Killers of the Flower Moon

 kritika pročitana u emisiji Filmoskop na HR3

Interesantno je da Martin Scorsese do sada još nije snimio film koji bismo mogli žanrovski okarakterizirati kao vestern, premda je elemente istog znao inkorporirati u neke svoje projekte. Scorsese se, pak, oprobao u većini zamislivih filmskih rodova i žanrova: u svojoj karijeri ima jedan animirani film, pregršt dokumentarnih (naročito muzičkih, pa čak i koncertnih), atipično realistički mjuzikl, poneku atipičnu komediju, jednu realističku dramu i kostimiranu melodramu, ponešto filmova na granici između misterije i „mekšeg” horora, par trilera i tako dalje. Filmove po kojima Scorsesea biramo pamtiti, međutim, možemo svrstati u tri kategorije. S jedne strane, tu su mračne psihološke drame sa snažnim likovima u središtu, u koje mogu biti umetnuti elementi trilera, biografske ili sportske drame (Taksist, Razjareni bik), posebno voljeni kako od strane kritike, tako i od strane publike. S druge, pak, meditacije o vjeri - kršćanstvu, budizmu, pa čak i njihovom burnom susretu (Posljednje Kristovo iskušenje, Kundun i dosta slabiji uradak Tišina) za koje nam je jasno da ih je autor snimao prije svega za sebe. Podžanr u kojem se Scorsese najbolje snalazio i u kojem je ostavio dubok trag gangsterske su drame, od niskobudžetnih Ulica zla iz 1973. koje su se „gangsterajem” bavile na najnižem nivou uličnih baraba i zgubidana, preko Dobrih momaka kojima je objasnio „političku ekonomiju” organiziranog kriminala, Casina u kojem je tematizirao proces legalizacije nelegalno stečenog novca, Bandi New Yorka kao svojevrsnog prednastavka u kojem se tvrdi da je organizirani kriminal u Americi postojao od samih njenih početaka, te hongkonškim izvornikom i istinitim pričama inspiriranih Pokojnih do, na koncu, filma Irac koji, primarno se baveći problematikom lojalnosti i starenja, priča priču o isprepletenosti organiziranog kriminala i unutarnje, a ponekad i vanjske politike u Americi. Poseban je pak slučaj film Vuk s Wall Streeta, u kojem su kriminalne prakse potpuno legalizirane i čak se smatraju motorom ekonomije.

Spajajući svoj „potpisni” žanr, koji po pravilu funkcionira po dramaturškoj mehanici uspona i pada, s onim u kojem se još nikad nije okušao, te koristeći se izvornom nefikcijskom knjigom Davida Granna, Scorsese je ove godine polučio uradak Ubojice cvjetnog mjeseca, premijerno prikazan ljetos na Cannesu. Usprkos trajanju od skoro tri i pol sata i rizično velikom budžetu, sva je prilika da će film solidno proći i na kino blagajnama i u sezoni nagrada jer je njegova kampanja snažna i glasna, i u njoj se naglašava trenutno vrlo trendovski antikolonijalni diskurs, postavlja pitanje američke (bjelačke) krivice i ističe kritika kapitalizma koja je, doduše, bila prisutna i u skoro svim Scorseseovim „mafijaškim” filmovima. Vesterna, pak, u bilo kom obliku, osim čisto dekorativnom, ima vrlo malo... Međutim, ton kojim Scorsese započinje svoj najnoviji film je dosta drugačiji od onoga na što smo od njega navikli. Prvi kadar nije vožnja kranom ili far-šinama, a u prvoj sceni smjenjuju se statični kadrovi u kojima se obredno zakapa lula mira, a poglavica na domorodačkom jeziku objašnjava zašto je tomu tako. Ova jaka i invertirana simbolička gesta (jer se ratne sjekire zakapaju, a lule mira puše) zapravo je opraštanje od starih običaja, budući da je plemenska zemlja sada integrirana u američki sustav, pa će se, rezervatskoj autonomiji unatoč, mlade generacije učiti tuđem engleskom jeziku i tuđim bjelačkim običajima. Odmah nakon scene obraćanja poglavice grupi okupljenih kojom dominiraju žene, djeca i starci, vidimo drugu, manju grupu mlađih muškaraca kako u polju čekaju nešto. To nešto je nafta koja počne šikljati iz rupe u zemlji. To kapitalno otkriće, saznajemo u sljedećoj sekvenci na tragu namjenskog, informativnog nijemog filma, učinilo je narod Osage najbogatijim na svijetu po glavi stanovnika, što je u oštrom kontrastu s njihovim ranijim siromašnim životom na neplodnoj zemlji. Stoga su odabrani članovi plemena brzo prihvatili nov način života, s kućama i poslugom, luksuznim automobilima i šoferima. Njihov teritorij na sjeveru savezne države Oklahoma postao je mjesto na koje su počeli dolaziti poslovni ljudi, radnici, avanturisti i kriminalci. S njima, došao je i zločin, brojne nerazjašnjene smrti i vrlo sumnjiva samoubojstva domorodaca, bez ikakve istrage ili osude, imajući u vidu nezainteresiranost bjelačke policije i bjelačkog sudstva. Dodatna začkoljica u tome je, saznajemo posredno iz razgovora jedne od protagonistica filma, Molly Kyle (glumi je Lilly Gladstone), da Indijanci, iako su vlasnici bogatstva, nemaju zakonsko pravo slobodno upravljati njime, već su, kao „nesposobni” dužni to činiti uz pomoć bjelačkih skrbnika, najčešće odvjetnika nižeg ešalona. Također, imajući u vidu nasljedne i ine bolesti koje domoroce kose u ranijoj dobi negoli bijelce, nasljeđivanje zemlje i naftnih tantijema putem braka djeluje kao sjajna financijska prilika za bijele došljake.

U takvu situaciju dolazi naš drugi protagonist, Ernest Burkhart (Leonardo DiCaprio), veteran Prvog svjetskog rata koji je kao kuhar u pješadiji ipak vidio nešto krvoprolića i zaradio rupturu crijeva, zbog čega ne može raditi teške fizičke poslove. On dolazi na ranč kod svog bogatog ujaka Williama Halea zvanog Kralj (Robert De Niro). Potonji je status i nadimak stekao vještim balansiranjem između bijelaca i domorodaca, te talentom za politiku pomoću kojeg je izgradio poslovni imperij bez nafte na svojoj zemlji. Ernesta na ranču čeka stariji brat Byron koji, za razliku od prostodušnog momka, djeluje hladnije i proračunatije, pa već ima status ujakovog glavnog pomagača. Ernest počinje raditi kao vozač i taksist, a na tom poslu upoznaje i Molly. Kako je ona, zajedno s majkom i tri sestre, vlasnica naftonosne zemlje, i kako svih pet žena pati od neke potencijalno smrtonosne bolesti (Molly od dijabetesa, što je u ono doba bilo jednako smrtnoj presudi čak i u sredinama s boljom medicinskom infrastrukturom), brak s njom koji mu sugerira ujak izgleda kao investicija u bezbrižnu budućnost. Uvjet za to je, naravno, da Molly sama naslijedi sve od majke, a smrt najmlađe sestre Minnie već izgleda kao korak u pravom smjeru. Majka je i sama stara, pa svi, uključujući i nju samu i njene kćeri, samo čekaju njenu smrt. Najstarija sestra Anna zbog svoje će svadljivosti i sklonosti alkoholu i sama prije ili kasnije upasti u nevolju, a Kraljev obiteljski klan ima konkurenciju i u Billu Smithu, još jednom „skvo-mužu” (pogrdni termin za bijelce koji se radi nasljedstva žene Indijankama), koji je nakon Minnie oženio drugu sestru Retu.

