mizh nebom ta horamy (Dmytro Hreshko, 2022) - 7/10
30.06. kino Elvis (Baz Luhrmann, 2022) - 5/10

Lightyear

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

U tebi, a ti si, dakako, savremeno američko društvo, bore se dva vuka, odnosno dva duha. Jedan je onaj prometejski, istraživački, hrabar i neoprezan, nužan za pomeranje granica i osvajanje prostora. Drugi je onaj komunalni i kolektivni, nužan za očuvanje tih istih granica.

Ova konstatacija predstavlja moralnu kičmu najnovijeg Dizni-Piksarovog animiranog filma ,,Lightyear“, čiju režiju potpisuje Angus Maklejn.

Ali ,,Lightyear“ je i meta-film, i film visokog koncepta, i ,,svemirska opera“, i pomoćni edukativni materijal koji će klincima približiti osnove teorije relativiteta i teorije struna. I deo filmskog ,,univerzuma“ ,,Toy Story“ serijala, koji preti da se razvije u franšizni multiverzum, i ,,prequel“ i ,,spin-off“ i kolekcija referenci... Ovu zbrku bi možda najbolje bilo pojednostaviti jednim: ,,miks ,,Top Gun-Interstellar“, s vremenskom petljom nalik na ,,Back to the Future“ serijal“.

Objašnjenje počinje s uvodnom tekstualnom karticom, kako je 1995. godine dečak Endi dobio igračku astronauta Baza Lajtjira, koji je bio lik njegovog omiljenog filma. Ovo bi trebalo da bude taj film, što implicira da nemamo posla s Bazom kao igračkom, nego s njim kao filmskim likom, odnosno fiktivnom osobom.

Baza upoznajemo u kokpitu ogromne, okruglaste svemirske letelice u potrazi za novim, naseljivim svetom. On je hrabri pilot sklon monolozima maskiranim u vođenje dnevnika, a voditeljica misije koja ga obuzdava je Ališa Hotorn. Kada ugledaju jednu planetu koja ,,daje znake života“, njih dvoje odlučuju da prizemlje letelicu i ispitaju teren, u pratnji jednog regruta koji, čini se, služi da upadne u nevolju.

Naravno, tako nešto će se dogoditi, planeta će se pokazati kao izuzetno nestabilno mesto naseljeno neprijateljski nastrojenim biljkama-lijanama i insektima, a teren na koji se brod zvani „rotkva“ spustio, ispostaviće se kao još nestabilniji. Da stvar bude gora, u poduhvatu ispitivanja i pokušaju bega s planete, gorivna ćelija broda sastavljena od fuzijom stvorenog kristala biva oštećena, pa je celokupna posada broda prisiljena da na negostoljubivoj planeti pokrene koloniju.

Sad, kako je Baz svojom nekontrolisanom hrabrošću (ili bolje rečeno neopreznošću) glavni krivac za novonastalu situaciju, na sebe preuzima zadatak da obnovi kristal (tako što će pronaći formulu za njega), testira ga na probnim letovima i spasi situaciju tako da posada nastavi svoj svemirski put u potrazi za boljim mestom za život. I tu dolazimo do prvog obrata: ono što njemu na probnom letu oko zvezde u pokušaju da postigne hiper-brzinu deluje kao jedan radni dan, za one koji su ostali na planeti biće četiri godine.

Posle prvog neuspešnog pokušaja, Baz će dobiti psihološku pomoć u vidu robo-mačka Soksa (koji će svojom neodoljivošću postati novootkrivena zvezda filma), a mačak će se pokazati i kao vredni pomoćnik na zadacima. Neuspešnih pokušaja će, naravno, biti pregršt, toliko da svi oko njega stare, dok Baz ostaje mlad.

On, međutim, u pravu nevolju upadne kad Ališa (koja se u međuvremenu udala, odgojila dete i dobila unuku) umre u starosti, a na njeno mesto komandanta misije dođe Bernsajd, birokrata koji je odrastao na planeti, koji će program testiranja ukinnuti i umesto toga se fokusirati na štit koji bi bazu zaštitio od spoljnog sveta. Ludo hrabri Baz će, u društvu mačka Soksa, ignorisati naređenje i ukrasti letelicu za poslednji test ponukan time da je formula kristala konačno stabilna.

