Studio 666

 kritika objavljena na XXZ

2022.

režija: B.J. McDonnell

scenario: Jeff Buhler, Rebecca Hughes

uloge: Dave Grohl, Nate Mendel, Pat Smear, Taylor Hawkins, Rami Jaffee, Chris Shiflett, Whitney Cummings, Jeff Garlin, Leslie Grossman, Jenna Ortega, Kerry King, John Carpenter, Lionel Richie, Will Forte

Krvav je hleb umetnički, a muzikantski u tome nije nikakav izuzetak. Čak i kad nema egzotičnih hobija poput kolekcionarstva svega i svačega, opijanja, drogiranja, razvoda i alimentacija, treba se grčevito boriti za opstanak na sceni u sve težim i težim uslovima. Ploče kupuju situirani audiofili, diskove više skoro niko, virtuelni servisi su ranjivi na pirateriju, turneje postaju sve zahtevnije, a za krajnjeg konzumenta sve skuplje, a treba održati neki nivo. U tom smislu, ideja da jedan od trenutno najvećih i najpopularnijih rock sastava snimi „trash“ film u žanrovskom kalupu horor-komedije u promotivne svrhe zvuči kao razuman potez.

Studio 666 bi se isto tako mogao nazvati „Foo Fighters: The Trash Movie“ budući da u njemu Dave Grohl i ekipa igraju sami sebe kako odlaze u ukletu kuću da snime svoj deseti, jubilarni album. Nije to naročito nov koncept, Tennacious D su snimili The Pick of Destiny koji bi se mogao podvesti pod „heavy metal“ horore stilski, iako muzika nije nužno na toj šini. Gorak ukus, pak, ostavljaju neke druge stvari koje su produkt sticaja okolnosti i nemaju nužno veze sa samim filmom: prerana i neočekivana smrt bubnjara Taylora Hawkinsa je rezultirala prekidom turneje i u velikoj meri obesmislila egzistenciju filma u periodu između prve runde „streaming“ distribucije i izlaska na čvrstom video-formatu.

To opet ne znači da film sam po sebi mora biti kvalitetan, iako ima neke svoje momente. Studio 666 se uglavnom šeta po liniji klasične komedije u kojoj su i sastav i stanje stvari u muzičkoj industriji na meti uglavnom klasičnih, ponekad čak istrošenih fora i fazona, da bi postepeno skretao prema hororu koristeći se nekih tipičnih žanrovskih poštapalica, poput uklete kuće, izmišljene rock-istorije koja referira na neke stvarne slučajeve i okultne podloge. Usput se ubacuju prozivke, reference i cameo-uloge u svrhu skupljanja komičnih poena, sa polovičnim uspehom. Primera radi, komičarski potencijali glumaca kao što su Will Forte, Jeff Garlin i Leslie Grossman su potrošeni na po scenu ili par njih, Whitney Cummings prolazi tek nešto bolje iako joj je lik na jednu notu, a simpatije će pre pobrati muzičari kao što su Kerry King i Lionel Richie, te reditelj i kompozitor John Carpenter (da, baš taj).

Verovatno su najboljoj poziciji Grohl i društvo, a ponajviše sam Grohl čija je film i bio ideja inicijalno. Ne samo da njegov lik ima najviše „mesa“ (ipak je on taj koji poludi, odnosno pokupi kletvu i kreće da ubija svoje kolege i drugare), nego postaje evidentno da je on taj koji više od svih uživa u pažnji javnosti, ali i u svim aspektima svog posla. Dobro je to što još uvek može primiti ili makar izmisliti šalu na svoj račun, ali Studio 666 ostaje samo gledljiv film, daleko od dobrog ili po bilo čemu posebnog. Mada, ako su se zabavljali snimajući ga, zaslužili su.

A Film a Week - 40 Steps

 previously published on Cineuropa

Hatred is taught, but so is tolerance. An attempt to do so in a very specific situation is the central topic of the documentary 40 Steps, written and directed by Gad Aisen and Manor Birman, which has just premiered at Docaviv, where it also triumphed in the Beyond the Screen Competition.

The title of the film refers to the distance between two schools that share a playground in the Shapira neighbourhood, in the southern part of Tel Aviv. One of them, Shapira Neighbourhood School, is public, while the other, Shorashim State-Religious School is, well, religious. The former is attended by students coming from the ranks of the secular people in the area, many of whom are immigrants and refugees from Palestine, Africa and the former Soviet Union, while the second is attended by the Orthodox Jewish kids who are descendants of the immigrants from the previous waves. The trouble is rooted in the past, specifically some 100 years ago, when Shapira was founded by the Jews looking for cheaper land than that which was available in fast-growing Tel Aviv, and for peace and quiet, which was not the case in Jaffa. Since 1924, Shapira has become home to countless waves of Jewish immigrants and refugees from different parts of the world, but the most recent influx that the neighbourhood has witnessed has brought people who are not religious, or even Jewish at all, whom the “natives” see as a threat.