Ernest, jednostavan i ne baš bistar muškarac mora se odlučiti kome će biti lojalan. Ujaku, koji ga je uveo u svoje poslove, ili supruzi koju je zavolio, njenoj obitelji i plemenskom savjetu. Pritom, otvoreni sukob još uvijek ne postoji, ali se u okrugu događaju pljačke i ubojstva u kojima Kralj zasigurno ima prste, a možda ih ima i Ernest. Dok Ernest predstavlja našu točku gledišta, a Kralj figurira kao lutkar koji iza kulisa pokreće radnju, Molly predstavlja emocionalno i moralno središte filma. Iako je bolesna i fizički slaba, ona ipak svojom nepokolebljivom voljom pokreće niz događaja. Najvažniji od njih je dolazak Istražnog Biroa (preteča FBI-ja), oličenog u detektivu Tomu Whiteu (Jesse Plemons) i njegovom timu, sa zadatkom da se serija zločina rasvijetli. U pozadini događaja saznajemo ponešto i o rasnim nemirima u Tulsi u istoj saveznoj državi, o dolasku Klana u te krajeve, te o tome da Osage-Indijanci, iako su bili nominalno bogati, to bogatstvo nisu mogli pretvoriti u nekakvu društvenu moć, budući da su ovisili o bijelim liječnicima, odvjetnicima, sucima, policiji i političarima.

Ubojice cvjetnog mjeseca možda je i najjasnije dramaturški strukturiran film od svih Scorseseovih epopeja kakve uglavnom snima u poznoj etapi svoje karijere. Funkcionira zapravo kao klasična tročinka, s neizbježnim digresijama. Ipak, epski format se itekako osjeti, kako u prvoj trećini, koja funkcionira kao ekspozicija u kojoj se uvode likovi i postavljaju njihovi odnosi, tako i u onoj drugoj, podijeljenoj na dvije paralelne radnje, jednu gangstersku i jednu obiteljsku dramu, dok bi treći čin sveopćeg sukoba po više linija, obogaćen izabranim detaljima iz ekspozicije i zapleta, mogao funkcionirati kao samostalni uradak. To je zapravo i bio prvotni plan kad je DiCaprio predložio Scorseseu Grannovu knjigu za adaptaciju. Izvorna ideja je bila fokusirati se na istragu „proto-federalaca” i slučaj niza ubojstava, na tragu knjige, pretvoriti je u napeti triler, ali je plan putem, odnosno Scorseseovim otkrićem kulture naroda Osage, dubine i socijalnih implikacija problema, promijenjen. Nameće se pitanje koliko je to bila dobra odluka, iz niza razloga, prvenstveno čisto filmskih, jer važnost teme i opravdanost inzistiranja na antikolonijalnom diskursu nitko ne dovodi u pitanje. Naime, Scorsese ne može bez svojih digresija, ali one ovdje ne idu u smjeru nečega što je ključno za likove koji u principu ostaju tipski, već su to uglavnom prolongirane etno-antropološke vinjete koje se mogu tumačiti i kao nekakva benevolentna egzotizacija, budući da ključne odluke donose i ključne akcije poduzimaju likovi koji su bijelci. Drugo, iako je Molly etičko i emocionalno središte filma, a Lilly Gladstone igra ju iz sveg srca, ona je dobar dio vremena svedena na pasivni lik, što je autorova stara boljka – on dosta često ne zna što bi sa ženskim likovima koji nisu naprosto ekstenzije muških (izuzetak predstavljaju filmovi Alice više ne stanuje ovdje, New York, New York i Doba nevinosti, gdje su ženski likovi noseći ili makar ravnopravni muškima). Nadalje, možda možemo razumjeti i prihvatiti da Scorsese želi s Ubojicama cvjetnog mjeseca odaslati poruku, ili krik za Indijancima i njihovom sudbom, ali scenarij i režija ne ostavljaju nam ni najmanju sumnju tko dobar dio ubojstava čini i zašto, pa film ne funkcionira kao triler ili krimi-drama, što bi želio biti.

Konačno, i možda kapitalno: koja je poanta u centru priče imati lik koji je definiran svojom glupošću, što dovodi do toga da će se između dva pogrešna izbora on odlučiti za oba, a da se ta glupost kao takva nigdje ne adresira. Takvi likovi-budalaši funkcioniraju, primjerice, kod braće Coen, ali tamo je njihova tupost adresirana i akcentirana. Moguće da je u pitanju još jedan komentar na temu toga da za uspjeh u kapitalizmu nije potrebna neka naročita pamet (jer nju nema niti Kralj), već samo volja, sila, beskrupuloznost ili psihopatija. Pritom se pomalja zanimljiva dimenzija Ernestove moralne ambivalentnosti, primjerice da on iskreno voli svoju ženu dok organizira ubojstva njenih bližnjih, te da se iskreno brine za nju dok joj, vjerujući drugima, svjesno škodi, ali se ta dimenzija ne ispituje podrobnije. Na koncu, i to što su scene često dijaloške i što ih dijele dva Scorseseova omiljena „kućna glumca”, možemo uzeti kao dvosjekli mač u kojem je Leonardo DiCaprio na gubitničkoj strani. Naime, on se jako trudi udahnuti nekakav život Ernestu, ali mu ne ide s tom jednom te istom bolnom (ili tupom) grimasom na licu, dok ga Robert De Niro, lagano podglumljujući, „tuče” u svakoj sceni (u jednoj bizarnoj čak i fizički, ali to je nešto sasvim drugo). Opet, to ne znači da se u Ubojicama cvjetnog mjeseca ne može uživati kroz veći dio filma i u većini aspekata. Osim poigravanja s drugim filmskim formama (dokumentarni i namjenski film), Scorseseova režija je svedenija i manje razmetljiva nego inače, a montažerka Thelma Schoonmaker uspijeva učiniti autorovo pripovijedanje jasnim i lako pratljivim. Vizualno, film odlično izgleda, što zbog raskošnog dizajna, što zbog snimateljskog rada Rodriga Prieta koji sa Scorseseom surađuje četvrti put uzastopce na igranom filmu, dok izbor glazbe Robbieja Robertsona, još jednog autorovog stalnog suradnika, nakon izuzetne uvodne „fusion” pjesme, kreće u akustičnijem smjeru na tragu bluesa i američkog folka, kako bjelačkog, tako i indijanskog. Kada se na koncu sve sabere i oduzme, Ubojice cvjetnog mjeseca nisu loš film i u filmografijama nekih drugih autora ovakav bi uradak stajao pri vrhu, dok smo od Scorsesea navikli na bolje.