Ali, kada se vrati sa svog poslednjeg, uspešnog testa, ima šta da vidi: na planetu su u međuvremenu invaziju izvršili roboti-vanzemaljci čiji je komandant zloglasni Zurg. Baz je primoran da ode u ilegalu i osloni se na pomoć drugih ilegalaca koji su se sakrili od robotske invazije, Ališine unuke Izi, robijašice na odsluženju kazne Darbi Stil i preplašenog Moa Morisona koji je, izgleda, bio zalutao na obuku za svemirskog rendžera. Može li se gordi individualista kao što je Baz priviknuti na novu situaciju i sarađivati s drugima protiv još opasnijeg neprijatelja?

Od svojih početaka kao produkcijska kuća, Piksar nas je navikao na to da njihovi filmovi imaju jako izraženu edukacijsku i socijalno odgovornu misiju upakovanu na način da to bude prijemčivo ciljanoj mlađoj publici, a i da njihovim roditeljima to bude dovoljno zanimljivo ako treba i za više gledanja. I ,,Lightyear“ pokušava da ide tim stopama, ali količina franšiznog pristupa i pozivanja na druge filmove (osim ranije navedenih, tu su još sigurno i ,,Avatar“ (2009) Džejmsa Kamerona i ,,Star Wars: Return of the Jedi“ Džordža Lukasa iz 1983. i još poneki) tu bacaju određenu senku.

U tome se pomalo muti i edukativna i emocionalna i etička komponenta filmske priče. Sa edukativnom u smislu astro-fizičkih teorija koje se doimaju suviše naprednim za mlađu publiku stvar stoji još i najbolje, jer su pojednostavljene toliko da ih moguće prihvatiti bez dodatnih objašnjenja i uz otvaranje podnošljivo velikih rupa u priči.

Emocionalna komponenta, ona koja govori o prijateljstvu, ljubavi i sazrevanju potisnuta je u drugi-treći plan, toliko da se onaj skandal sa cenzurom u pojedinim zemljama zbog situacije u kojoj lezbejski par ima dete, čini ne samo naduvanim, nego i nepotrebnim. Etički aspekt u kojem se sudaraju individualizam i duh zajednice ostaje nedovoljno istražen, a poenta da je Baz ,,sam pao, sam se ubio“, odnosno da je sam zeznuo stvar, pa u pokušajima da popravi grešku samo pravi veću štetu, bolje će odraditi roditelje nego li decu u publici.

Imamo tu još jedan paradoks zvani Soks. Mačak je, naime, toliko sladak i simpatičan da će bez problema zaseniti našeg ,,drčnog“ protagonistu. To samo po sebi nije toliki problem za sam film, ali pomalo ruši logiku da bi dečaku Endiju, u toj konkurenciji, Baz bio i ostao omiljeni lik čiju bi igračku želeo.

Još jedan paradoks, koji će, doduše, samo odrasli primetiti takođe je vezan meta-nivo filma. Naime, ,,Lightyear“ kakav ga sada vidimo teško da bi bio moguć tokom devedesetih, jer se u priličnoj meri oslanja na filmske koncepte uspostavljene u novom milenijumu. Određeni nedostaci koje film pokazuje su, pak, posledica sinhronizacije (,,Lightyear“ igra samo u toj varijanti na većini teritorija), a ,,u prevodu“ se ne gubi samo glasovna gluma originalne postave (koja je, po mišljenju anglofonih kolega, jedna od najjačih karika filma), nego i humor, pre svega vojnički, koji nije baš u potpunosti prevodiv.

Opet, i pored toga, ,,Lightyear“ je više nego solidno izveden film, na način da će pre svega klincima koji ne postavljaju suvišna pitanja biti više nego zanimljiv da ih prikuje za sedište tokom svih 100 minuta, koliko traje. Akcija je spektakularna, režija promišljena (montažne sekvence su posebno atraktivne), a animacija je tehnički ispolirana. Pitanje je koliko će se utisak održati u nekom dužem vremenskom periodu, ali makar je robo-mačak Soks uspostavljen kao lik koji bi u budućnosti mogao nositi franšizu. Franšiziranja će svakako biti, a šuška se i o vesternu s kaubojem Vudijem, ali pitanje koje se posle Lightyeara nameće je ima li Piksar pod okriljem Diznija štofa za to.