It is up to the two heads of the schools, Shahar and Elior, to make things work while not betraying the principles that both of the institutions were founded on. They have to find a common language to reconcile both of the opposing cultures, while also dealing with the personal problems of their students and their parents, plus the wider problems of the community, such as the pressure from gentrification and the division of the population along several fault lines (other than the best-known Israeli-Palestinian conflict, there are also tensions between the religious and the secular, the European and the African, and between generations of immigrants), which can result in protests that verge on violence.

The filmmaking duo takes a humanist perspective, which prevents them from being objective or neutral, but nevertheless, they try to provide the necessary screen time for both sides, represented by the two protagonists and a gallery of supporting characters (the students, their parents, and the heads’ own parents, spouses and children) in each camp. Sometimes, they unearth the absurdities inherent in this society (the leader of the organisation behind the protests against the “infiltrators” is a former leftist and peace activist who also belongs to marginalised societal groups, being a woman, a lesbian and a child of Holocaust survivors), but their primary goal is to provide a sympathetic ear for both sides and to convey a message of tolerance.

On the level of its craft, 40 Steps is decent and thorough, while not exactly an innovative film. The semi-observational approach (the subjects rarely talk directly to the camera, which follows them around closely) fits the material. The switches between the semi-close-ups shot by Aisen and the aerial drone shots and 3D graphics add to the dynamics, while the rapid editing by Noga Weizman, which employs a jump cut here and there, keeps the tempo upbeat for the whole of the doc’s 78 minutes.

George Carlin's American Dream

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Slavoj Žižek i Džordž Karlin zapravo su dve strane istog novčića koji možemo nazvati „stend-ap“ filozofijom.

Niti jedan niti drugi nisu izmislili taj koncept, zasluge za tako nešto pripadaju Melu Bruksu: u ,,History of the World, Part I“ (1981) „stend-ap“ filozof zabavlja debelog Cezara, sve dok ga ne uvredi i fasuje smrtnu presudu. Ali, nazad na temu...

Žižek je komedijaš među filozofima koji zauzima pozu da bi bio interesantan, kako bi znatiželjnoj publici preneo neka razmišljanja, a Karlin je filozof među komičarima koji prirodni talenat da bude zabavan koristi kako bi na zabavan i pitak način predočio ono što smatra bitnim. Isto tako, Žižek će razglabati o filmovima i u njih (nekad s pravom, a nekad ne) učitavati tumačenja, a Karlin je upravo dobio dvotomni televizijski film sebi u čast o kojem ja, koji nisam ni Žižek ni Karlin, ni komičar ni filozof, moram da razglabam vama, dragim čitaocima, za pružanje zrnaca mudrosti upakovanima u zabavu.

,,George Carlin’s American Dream“ u režiji Džada Apataua i Majkla Bonfilja dvotomni je televizijski dokumentarac u produkciji televiziji HBO koji traje preko tri i po sata sveukupno, što ga približava formatu mini-serije, koji ima za cilj da nas upozna s likom, delom i zaostavštinom jednog od najboljih „stend-ap“ komičara svih vremena. I pre nego što krenemo u detaljniju analizu sadržaja dokumentarca, valja istaći dva presudna „kvaliteta“ koji boje ovaj dokumentarac: njegovo američko i televizijsko poreklo, što u pravilu znači da možemo očekivati obilje „govorećih glava“, arhivskih snimaka, grafika i naracije „iz off-a“ u cilju prenošenja, ponekad čak i „nabijanja“ poente.

Karlin srednju školu nije završio, ali su mu ambicije bile jasne: želeo je da postanje di-džej na radiju, komičar i glumac, po ugledu na svog velikog uzora Denija Keja. Karijerni put ga je vodio preko službe u američkom ratnom vazduhoplovstvu (odakle je bio otpušten, tri puta procesiran zbog neposlušnosti i sukoba s nadređenima, te više puta kažnjavan na licu mesta iz istih razloga) do „tezge“ na lokalnom radiju u Luizijani gde mu se nalazila baza, te upoznavanja s kolegom Džekom Bernsom i njihovih zajedničkih tačaka po bitničkim kafeterijama... Pa do zajedničke selidbe u Los Anđeles i pokušaja da karijeru komičara izgrade u okviru televizijskog sistema, kao deo tima komičara koji svi imaju standardne uloge u skečevima. Karlinove najpoznatije bile su hipik koji naduvan čita vremensku prognozu, narednik-Indijanac i tupavi radio-DJ.