The Irishman

kritika objavljena na XXZ

2019.

režija: Martin Scorsese

scenario: Steven Zaillian (po knjizi Charlesa Brandta)

uloge: Robert De Niro, Al Pacino, Joe Pesci, Harvey Keitel, Ray Romano, Bobby Cannavale, Stephen Graham, Stephanie Kurtzuba, Kathrine Nadrucci, Jesse Plemons, Domenick Lombardozzi

Pre gledanja, dva su osnovna razloga bila za skepsu glede novog filma Martina Scorsesea, The Irishman. Prvi je svakako bilo trajanje filma od preko 200 minuta, što ga u moderna vremena smanjene koncentracije čini skoro nemogućim za gledanje iz jednog puta. Drugi krucijalni razlog za skepsu je "de-aging", odnosno digitalno podmlađivanje glumaca koje se, primera radi, Angu Leeju obilo o glavu u njegovom najnovijem filmu Gemini Man.

Osim ta dva, u igri su barem još dodatna tri, vezana za produkcijsku kuću iza filma, izabrane glumce za digitalno podmlađivanje, pa i samog reditelja, odnosno njegovu životnu dob. The Irishman je, dakle, Netflixova originalna produkcija, a ime ovog internetskog audio-vizuelnog giganta je pre svega sinonim za njegovo ne naročito etično poslovanje u smislu uskraćivanja bioskopske distribucije. Sad, kako je The Irishman prestižan projekat sa budžetom od oko 160 miliona dolara i nemalim ambicijama za nagrade, skorojevićka produkcijska kuća je film ipak pustila u bioskope, šačicu odabranih u celom svetu, ali je globalna publika ipak bila uskraćena da film vidi u, od strane reditelja, zamišljenom formatu. Drugo, Robert De Niro, Al Pacino i Joe Pesci su glumci koji su najbolje od sebe već dali: u slučaju De Nira i Pescija upravo sa Scorseseom, pa De Niro i Pacino u principu poslednjih godina glume ili mesečare za honorar, a Pesci je ovom prilikom izvučen iz penzije.

Na koncu, Scorsese je takođe u godinama kada možda i na silu pokušava da "zapakuje" svoju karijeru i da snimi testamentarne filmove na teme kojima se kroz celu karijeru bavio. Prethodni film religiozne tematike, The Silence (2016) koji je pomno razvijao godinama, ako ne i decenijama, podbacio je i u komercijalnom i u umetničkom smislu. The Irishman je takođe godinama čekao na realizaciju, i u današnjim uslovima filmske industrije ne bi ni ugledao mrak bioskopske dvorane da nije Netflixa. Iako svakako ne predstavlja vrhunac rediteljeve karijere, pa čak ni njegovog mafijaškog opusa, reč je o odličnom filmum jednom od onih koji će obeležiti godinu na izmaku i koji je sasvim blizu remek-dela.

Za razumevanje konteksta filma možda nije neophodno poznavanje američke istorije i Scorseseove karijere, ali je svakako preporučljivo jer su te dve stvari tesno povezane na način da reditelj kroz svoje mafijaške epopeje na sebi svojstven način, kafanskim tonom i sa puno digresija, govori o istoriji svoje zemlje. To možda nije bilo očito u njegovom "no budget" prvencu Who's That Knocking on My Door (1968) i prvom filmu koji ga je proslavio, Mean Streets (1973) jer su oni bili čvrsto ukorenjeni u ondašnji trenutak i bavili se kriminalom na njegovom "ulaznom nivou", više kroz milje baraba i zgubidana, nego nekakvih glavešina krimi-biznisa. Sa Goodfellas (1990) je Scorsese objasnio političku ekonomiju organizovanog kriminala i uspostavio standard svoje mafijaške epopeje bazirane na dramaturškom zakonu uspona i pada. Casino (1995) je bio još političniji jer se u svojoj suštini bavio legalizacijom prljavog i krvavog novca kroz industriju zabave. Odatle, Scorsese u svojoj filmskoj i televizijskoj karijeri odlazi u tri smera: film Gangs of New York (2002) i serija Boardwalk Empire (2010-2014) funkcionišu kao pred-nastavci u velikoj istoriji američkog organizovanog kriminala, film The Departed (2006), iako "remake" hongkonškog originala, zapravo je temeljna rekontekstualizacija ubačena u šinu istinite priče o Jamesu "Whiteyu" Bulgeru koji je bio unikatna figura kao velika gangsterska njuška i FBI-jev doušnik istovremeno, a The Wolf of Wall Street (2013), pak, govori o posve legalnom kriminalu u formi finansijske prevare. Iako su navedeni filmovi tematski donekle različiti, tonalno i strukturalno su sasvim na liniji klasičnih mafijaških epopeja.

The Irishman je u tom smislu čista klasika, direktno naslonjena i na Goodfellas i na Casino, sa jednim dodatkom stvarnih imena i stvarnih istorijskih događaja na tragu velikih američkih doku-drama, ali sa manjkom glamura usled godina i životnih filozofija njegovih likova. Naslovni junak, Frank Sheeran (De Niro) je, prema svom priznanju objavljenom u ne-fikcijskom "bestselleru" Charlesa Brandta Čuo sam da krečite kuće (naslov je šifra za plaćeno ubistvo u mafijaškom rečniku) po kojem je Steven Zaillian (odgovoran za scenarije za filmove Schindler's List, Gangs of New York i Moneyball), bio važan šraf u povezivanju najmoćnijeg kamiondžijskog sindikata na čelu sa Jimmyjem Hoffom i mafije, te čovek koji je prijateljevao sa Hoffom da bi ga na koncu ubio. Drugo značajno lice u filmu je filadelfijski šef srednjeg nivoa Russell Bufalino (Pesci), čovek koji je Sheerana uzeo pod svoje i propelirao u mafijaškim krugovima od kamiondžije koji dopušta lokalnom gangsteru sa nadimkom "Britva" (Cannavale) da mrkne nešto mesa iz njegove hladnjače prvo do plaćenog ubice za nepredviđene situacije i na kraju do svojevrsnog "oficira za vezu" između mafije i sindikata. Hoffa (Pacino) u priču ulazi kasnije i postavlja se u njen centar kao čovek koji je dopustio da mu ego pomuti rasuđivanje u odnosu snaga. Harvey Keitel ima omanju epizodu kao veliki filadelfijski "boss" Angelo Bruno, Ray Romano kao Russellov brat i sindikalni advokat William Bufalino, Stephen Graham kao ultra-nasilni sindikalac-mafijaš Tony Provenzano, a Jesse Plemons kao Hoffin sin Chuck. Prisutni su i drugi likovi iz sveta mafije, sindikata i politike, supruge, ljubavnice, deca, rođaci...

O radnji nema smisla previše dužiti priču, dosta se toga tu dešava, u životima naših likova, ali i u pozadini. Izbor Kennedyja za predsednika (namešten od strane mafije, kako se tvrdi), Kubanska kriza (za šta je navodno izabran i gde je podbacio u smislu vojne intervencije), atentat (makar tu nema neukusnih konspiratorskih indicija), kao i istraga koju je Kennedyjev brat Robert, kasnije i sam ubijen u atentatu kao predsednički kandidat, sa pozicije državnog tužioca vodio protiv Hoffe, sindikata i organizovanog kriminala. Dve su, međutim, teme koje se nalaze u središtu filma: lojalnost i starenje. U tom smislu je Sheeran u procepu između svoja dva prijatelja (Hoffe i Russella) i dve organizacije kojima pripada. Za starenje je, međutim, značajan okvir filma, starački dom u kojem Sheeran pripoveda svoju priču, a posebno su bitni uvodni dugi kadar vožnje preko različitih religijskih simbola, kao i posldnji u kojem stari Sheeran gleda u vrata za koja je zamolio sveštenika da ostavi otškrinuta.

Scorsese, međutim, pokazuje veliku agilnost i koncentraciju da vrlo široku priču drži pod kontrolom, pritom preispitujući pravila dobrog ukusa, ubacujući često "flashback" u okviru "flashbacka" i vodeći priču u formi koncentričnih okvira, te ispostavljajući metaforu o životu kao o prolongiranom putovanju drumom (unutrašnji okvir priče je putovanje na venčanje u Detroit na koje Frank i Russell idu sa svojim suprugama, uz brojne pauze za cigaretu i za posliće koje treba obaviti). Tu su od posebnog značaja precizna i pregledna montaža njegove stalne saradnice Thelme Schoenmaker, pomalo mutna i zrnasta fotografija Rodriga Prieta koja glumcima i lokacijama ne daje ni trunku glamura, kao i Scorseseov izbor muzike koja, atipično, nije u "rock", već u još starijem registru pevačkih kvarteta, što odgovara godinama protagonista.

To sasvim odgovara tonu filma koji je pre meditativan nego zabavan, premda ima pregršt crnohumornih opaski u filmu. Likovi u nasilju koje čine ne uživaju, nemaju potrebu nikome da se dokažu, već to prosto prihvataju kao pravila službe i borbe za očuvanje svojih pozicija. To važi i za Sheerana koji je klasičan egzekutor (osim u jednoj sceni kada zbog manjeg incidenta sa svojom kćerkom skoro do smrti premlati lokalnog bakalina), i za Bufalina (kojeg Joe Pesci, atipično, igra kontra uobičajenog tipa, staloženo, ali u tom smislu da njegove reči i pretnje itekako imaju težinu), i za razmetljivog Hoffu koji, za razliku od ostalih, ima respektabilan posao i javne političke ambicije. Svoje uloge i De Niro i Pacino igraju kako najbolje znaju i umeju, dakle sjajno, uz sjajne instinkte i sjajno vođenje, bez trunke "tezgarenja" kao kod slabijih reditelja.

Rečenica koja se ponajviše čuje je "It is what it is", i u toj tautologiji vidimo datost posla. Nekakva izgradnja lika je, međutim, prisutna u još daljim "flashbackovima" kod Sheerana koji je kao američki vojnik streljao neprijateljske zarobljenike u Italiji i sa time mora da živi. U smislu starosti i ispovesti, znakovito je, međutim, odsustvo kajanja, što svakako ide u rok službe, a tereta na duši zbog ubistva prijatelja se Sheeran ne može tek tako rešiti. Ta zakopčanost ide dotle da se naslovni junak ne može pomiriti sa svojom kćerkom Peggy (koju u odrasloj dobi igra Anna Paquin, ostvarujući impresivnu i verovatno najbolju epizodu u filmu) koja je za Hoffu bila posebno vezana.

Nedostataka film ima, ali oni nisu krucijalni. Prvi od njih je ono što se Scorseseu i inače zamera: malo ženskih likova, i to uglavnom slabo razvijenih i svedenih na funkcije poput supruge ili kćerke, ali u ovakvoj priči o samozatajnim muškarcima koji obavljaju "muške" poslove teško da i može biti drugačije. Drugi je inherentna posledica digitalnog podmlađivanja koje možda glumcima daje mogućnost da se uverljivije služe facijalnim ekspresijama, ali limiti tehnologije ne uključuju tela - Pacino, De Niro, Pesci i Keitel imaju stav i pokrete starih ljudi čak i kad su njihovi likovi mladi. Scorsese to rešava kad može kombinacijom širokih i krupnih planova, dakle izbegavanjem srednjih u kojima bi se taj detalj naročito video.

Na koncu, problematično je i trajanje, ali ne na onaj način na koji se prvo pomisli. Nešto sporiji tempo i brojne digresije pomalo deluju opterećujuće u prve tri četvrtine filma, dok u završnoj usporenje savršeno ima smisla. Čini se, pak, da je snimljenog materijala bilo još i više, te da bi The Irishman sa još malo "garnirunga" bio još i bolji. Doduše, možda u nekom drugom formatu, recimo jednosezonske vrhunske televizijske serije, što bi i inače bio format koji Netflixu i uslovima kućnog gledanja bolje leži. Međutim, čini se da je lov na nagrade i prestiž tu odneo prevagu, iako je cena toga da The Irishman ipak nije remek-delo.

Silence

kritika originalno objavljena na Monitoru

2016.

režija: Martin Scorsese

scenario: Jay Cocks, Martin Scorsese (po romanu Shusako Endoa)

uloge: Andrew Garfield, Adam Driver, Liam Neeson, Ciaran Hinds, Issei Ogata, Tadanobu Asano, Yosuke Kubozuka

Moram priznati da se, u trenutku kada se beogradski FEST završava specijalnom projekcijom filma Silence jednog od najvećih filmskih autora ikada Martina Scorsesea, suočavam sa prokletstvom praznog papira. Znajući istorijat ove kompleksne produkcije zamišljene kao “grande opus”, veliki lični projekat ili poslednji nastavak tzv. teološke trilogije (zajedno sa The Last Temptation of Christ i Kundun), a naročito vreme proteklo od akvizicije autorskih prava na roman (1988. godine) do početka snimanja filma, pada mi na pamet da se veliki autor suočavao sa sličnim problemom. Doduše, sa mnogo većim ulozima: moja malenkost će se zadovoljiti poštenim i informativnim kritičkim tekstom, a Scorseseu je ovo možda testamentarni film.