Karlin je sve vreme voleo i da putuje i nastupa, a na putu je upoznao i prvu suprugu Brendu s kojom je imao i kći-jedinicu Keli. Kako na televiziji nije dobio šansu da avanzuje u glumca, a sam okvir mu je bio prilično rigidan, napustio ju je. Promenio je stil i, sa pojavom kontrakulture, postao prvi pravi kontrakulturni komičar, ali i zavisnik od kokaina, sa čime je u velikoj meri uništio zdravlje, dok se njegova supruga borila s alkoholizmom i depresijom zbog svedenosti na ulogu domaćice.

Ostatak je manje-više istorija: nekoliko faza kroz koje je prolazio, od psovačke borbe protiv cenzure i retradicionalizacije društva, preko faze društvenih komentara, do one mračne i mizantropične na kraju karijere, na kraju svake klizeći u irelevantnost i prevaziđenost. Ali, za razliku od ostalih, on je bio sposoban da uvek iznova reinventira sam sebe, otkrije novu putanju u komediji kao izrazu i utre put nekim novim, mlađim generacijama od kojih bi kasnije učio, te da zaigra u filmovima, doduše koloritne epizode, i da makar jedno vreme ima svoj televizijski komičarski šou.

Skoro svi problemi s Apatauovim i Bonfiljinim dokumentarcem skoncentrisani su u njegovom prvom delu. Hronološki je postavljen, što je za prvi deo zahtevalo više objašnjenja i svojevrsnog protrčavanja kroz etape u Karlinovom životu i izazove koji su ga morili. Drugi deo bavi se događajima koji su nam istorijski bliže i koji su dovoljno dobro dokumentovani, pa umesto objašnjenja možemo dobiti i smisleniji komentar, i to uglavnom od Karlinovih mlađih kolega-komičara poput Kevina Smita, Džerija Sajnfelda, Taja Bura, Krisa Roka, Stivena Kolberta i mnogih drugih, ali i od kćerke Keli, brata Patrika i druge supruge Seli Vejd koji bacaju novo svetlo na privatnu stranu medalje.

I tu dolazimo do glavne ograničavajuće okolnosti: Karlinovo delo i njegova zaostavština suviše su obimni da bi se mogli „sabiti“ u jedan dokumentarac, pa makar i dvotomni i u trajanju od preko tri i po sata. Naročito ako je isti rađen po tipično američkom i tipično televizijskom sistemu u cilju da objasni što više rukavaca. Srećom, Apatau i Bonfilja su dovoljno bistri da iskoriste najzanimljiviji materijal koji im je na raspolaganju i da naraciju uglavnom baziraju na isečcima iz brojnih intervjua koje je Karlin davao tokom svoje karijere, te da uključe snimke iz njegove privatne arhive. Na kraju, ,,George Carlin’s American Dream“ je pristojan dokumentarac o čoveku čiji format prevazilazi te okvire.

Top Gun: Maverick

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Lepih 36 godina posle originalnog ,,Top Gun“ filma, i dalje se sećamo imena, odnosno nadimaka kao što su Maverik, Ledeni, Gusan...

,,Top Gun“ (1986) Tonija Skota svakako je bio jedan od većih hitova osamdesetihih - delom zbog junačkog eskapizma koji je nudio (direktne borbe aviona su već tada bile prilično anahroni koncept), delom zbog intenzivne, a opet decentne romanse koja se odvijala u pozadini pilotske akcije, a delom i zbog tog mužjačkog duha konstantnog nadmetanja začinjenog s nemalom dozom homoerotike.

Ali, više od spektakla, ,,Top Gun“ je bio propagandni film koji ne samo da se mogao koristiti kao reklama za regrutaciju svežeg pilotskog „mesa“, nego je i pogodio duh vremena pozne faze Hladnog rata, predstavljajući Amerikance superiornima u odnosu na Sovjete na svim poljima, od vojno-tehničkog, preko socijalno-ekonomskog, pa do moralnog, a da samog „neprijatelja“ nijednog trenutka nije imenovao. Da se podsetimo, tadašnji američki predsednik Ronald Regan i sam je došao iz holivudskog miljea (bio je glumac u vesternima B-kategorije), znao je kako sistem funkcioniše i šta se sve pomoću njega može postići, pa ga je „upregao“ kao propagandnu mašineriju za postizanje ciljeva.

,,Top Gun“ je takođe i „napravio“ karijeru Tomu Kruzu ili je makar podigao do zvezdanog nivoa s kojeg se glumac nikada nije spuštao. Istini za volju, Kruz je dobio status vrlo „isplativog“ glumca još sa naslovima ,,Risky Business“ (Pol Brikman, 1983) i ,,All the Right Moves“ (Majkl Čepman, 1983). Ali, ,,Top Gun“ mu je otvorio karijerne šanse da sarađuje s najvećim autorima, kako onim etabliranim poput Martina Skorsezea (,,The Color of Money“, 1987), Berija Levinsona (,,Rain Man“, 1988), Olivera Stouna (,,Born on the 4th of July“, 1989) i Stenlija Kjubrika (,,Eyes Wide Shut“, 1989), tako i nekih koji su se uspinjali ili izlazili na globalnu pozornicu poput Nila Džordana (,,Interview with a Vampire“, 1994) ili Pola Tomasa Andersona (,,Magnolia“, 1999).

Iako je pokazivao sklonosti i ka dramskom izrazu, pa čak i prema komediji, ponekad uz nemalu dozu autoironije (,,Tropic Thunder“, Bena Stilera iz 2008), Kruz se ipak najbolje osećao u koži akcionog heroja, kako u „singl“ filmovima, tako i u franšizama kao što su ,,Mission: Impossible“ i ,,Jack Reacher“. Ono po čemu se Kruz razlikuje od kolega je to što preferira kaskadersku u odnosu na CGI akciju i to što insistira da svoje scene izvodi koliko je to moguće sam, bez dublera. Međutim, glumac se približava 60. godini i na recentnim primerima filmova zamor materijala postaje vidljiv, botoksu koji održava njegovo lice mladolikim.

Kada u računicu uzmemo i sve napise o produkciji nastavka ,,Top Gun“ (akcija stvarno snimana iz aviona i u avionima, pilotski trening za glumce da mogu izdržati pritisak i gravitaciju za vreme letačkih akrobacija, dok istovremeno moraju da glume i kontrolišu kameru nameštenu u kokpit) i peripetije oko njegove distribucije (odlaganja zbog pandemije), ostaje nam da se pitamo ima li ,,Top Gun: Maverick“ uopšte smisla.

Odgovor na to nije jednoznačan, a zanimljivu dimenziju dodaje i aktuelna geopolitička situacija koja nam sugeriše da Hladni rat zapravo nikad nije bio završen, već se samo primirio na desetak godina. Zaziva li to novi ,,Top Gun“ kraj „Drugog hladnog rata“ s ponovnim trijumfom hrabrih Amerikanaca i saveznika nad Rusima i njihovim satrapima?

Već je uvodna špica „napaljiva“ toliko da zaziva duh originalnog filma, odakle se ponavlja uvodna kartica o elitnoj mornaričkoj školi za pilote, uz originalnu muzičku temu Harolda Faltermajera koja se pretapa u pesmu ,,The Danger Zone“ Kenija Loginsa, dok avioni poleću s palube nosača u zalazak sunca. Jedini detalj zbog kojeg ćemo shvatiti da smo u novom, a ne u starom filmu su avioni: F/A-18 „horneti“ i F-35 „lajtninzi“ zamenili su A-6 „intrudere“ i F-14 „tomkete“ iz originala.

Našeg naslovnog junaka Pita Mičela zvanog Maverik (Kruz) upoznajemo u hangaru u pustinji Mohave, dok skida ciradu sa motora i žuri u bazu da testira novi hipersonični avion i (ponovo) postane najbrži čovek na nebu. Godine su prošle, a Maverik je ostao isti: i dalje je „samo“ kapetan po činu, drzak je, bezobrazan i neposlušan, ali zato ludo hrabar. Ali vremena su se promenila, dronovi preuzimaju primat, pa su Maverik i njegovi pred time da postanu relikti prošlosti. Čak admiral Kejn (Ed Haris u još jednoj briljantnoj epizodi) dolazi da ugasi program testiranja, ali i on je zadivljen Maverikovim podvigom, odnosno letenjem brzinom od iznad deset „maha“. Pa umesto otpusta zbog neposlušnosti, Maverik dobija prekomandu nazad u Top Gan akademiju koju mu je sredio ni manje ni više nego njegov rival iz prvog filma, Ledeni (Val Kilmer će se kasnije pojaviti u setnoj epizodnoj roli), sada admiral, komandant Pacifičke eskadre i Maverikov najbolji prijatelj i „anđeo čuvar“.

Naši momci, naime, moraju da izvedu visokorizičnu misiju protiv neimenovanog neprijatelja koji je počeo da van sporazuma obogaćuje uranijum. Postrojenje je skriveno u dubokoj kotlini, a priroda misije je doleteti nisko kroz klanac, zviznuti projektile u brišućem letu i potom se strmo popeti u visinu pre nego što neprijateljski avioni i PVO stignu da obore našu ekipu. Ovo zvuči samoubilački, posebno za pilote koji su navikli da operišu na velikim visinama i nemaju puno iskustva u bliskoj borbi, ali zato je Maverik tu da ih obuči.