Reč je o ekranizaciji romana Shusako Endoa objavljenog 1966. godine koji je već doživeo japansku ekranizaciju 70-ih godina prošlog stoleća. Knjiga i film tematiziraju događaje iz prve polovine XVII stoleća, odnosno progon japanskih kršćana i jezuitskim misionara uglavnom iz Potugala u toku Šogunata. Istorijski kontekst je jasan: prvi pokušaji uspostave misija i pokrštavanja stanovništva su prošli čak suviše dobro, ali su se japanski moćnici zabrinuli zbog propagande zapadnjačkih uticaja koji bi mogli dovesti do toga da Japan padne u kolonijalni položaj, pa je koncem XVI stoleća hrišćanstvo zabranjeno, a sveštenici, misionari i vernici su sistematski proganjani i sadistički ubijani. Određene izolirane zajednice su se održale uprkos tome, prakticirajući izmenjenu verziju vere sa rudimentarnim ikonama i manje sakramenata. Japan se, naravno, ponovo otvorio za zapadne uticaje, među njima i hrišćanstvo, sredinom XIX veka, misije su ponovo uspostavljene, ali pod strogom kontrolom državne vlasti.

Radnja romana i filma prati potragu dvojice portugalskih jezuita Rodriguesa (Garfield) i Garupea (Driver) za njihovim mentorom i učiteljem Ferreirom koji je nestao u progonima. Glasine koje su došle do šefa misije u Macau, Valignana (Hinds) govore o tome da se Ferreira odrekao Boga i da sada živi kao Japanac sa ženom i sinom. Rodrigues i Garupe ne veruju glasinama, pa se upućuju na misiju da ga pronađu ili makar saznaju istinu o njegovoj sudbini.

Kada se pomoću krijumčara Kichijira (Kubozuka) konačno domognu japanskog tla, zatiču košmarno stanje. Vernici su ugroženi i pod stalnom pretnjom samuraja Inouea (Ogata) kojeg zovu Inkvizitor, ali im takođe očajnički treba duhovno vođstvo. Usled okolnosti, njih dvojica se razdvajaju, a Rodrigues potragu nastavlja sam, što će ga dovesti do zarobljeništva gde će Inkvizitor vršiti pritisak na njega tako što će mukama podvrgavati njegovu pastvu. Jednom kada konačno vidi Ferreiru (Neeson) i potvrdi glasine, njegova percepcija vere i Boga će se promeniti.

Bez sumnje, Silence je divno snimljen i u pojedinačnim scenama vešto režiran film, uprkos tome da nije sniman na originalnim lokacijama, nego na Tajvanu, pa su prizorišta ograničena na plaže, planine, šume, dvorišta i uske zatvorene prostorije. Scorsese majstorski alterira klaustrofobiju i agorafobiju kao dominantna osećanja i to podvlači impozantnom zvučnom shemom sačinjenom od huka vetra i okeana, žamora i vriskova. Ritmično i meditativno, Scorsese izmenjuje poetične pasaže sa naturalističkim, insistirajući na težini iskušenja i čežnji za mirom.

Međutim, problemi počinju sa pričom koja je suviše tanka i linearna da bi držala pažnju u epskom formatu od 160 minuta. Scorsese tu i tamo postavlja filozofska pitanja prave vere i ispravnog hiršćanskog postupanja, odnosno moralne dileme između dogmatskog, odnosno deklarativnog, i pravog hrišćanstva koje možda podrazumeva odricanje od vere na rečima, ali u svrhu spasavanja života nevinih. Međutim, češće smo svedoci prilično teškorukaške simbolike koja kulminira u sceni u kojoj Rodrigues samog sebe vidi kao Hrista, kao i u scenama u kojima se Kichijiro opetovano odriče Boga da bi sačuvao život, pa kasnije moli za ispoved i oprost koje imaju mnogo manje smisla nakon simboličkog poentiranja sa 300 srebrnjaka. Takođe, Scorseseu treba skoro sat vremena da bi išta od filozofskih i teoloških pitanja uopšte pokrenuo, što uvod filma čini prilično dosadnim.

U konačnici, takav pristup ždere i likove i glumce koji ih igraju. Andrew Garfield je još i najbolje prošao sa Rodriguesom koji je u središtu zbivanja i koji sam prolazi kroz teške moralne dileme. Smirujuća aura oko Adama Drivera nije u skladu sa oštrim konturama kojima je Garupe ocrtan kao dogmatik na liniji biblijskih mučenika. Liam Neeson je praktično potrošen jer njegov Ferreira nema dovoljno prostora da se razvije kao lik, iako je potencijalno zanimljiviji čak i od Rodriguesa. Opet, internacionalni glumci su bolje prošli nego japanski, u Inkvizitoru ne vidimo ništa ljudsko, što je valjda i zamisao, ali ga i tretman u scenariju i Ogatina gluma okreću u pravcu karikature, dok je Kichijiro više nalik na jadnu seosku budalu nego na čoveka koji se nalazi u ozbiljnom moralnom i egzistencijalnom problemu i koji zbog toga pati. Hrišćanski vernici su oslikani sa elementarnom toplinom, ali su slabo profilirani, a potencijalno kompleksni prevodilac (Asano) postaje, zajedno sa Inkvizitorom, glasnogovornik japanskog surovog pragmatizma.

Na koncu, jedan od grehova Silence je što suviše liči na kompozit sastavljen od Scorseseovih, ali i tuđih filmova. Jasne su poveznice sa The Last Temptation of Christ (motivi patnje i žrtve) i Kundunom (meditativnost), ali se može iščitati još koješta, od Ben Hura (Kichijiro iz nekog, nama nepoznatog, ali sigurno simbolički bitnog razloga orbitira oko Rodriguesa) do Apocalypse Now (Ferreira dok ga ne pronađu, a pomalo i u razgovoru, figurira kao Coppolin / Miliusov pukovnik Kurtz, lik oko koga se pletu glasine i legende i čija je simbolička vrednost veća od realno-životne). Scorsese će prilično vešto ubaciti probrane citate Bressona i Dreyera, dok u poslednjoj sceni pokušava da citirajući Solaris Andreja Tarkovskog postigne efekat Citizen Kane Orsona Wellesa, što mu baš i ne uspeva, nego ionako problematičan kraj zasnovan na nepotrebnom objašnjenju postaje čak kičasto banalan.