Nevolja je u tome da Maverik u bazi ne uživa poverenje komandanta Ciklona (Džon Hem), a da se među novim klincima koje treba da obuči nalazi i Pevac (Majls Teler, onaj junoša željan dokazivanja iz ,,Whiplash“ (2014) Damijena Šazela koji zapravo reciklira tipsku ulogu, dodajući joj brkove koji mu stoje k‘o svinji sedlo), sin njegovog pokojnog druga Gusana zbog čije pogibije Maverik još oseća grižu savesti. Među ostalim novajlijama koji su uglavnom bezoblična masa, te funkcionišu jedva kao grupni karakter, izdvajaju se Hengmen (Glen Pauel) koji je kao lik po konceptu kopija Ledenog, pilotkinja Feniks (Monika Barbaro) kao jedina žena u ekipi i njen partner Bob (Luis Pulman) koji je zadužen za humorne momente i to, paradoksalno, usled nedostatka smisla za isti.

S privatne strane, pak, javljaju se simpatije između Maverika i šankerice Peni (Dženifer Konoli), uz pitanje hoće li joj on (opet) slomiti srce. Lik Peni se pominje i u prvom delu, ali se ne pojavljuje, a u ovom filmu je jasno da je ona zamena za Čarli (Keli Makgilis) koja se, za razliku od ostalih „istorijskih“ likova u filmu, ne spominje rečju, niti se pojavljuje na slikama kao, recimo, Gusanova udovica, a Pevčeva majka Kerol (Meg Rajan).

To nas dovodi do prve od neugodnih istina vezanih za novi Top Gun. Naime, Holivud je mizogino mesto, možda još mizoginije od Mornarice, a čini se da je Maverik u smislu rodne politike još konzervativniji od prvog filma, zbog čega možemo zaključiti da su i vremena mizoginija sada nego pre 35 godina. Slikovito rečeno, bolestan glumac kao što je Val Kilmer će dobiti priliku da se oprosti od poziva u srceparajućem momentu, a njegov lik će dobiti junačku sahranu sa svim počastima, dok bolesna glumica Keli Makgilis neće dobiti ni poziv da se pojavi u nastavku filma, a svi tragovi postojanja njenog lika biće izbrisani.

Na dramskom planu, dakle, novi ,,Top Gun“ je slabiji nego stari, baš kao što je stidljiviji i po pitanju mužjačke energije i homoerotike koja je praktično svedena na jednu scenu američkog fudbala na plaži tokom koje se piloti (i cela jedna pilotkinja) povezuju kao ekipa i koja deluje kao parafraza one odbojke iz prvog dela. Takođe, generalno gledano, scenario je slabiji, očito kompozitan i dosta puta prepravljan od više autora, što se najviše oseti u rigidnim dijalozima i monolozima koji zvuče kao da su pokupljeni sa konvencije republikanaca iz perioda Bušove kampanje za drugi mandat.

To ne treba da čudi imajući u vidu da je jedan od glavnih producenata Džeri Brukhajmer koji poziciju sigurno koristi da diktira ton filma i u „etičkom“ i u estetskom smislu. Tako imamo „brukhajmerovske“ potpisne ultrafiltrirane snimke i bogat muzički garnirung rokenrola i „pauer-popa“ koji funkcioniše i kao poveznica s originalom. Ali, na jednom mestu, ničim izazvano, imamo čak i reciklažu uvodne teme iz Brukhajmerove serije ,,CSI: Miami“.

Problemi koje ,,Top Gun: Maverick“ ima su, međutim, striktno vezani za zemlju. Jednom kada se akcija digne u vazduh, film postaje impresivan upravo zbog analogne akcije otporne na starenje, a pouzdani režiser spektakala Džozef Kosinski ima priliku da zablista oslanjajući se na već režirane ili makar kompilirane snimke koje je izveo ili zbrao direktor fotografije Klaudio Miranda i na tečnu montažu Edija Hamiltona. Kosinski ipak nije autor čiste akcione napetosti kao pokojni Toni Skot koji je režirao prvi deo, ali je dovoljno bistar da sledi njegove tragove kad god i koliko god može.

Sad, da odgovorimo na pitanje je li nam ,,Top Gun: Maverick“ potreban posle 36 godina od prvog filma. Zapravo, baš i nije neophodan, dok je ona pompa s preletom aviona nad Kanom oko premijere zapravo pomalo i neukusna. Opet, nepravedno bi bilo reći da nije zabavan, naročito ako se na projekciju ode prazne glave i čista srca. Možda i završimo navijajući za „naše“, što je verovatno i ultimativni cilj filma.

Memory

 kritika objavljena na XXZ

2022.

režija: Martin Campbell

scenario: Dario Scardapane (prema romanu Jefa Geeraertsa i filmskom scenariju Carla Joosa i Erika Van Looya)

uloge: Liam Neeson, Guy Pearce, Monica Bellucci, Taj Atwal, Harold Torres, Ray Stevenson, Mia Sanchez

Namrgođeni Liam Neeson sa pištoljem u ruci na filmskom posteru, i to po drugi put ove godine, nikako ne može biti dobar znak: to znači da se nekada ozbiljan dramski glumac ušančio u žljeb akcionih trilera za jednokratno gledanje i brzi zaborav. Dešavalo se to i drugim glumcima, setimo se samo štanceraja u koji je Bruce Willis upao (dobro, za to smo nedavno dobili tužno opravdanje) ili nekritičkog prihvatanja uloga koje je Nicolas Cage praktikovao u jednoj fazi svoje karijere pre nego što ju je oživeo pamtljivim ulogama u nesvakidašnjim filmovima.

Za Liama Neesona, dakle, ima nade, ona se čak vidi i u laganoj (auto-)ironiji za šta kao primer najbolje služi Cold Pursuit, američki „remake“ norveškog trilera In Order of Disappearance (čak je i reditelj oba filma isti, Hans Petter Moland), pa i u tome da ga pozivaju u filmove drugog žanrovskog okvira kao što su Ordinary Love i Made in Italy. Uostalom, i sama transformacija od dramskog glumca do akcijaša je, kao takva, put kojim se ređe ide, naročito u Neesonovim godinama.

I za sam film Memory makar na papiru postoji nada da je bolji od proseka recentnih „neesonijada“. Prvi detalj je banalan: na posteru je glumac slikan iz profila, umesto „en face“, što može značiti da je Memory ipak nešto drugačiji film. Drugi faktor je reditelj Martin Campbell koji je već dva puta uspeo oživeti Bond-franšizu s filmovima Golden Eye i Casino Royale, koji ima iskustva i sa spektaklima, a koji se ipak najbolje snalazi u okviru akcionih trilera. Treći i možda najvažniji je činjenica da je Memory „remake“ belgijske krimi-triler-drame The Memory of a Killer bazirane na konceptu plaćenog ubice koji klizi u demenciju i koji mora da se suoči i sa svojim nedelima iz prošlosti, ali i sa trenutnom grozotom sveta koji ga okružuje.

Scenario za Memory, pak, od originala zadržava koncept plaćenog ubice kojeg sve više preuzima bolest, te zaplet koji se vrti oko lanca prostitucije, ali je dramski momenat žrtvovan radi gomilanja tek ugrubo skiciranih pod-zapleta i akcionih sekvenci. To ne treba da čudi, budući da se scenarista Dario Scardapana kalio na televizijskim serijama. Jedino što je u scenariju temeljno odrađeno je „amerikanizacija“, odnosno rekontekstualizacija u okruženje Teksasa i Meksika, dok obe teritorije „igra“ Bugarska, i inače standardna lokacija za snimanje generičkih evropskih i američkih akcionih filmova na engleskom jeziku.

Sa svoje strane, Campbell se posvećuje režiji onoliko koliko mu je neophodno da naplati honorar i ne puno više od toga. Jedini tračak inspiracije se vidi u ponekad zanimljivim kasting-izborima koji mogu poslužiti kao svojevrsna referenca. Primera radi, izbor Guya Pearcea, zvezde još jednog osunčanog trilera kojem je glavni element zapleta izgubljeno pamćenje (Memento, naravno) za Neesonovog glumačkog partnera s kojim sklapa savezništvo je solidan štos. Takođe, i izbor malo poznatih Taj Atwal i Harolda Torresa za manje uloge je interesantan i signalizira da bi njih dvoje mogli i u budućnosti pronalaziti angažmane na rubovima Hollywooda. Liam Neeson je postojan, iako ne impozantan, a i to može ići „na dušu“ Campbellu koji ga nije razigrao, dok je Monica Bellucci apsolutni „miscast“, pre svega zbog ničim opravdanog nedefinisano stranog akcenta, što možda znači samo da joj je engleski loš, a da su producenti štedeli na vokalnom treningu.

Kada se sve sabere i oduzme, Memory deluje kao promašena prilika da se razigra koncept „neesonijade“ i da se na taj način iskoristi glumački potencijal koji Liam Neeson još uvek poseduje. Umesto ozbiljnog i intrigantnog filma, dobili smo tek gledljivu varijaciju na temu već viđenih akcionih trilera iz američkog pograničnog okruženja. Memory je kao nekakav Sicario u „light“ verziji, a Martin Campbell ni u kojem slučaju nije Denis Villeneuve. Nema tu ničeg za pamćenje...

Firestarter

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Nikako bez razloga, Stiven King smatra we kraljem horora. Njegove knjige su hitične i vrlo često filmične. Kvantitet mu niko ne može osporiti, a kvalitet varira kao i kod svakog toliko plodnog pisca.