Silence tako ostaje rastrzan između objektivne žurbe da se film završi zbog pretnje sudskim procesom zbog zadržavanja autorskih prava, autorske veštine koja se ne može negirati i nezdrave ambicije da jednom za sva vremena Scorsese raščisti dileme o veri. Njegovo premišljanje “ima Boga – nema Boga” i zašto isti ostaje nem na patnju ljudi koji mu se zaklinju na vernost odaje jedan starački utisak ni blizu one hrabrosti i perceptivnosti koju je autor demonstrirao ranije tokom svoje karijere. Plaši li se to Martin Scorsese smrti?

The Wannabe

2015.

scenario i režija: Nick Sandow

uloge: Vincent Piaza, Patricia Arquette, Michael Imperioli, David Zayas, Doug E. Doug, Domenick Lombardozzi, Vincenzo Amato, Nick Sandow

Sećate li se Tommija i Rose, ultra-simpatičnog para koji je bezobrazno pljačkao mafiju u zabavnom filmčiću Rob the Mob? Oni su stvarno postojali, deo su newyorških kurioziteta i urbanih legendi. A kako i ne bi bili sa tim opuštenim stavom i idejom da skupljaju novčanike nenaoružanim gangsterima na druženjima i svu lovu sprcaju na luksuz i drogu? Njihov prvi filmski tretman je bio romantiziran do maksimuma, pa je i film bio simpatičan, pozitivan i vedar.

The Wannabe nudi ozbiljniju sliku koja više odgovara istini. Tommy i Rose nisu, dakle, zaljubljeni blesavci nego više par očajnika u potrazi za prečicom do boljeg sutra, više onako “sa dna kace” i vredni sažaljevanja. Tommy, ovde nazvan Thomas (Piaza) jedan je od onih jadnika koji se furaju na mafiju i mafijaške legende, želi da postane delom iste, ali je jasno da nije materijal: niti je čvrst, niti je naročito pametan. Jedan od onih koji će dobiti batine na ulici, ali ga to neće sprečiti u uzaludnim pokušajima. Čak i kad robija, to će biti zbog gluposti.

Rose (Arquette) je drugi tip očajnika, skoro sredovečna žena ne baš blistave prošlosti i reputacije, ljubiteljica seksa i kokaina, zaglavljena na neinspirativnom poslu. Thomas joj je možda slamka spasa, mlađi muškarac koji će je dobro tretirati, nuditi joj snove i fantazije da će jednom biti sve u redu, da će je voditi na Havaje i tome slično. Ona će se, za uzvrat, navući na njegovu mafijašku triviju i “wannabe” entuzijazam. Njihov prvi pokušaj da “nameste” porotu na suđenju njegovom idolu Johnu Gottiju će neslavno propasti, rušeći i ono malo uličnog ugleda što su ga njih dvoje imali. Pljačke koje su usledile zapravo su očajničke kontra-mere i kratkoročna, površna rešenja, zapravo još jedan fiks fantazije.

Nije tu problem ni bliskost istinitoj priči, ni realizam u tretmanu postupaka. Još manje je problem socijalni kontekst New Yorka i Italo-Amerikanaca s početka 90-ih godina. Nije problematično ni rušenje jedne zapravo romantične priče i vraćanje iste u milje očajnika. Ne smeta mi toliko ni to što pljačke, kao najzanimljiviji i najbizarniji deo priče zauzimaju tek delić filma.

Problem je to što su dvoje naših anti-heroja u svom očaju prikazani kao blago ometeni u razvoju. Thomas me je podsetio na jednog tipa kojeg sam poznavao u osnovnoj, išao je sa mnom u razred do petog kad je ponavljao (i otklonio svaku sumnju da je retard) i koji je kasnije stalno izvodio neke baronije i hvalio se kako se poznaje sa ovim ili onim iz ofucanog beogradskog podzemlja (kao oni “Arkan mi kum” Cigani). U blizini takvih likova osećam nelagodu, znam da su produkt sjebanog društva u kojem se ne snalaze pa se ugledaju na kriminalce (jer imaju lovu i pičke), ali takođe znam da im pomoći nema. Taj moj znanac je imao i brata koji se nije vadio iz zatvora, a kad bi ga pustili na slobodu, prvo bi opljačkao svoje roditelje... Ni Rose ne bi bila puno bolje društvo, takve očajnice su napast gde god se pojavile.

Razlika između to dvoje likova je pre svega u kalibru i talentu glumaca. Vincent Piazza ne uspeva Thomasu udahnuti ništa ljudskosti i pristojnosti (što je nužno za bilo kakvu identifikaciju), već nam ostavlja da ga žalimo kao retarda ako smo sposobni. Patricia Arquette je ipak dosta bolja glumica od toga, Rose je u njenom izvođenju nijansirana, strašna koliko i površno privlačna i tako zastrašujuće ljudska. Osim njih, kroz film će prodefilirati razne italo-američke filmske i televizijske njuške, Domenick Lombardozzi, Michael Imperioli, Vincenzo Amato i drugi, doduše u veoma malim i relativno tipskim ulogama.

Oni nisu dovoljni da nam skrenu pažnju sa problema u samoj osnovi filma, ali su simpatična distrakcija. To što film kao producent potpisuje Martin Scorsese daje filmu malo legitimiteta kad je njegov autor u principu nepoznat televizijski glumac. Nažalost, sa ovim čitanjem urbane legende o Tommiju i Rose nismo dobili ništa naročito novo, niti naročito dobro. Nije to trebalo dirati. Svakako ne ovako.

The Wolf of Wall Street

2013.

režija: Martin Scorsese

scenario: Terence Winter (prema autobiografiji Jordana Belforta)

uloge: Leonardo DiCaprio, Margot Robbie, Jonah Hill, Matthew McConaughey, Kyle Chandler, Rob Reiner, Jon Bernthal, Jon Favreau, Jean Dujardin, Joana Lumley, Katarina Čas, Cristin Milioti, P.J. Byrne, Kenneth Choi, Brian Sacca, Kenneth Zabrowski,

Svake godine se pojavi ovakav ili onakav film oko koga se nadigne neka vrsta moralne frke i panike. Prošle godine svi su tupili o “waterboardingu” u Zero Dark Thirty, što je rezultiralo slabim učinkom filma kod Akademije, a ove godine je to “počasno” mesto zauzeo The Wolf of Wall Street, kontroverzni biopic kontroverznog biznismena. Tako smo se naslušali o mizoginiji, golotinji, upitnoj moralnoj poruci, ako je uopšte ima, trajanju filma i budžetu, da je u drugi plan pala bilo kakva rasprava o kvalitetu samog filma. U konačnici, kada prođe dovoljno vode Hudsonom i East Riverom, kada se promeni postava heroja i anti-heroja današnjih dana i kada se pojave neki novi filmovi sa nekim novim šokantnim i upitnim sadržajem, The Wolf of Wall Street će se procenjivati samo na osnovu svojih kvaliteta.

I po tom pitanju sam prilično pesimističan. U pitanju je haos, zbrka na ekranu, triler priča ispričana kao ćorava “fratboy” komedija, sa nekoliko blistavih momenata crnog humora, grafičkim prikazima orgijanja i drogiranja i na kraju potpuni trijumf stila nad supstancom. U tri sata trajanja, film pokazuje nešto supstance u prvoj polovini i na samom kraju, ostavljajući gotovo polovinu filma u praznom hodu sa ponavljanjem (u boljem slučaju gradiranjem) ranije viđenih šablona. Pošto je u pitanju film Martina Scorsesea, u pitanju je zabavna zbrka koja će nas držati prikovanim za ekrane, ali nisam tačno siguran koji je sentiment iza toga. Ima tu i malo fascinacije idiotarijama koje prakticiraju veseli brokeri, malo gađenja, malo neverice usled preterivanja i čega sve ne.

 

Sadržaj se da prepričati donekle jednostavno, u pitanju je prikaz uspona i pada Jordana Belforta, čoveka koji je izveo jednu od najdrskijih i najbezobraznijih prevara sa akcijama na američkoj berzi, takozvanu “pump and dump” shemu. Formula je poznata, takve uspone i padove su doživeli i Henry Hill, (anti-)junak u Goodfellas i Sam Rothstein, (anti-)junak u Casinu. Nakon uvodne scene žurke u kompaniji koja se dešava, pretpostavljamo, jednog običnog radnog dana, gde se zaposlenici takmiče u pikadu sa kepecom umesto strelice, Belfort (DiCaprio) nam objašnjava mehanizme ovisnosti. Tu je alkohol, tu je kokain, tu je koktel tableta, tu su kurve i iznad svega, tu je lova.

On počinje kao junoša sa očima punim love u legitimnoj brokerskoj kući, gde uči zanat od “real world” verzije Gordona Gekka, brokera srednjeg nivoa po imenu Mark Hanna (McConaughey), u tri scene koje referiraju i na Gekka i na Aleca Baldwina u Glengarry Glen Ross, ali avaj, njegov prvi dan na poslu kada dobije licencu je “crni ponedeljak”, drugi najveći krah u XX stoleću. Njegova firma propada, i on ostaje bez posla. Belfort će lako naći posao u “boiler room” firmi, operaciji specijalizovanoj da prodaje deonice firmi koje nisu dovoljno velike da budu izlistane na berzi klijenteli sa nižim platežnim sposobnostima (najčešće preko oglasa u porno-magazinima). Razlika između takve i legitimne firme je, pored klijentele i u proviziji: što je firma manja, provizije su veće. Belfort dobija genijalnu ideju da spoji dva sveta, napravi pseudo-legitimnu firmu koja će nabijati vrednosti đubretu od akcija i uvaljivati ih što bogatijij klijenteli.

Belfort je već perverzna, deformirana ličnost, ovisnik o svemu i svačemu i oko sebe okuplja “ekipu snova”, sačinjenu uglavnom od dilera trave iz kraja i prodavca dečijeg nameštaja po imenu Donnie (Hill), i zabava počinje. Firma raste, kurve se dovode na dnevnoj bazi, kokaina ima dovoljno da ubije Tonija Montanu. Jordan radi “upgrade” samog sebe, ostavlja prvu ženu, da bi oženio seksi plavušu Naomi (Robbie), kupuje vilu na fancy lokaciji, jahtu, avione, helikoptere, ferarrije i lamborghinije. I naravno privlači nepotrebnu pažnju regulatornih komisija i FBI-ja na sebe. Znamo kako se ta priča najčešće završava, gledali smo već.

 

Ako The Wolf of Wall Street gledamo kao film o ovisnosti, i to o novcu i moći, vraćamo sa na teritoriju Goodfellas i Casina. Scorsese, i sam bivši ovisnik o kokainu, zna mehaniku po kojoj se to kreće. Supstanca ili ideja je tu manje bitna, ključno pitanje je kada je toga nečega dovoljno. Odgovor je, nažalost, nikada. Ko jednom uđe u mašinu, neće iz nje izaći, naročito ne svojevoljno i naročito ne bez posledica. Vraćanje na prethodne filmove nije slučajno, iako je Scorsese versatilan autor koji na različite načine priča različite priče. Ipak, ne možemo se oteti dojmu da The Wolf of Wall Street pokušava iskustva ranijih filmova transplantirati u novo okruženje finansijskog kriminala gde sam život nije ulog, kao i da ta i takva transplantacija nije nimalo jednostavna ni glatka.

Mean Streets je klasična ulična priča, koja je ponudila alternativu Coppoli i filmu The Godfather, umesto spektakla imali smo “straght priču” direktno sa ulice, iz miljea baraba, gde je mafija bila uglavnom van dosega likova filma. Goodfellas priča pouču priču o usponu i padu jednog karijernog mafijaša, Casino je priča u velikoj meri o legalizaciji prljavog novca. Iako ima razlike u pripovedačkom tonu, i iako smo prisniji sa Henrijem negoli sa Samom, dominantni ton obeju priča je anegdotaran, skoro kafanski. Belfortova priča u The Wolf of Wall Street je ponekad intonirana kao predavanje, ali se u najvećoj meri može svesti na govnarsku priču, na baroniju, preserans i preterivanje. Za razliku od prethodna dva filma čiji je temelj “politička ekonomija” mafijaških poslova ili legalizacije istih kroz kocku, u poslednjem filmu nam i reditelj i narator uskraćuju informacije kao nebitne. Jebiga, kako kome!

 

Umesto toga, klasična priča je punjena pokušajem šoka, orgijama, drogiranim idiotarijama, pričama o kurvama, kretenskim motivacionim govorima punim sportskih i ratničkih metafora, pizdarijama sa jahtom, kućom i putovanjima. Ima tu legendarnih scena, recimo kada raspravljaju o pravnim posledicama ako preteraju sa bacanjem kepeca, svaka scena sa Mad Maxom (Reiner), nekonvencionalna upotreba čmara, šišanje sekretarice na ćelavo, klasifikacija kurvi na isti način kako se klasifikuju akcije, priča o momačkoj večeri, o švercu novca u Švicu, dve scene sa Naominom tetkom iz Londona (Lumley) scena ubijanja od “ludes” tableta, vožnja do “country cluba”, kolaps, vožnja nazad i veoma fizički odglumljena scena koja kao da je otpala iz Pulp Fictiona. Ritam je brz, scene se brzo smenjuju, neke od njih i ponavljaju, ali tu je veoma malo supstance.

Nije da imam moralnih problema sa tim, ko me poznaje zna da ne osuđujem drogu, kurve, orgije i kepečenje (sportsku aktivnost koja uključuje kepece kao sredstva ili objekte), naročito ne na filmu. Trpim čak i infantilnost. Problem je kada se šok prestane da deluje, kada shvatim da su svi likovi karikaturalni i da su silne distrakcije, ma kako bile zabavne, a ubrzo prestaju biti, ugušile priču.