Takođe, i neki od filmova snimljenih po njegovom literarnom predlošku imaju status legendarnih, premda tu nehororični deo opusa (Rejnerov ,,Stand by Me“ iz 1986, Darabontov ,,The Shawshank Redemption“ iz 1994, opet Rejnerov ,,Misery“ iz 1990) možda čak i dominira nad hororičnim čiji su najistaknutiji predstavnici ,,Carrie“ (1976) Brajana de Palme i ,,The Shining“ (1980) Stenlija Kjubrika.

Kinga takođe treba znati i pročitati i prirediti, jer se u suprotnom može svašta dogoditi. Primer za promašaj su obe filmske verzije ,,Pet Sematary“ (film Meri Lambert iz 1989. i Kevina Kolča i Denisa Vidmajera iz 2019), a po novom i oba ,,Firestarter“ filma. Originalni ,,Firestarter“ (Mark L. Lester, 1984) razočarao je širokopoteznim B-filmskim pristupom i traćenjem glumačkog talenta koji je imao na raspolaganju (mala Dru Barimor, Martin Šin, a Džordž C. Skot koji je bez ikakvog ironijskog odmaka prerušen u Indijanca), a novi nam upravo popunjava repertoar u bioskopima.

Sve će nam biti jasno već posle nekoliko minuta - snolikog uvoda kodiranog ultraplitkim fokusom i ultramekanim ivicama kadra i špice koja pokušava da lažira nešto između VHS i „kamkorder“ kvaliteta snimka, a koja je zapravo montažna sekvenca vladinih eksperimenata nad studentima Endijem (Zak Efron, ,,Highschool Musical“, ,,Neighbors“) i Viki (Sidni Lemon, kći Krisa Lemona i unuka velikog Džeka Lemona). I ova verzija Firestartera će biti B-film novog doba, ali sa idejom da pokuša da ispravi greške protivnika. Na papiru, ekipa iza kamere je zvučna (Džejson „Get Out!“ Blum i Akiva „A Beautiful Mind“ Goldsmit kao producenti, Skot „The Quarry“ Tims kao scenarista i Kit „The Vigil“ Tomas kao režiser), a i muzička tema je prepoznatljiva, s jasnim sintisajzerskim potpisom Džona Karpentera. Ali, pojedinačni elementi se ne spajaju nužno u koherentnu celinu.

Za razliku od knjige i prve verzije filma, ovde ne počinjemo u središtu zbivanja, već imamo i uvod u kojem je precizirano da je Endi sposoban za kontrolu uma, Viki ima sposobnost telekineze, a njihova kći, a naša protagonistkinja Čarli (Rajen Kira Armstrong) pirokineze, odnosno paljenja vatre snagom uma, ni iz čega. Njihove moći posledica su eksperimenata u vladinoj agenciji zvanoj „Radnja“, od koje oni beže i manje-više uspešno se skrivaju.

Ali, avaj, Čarli mora da ide u školu (dramaturško pitanje: zašto, kad je u Americi rasprostranjeno školovanje kod kuće), gde je kao čudakinja koja ne koristi mobilne telefone i kompjutere na meti sprdnje svojih vršnjaka, što je puni besom koji može eksplodirati, bukvalno. Nakon jedne takve eskalacije, nemir ulazi i u kuću, pa majka dobije malo vatre, zbog čega preplašena mala pozove hitnu pomoć, što takođe alarmira lokalnu policiju, a vesti nekako stignu i do Radnje.

Njena šefica Holister (Glorija Ruben je zamenila Martina Šina u ulozi kojoj je zamenjen rod, bez nekog naročitog efekta), uz konsultacije s profesorom Vonlesom (Kurtvud Smit koji odnosi nagradu za elementarno koloritnu epizodu u inače glumački neubedljivom filmu), za njima šalje agenta Indijanca Rejnberda (Majkl Grejajs) koji je produkt istog eksperimentalnog programa, pa otac i kći moraju da beže, a ona pritom i da ovlada kontrolom svojih moći.

Od početka do kraja, ,,Firestarter“ deluje kao odrađen posao, i to ne čak ni korektno, već pre smandrljano na brzinu, da se uzme lova, po sistemu „drži vodu, dok majstori odu“. Problem je što retko šta zaista „drži vodu“. Scenario ionako tanak narativni materijal romana razvlači na još tanje, likovi su u suštini lišeni svake ličnosti, pa deluju kao da su izrezani od kartona, a prosede je predvidljiv svakome ko je pogledao par paranoidnih horora. Režija Kita Tomasa je prilično metiljava, a pokušaj oneobičenja kroz vizuelizaciju se svodi na poneki iskošeni ugao i oštre rezove, zbog kojih ,,Firestarter“ deluje kao razvučeni video- spot. I to ne za The Prodigy koji ima pesmu pod tim nazivom, već za nekog od izvođača iz nižih ešalona.