Belfortovi prijatelji su kreten do kretena, ali nisu razrađeni dalje od njihove funkcije u firmi. Izuzetak je Donnie, koji je karikatura karikature i za koga nije jasno zašto bi ga iko postavio za doglavnika. Belfortov arhi-neprijatelj, agent Denham (Chandler) ima svega nekoliko scena od toga dve legendarne, ali ipak je sveden na uniformu i radnu etiku, i vrlo je odsutan iz glavne slike, da ne pominjemo da je jedini koji predstavlja kakvu-takvu kontru Belfortovoj veoma uvrnutoj harizmi. Naomi tek pred kraj dobija neke obrise ljudskosti, dotle je samo figura i trofej, a i ti obrisi ljudskosti su dati isključivo u italo-američkoj turbo-katoličkoj paradigmi. Nemam ništa protiv toga, to je osnova rediteljevog morala, ali nekako to ne kupujem tako naprasno.

Ima razloga za sve to, čak je prilično jednostavan razlog u pitanju. Sve što vidimo, vidimo iz Belfortove perspektive. On je ljude gledao kroz novac i funkcije, svoje klijente je gledao kao krave-muzare, a ne kao žrtve, ženu je video kao trofej, agenta kao dosadnog stršljena, drugare i kolege kao ortake za zabavu uz povremeni poslić u skladu sa mogućnostima, a sebe na krovu sveta. Hoće to od love i droge. Rediteljski komentar se vidi tek na samom kraju. Počinje sa veoma neprijatnim fizičkim obračunom sa ženom, ali to je motiv preuzet iz Raging Bulla. Nekoliko scena kasnije vidimo agenta Denhama kako se posle uspešno obavljenog posla vraća kući javnim prevozom, među ostalim “očajnicima”, sa umornim izrazom lica, nakon toga vidimo Belforta u zatvoru sa teniskim terenom... Komentar pogađa poentu, razobličuje društvo koje razjedaju socijalne razlike, a poslednja scena objašnjava mehanizam fascinacije takvim likovima. John Steinbeck je napisao da se socijalizam nikada nije primio u Americi, zato što mali čovek ne vidi sebe kao malog čoveka, nego kao budućeg milionera koji je trenutno bez kinte. I bio je u pravu. Belfortu je odabrao možda drugačija, sofistciranija sredstva od Sama Rothsteina i Henrija Hilla, ali cilj im je bio isti, i da se debatirati da li su brokeri i špekulanti oterali mafijaše iz posla.

 

Oklevam da se izjasnim po pitanju kvaliteta pojedinačnih ostvarenja, jer ih je teško iz haosa izdvojiti. The Wolf of Wall Street izgleda atraktivno, sjajno je snimljen i vešto montiran. Izbor muzike deluje kao da se trudi da oboji period dešavanja radnje, ali nije efektan kao u drugim Scorseseovim filmovima, možda sam period nije bio dobar, možda su se ljudi za to trudili previše, možda premalo, ali ostaje utisak nalepljenosti. Kao momenat za pamćenje moram navesti obradu “Mrs. Robinson” koja se čuje kada se Denham vozi metroom, koja je u isto vreme tematski potpuno promašena, ali jedan njen stih istrgnut iz konteksta savršeno oslikava scenu.

O glumi će se još dosta raspravljati. Scorsese je poznat kao autor koji jako puno izvlači iz glumaca, a ovo mu je već peta saradnja sa Leonardom DiCapriom. Nemoguće je ne povući paralelu sa takođe prošlogodišnjim ostvarenjem Baza Luhrmanna The Great Gatsby, sa istim glumcem u glavnoj ulozi. Oba lika su nastanjena u vilama na Long Islandu, obojica su mutni bogataši, oba filma portretiraju zabave više nego što je to zdravo za priču i oba filma su trijumf stila nad supstancom. Za razliku od romantičnog Gatsbija, Belfort je veoma samoživ, ali svejedno harizmatičan lik. Lošiji glumac od DiCapria bi se polomio na takvom liku, naročito u filmu koji toliko često menja ton i zahteve od glavnog glumca, ali DiCaprio u svakoj sceni daje svoj maksimum, prepušta se i odlazi dalje nego ikada do sada, bez rezerve. Margot Robbie se ne ističe ničim posebnim, osim fizičkim izgledom, njen akcenat je preteran, gluma limitirana i u skladu sa glumačkim zadacima. Jonah Hill svoju personu iz ćoravih komedija koje često radi dovodi na novi nivo ludosti i uvrnutosti, i to je u neku ruku simpatično, ali teško je govoriti o kvalitetima glumca koji retko izlazi iz zone ugodnosti (Moneyball je izuzetak), pošto u The Wolf of Wall Street njegova uloga nije čak ni u drugačijem komičarskom ključu nego inače. Postava sitnijih epizodista je sjajna, Kyle Chandler rastura scene u kojima se pojavi, kao i Joana Lumley i Jean Dujardin. Problem je što se ne pojavljuju dovoljno često i dovoljno dugo da bi im uloga u ovom filmu bila referentna za bilo šta.

Iskreno, voleo bih da pogledam integralnu verziju od četiri sata i procenim šta je od toga ošišano. Ako je ošišano još orgija i zabava, neka je. Mada je moguće da se tu zagubila i priča. Zapravo, ovaj film od gledaoca traži da veruje da reditelj zna šta radi. Sad, ne bih da pametujem, jer Scorsesea cenim kao autora, ali meni bi film bio bolji sa više priče, a manje propratne dekoracije (dekadencije), skraćen na nešto preko dva sata. Ovakva izvedba mi deluje isforsirano i preterano, čak nepotrebno. Moguće je da je odabrao pogrešnu osobu za portret. Moguće da se priča mogla ispričati i na neki drugi način. Moguće je da je, bežeći od klišea, upao u nebulozu, ipak ima dosta filmova o finansijskim prevarama, i pritom ne mislim samo na Wall Street, nego i na Margin Call, Boiler Room, Rollover... Na neke od njih se čak malo i naslanja ili ih ironizira. Sa druge strane, ove sezone ima još nekoliko filmova slične tematike, sa ovakvom ili onakvom muljažom i prevarom u centru. U tom smislu, direktni konkurent American Hustle je suzdržaniji i manje vulgaran, sa čvršćom strukturom priče i uverljivijim likovima, gde je haos jedan od elemenata šarma i zabave, a nije preuzeo ceo film. Treće, kao i sa Inside Llewyn Davis, možda je problem u tome što sam očekivao nešto drugo i što će mi trebati vremena da dozvolim da mi film priraste srcu. Ne znam da li će mi to uspeti sa The Wolf of Wall Street.