Među glumcima kao da ne postoji hemija, već svako pokušava da postigne nešto sam za sebe, a ni Rajen Kira Armstrong, brojnim dečijim ulogama u filmovima visokog profila uprkos, nema dovoljno liderske harizme da bi vodila ceo ansambl. Zak Efron ima, ali čini se da se zadovoljava time da „mesečari“ taman toliko da može da naplati honorar. Čak ni muzika kao ponajbolja komponenta u filmu (potpisuju je Džon i Kodi Karpenter uz Danijela A. Dejvisa) zapravo ne popravlja utisak iz prethodne verzije filma kojoj je takođe muzika (sastava Tangerine Dream) bila vrhunac unutar filma.

Kada se sve sabere i oduzme, teško da će „Firestarter“ išta zapaliti. Zapravo, pre će biti da se ovde radi o „puvanjku“ kao kada vam švercer uvali pokvašene petarde.

You Won't Be Alone

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Ako je neko s Balkana znao da filmskom Zapadu uverljivo zapakuje i proda ideju o Orijentu gde vreme stoji, ili makar protiče sporije i vrti se u krugovima da se tako čini, onda su to bili makedonski režiseri.

Tom tematikom i tim pristupom se Milčo Mančevski upisao u knjigu globalne filmske baštine još tokom devedesetih, sa svojim u Veneciji nagrađenim prvencem ,,Pre kiše“ (,,Pred doždot“, 1994). Svojevrsnu potvrdu smo dobili i u dokumentarnom obliku od Tamare Kotevske i Ljubomira Stefanova s filmom ,,Honeyland“ iz 2019. koji je po nagradama prestigao i prvenac Mančevskog: uz nagradu na Sandensu, film je nominovan za Oskara u dve kategorije (i za dokumentarni, i za strani film). Dok je, u slučaju filma ,,Pre kiše“ konto ostao samo na nominaciji za strani film.

Najnovija makedonska filmska senzacija, ,,You Won‘t Be Alone“ režisera-debitanta u dugom metru Gorana Stolevskog, takođe dolazi sa Sandens festivala. Ali, igra po nešto drugačijim pravilima koja možemo opisati kao art-žanrovski hibrid na tragu Arija Astera ili Roberta Egersa, ili, pak, samog Mančevskog (recimo filmova ,,Prašina“ iz 2001. i ,,Senke“ iz 2007. godine). Istini za volju, Stolevski je Makedonac samo poreklom, rođen je, odrastao i školovao se u Australiji, a ,,You Won‘t Be Alone“ je formalno američko-australijska koprodukcija snimljena u Istočnoj Srbiji, sa evropskim glumcima i na makedonskom jeziku. U svakom slučaju, čudna ptica, makar na prvi pogled.

Uvod nas upoznaje s vešticom Starom Marijom (rumunska glumica Anamarija Marinka, poznata iz filma ,,4 Months, 3 Weeks and 2 Days“ (2007) Kristijana Munđiua nagrađenog Zlatnom palmom u Kanu, ovde uglavnom pod izrazito hororičnom „spaljenom“ maskom) prilikom njenog susreta sa seljankom koja je nedavno rodila bebu.

Marija je napada, ali žena uspeva da se odbrani i s vešticom pogodi da zadrži svoju devojčicu Nevenu dok makar ne poraste i postane devojka. Stara Marija na to pristaje, ali pre toga detetu kandžom prereže glasne žice, zbog čega ono ostaje nemo.

Majka ima lukav plan da Nevenu sakrije od veštice u pećinu, ali veštica se tamo pojavljuje u formi gavrana kako bi naplatila dug jednom kada je devojka odrasla. Sada pod njenim starateljstvom, Nevena (Sara Klimoska, igrala kod Milča Mančevskog u njegovom poslednjem filmu ,,Vrba“ iz 2019. sa kojim ,,You Won‘t Be Alone“ unekoliko deli folklornu legendu o veštici koja kupi decu s početka), mlada i lepa, uči kako ovladati svojim moćima, ali svejedno od nje beži.

Kroz seriju inkarnacija, odnosno promena oblika, ona će živeti kao nesrećno udata seljanka Bosiljka (Numi Rapas), kao nespretni seoski mladić Boris (portugalsko-francuski glumac Karloto Kota), nakratko i kao pas, a na kraju će opet proživeti detinjstvo i mladost kao Biljana (Elis Englert, poznata iz serija ,,Top of the Lake“ i ,,Ratched“)... A u nekom trenutku ćemo se upoznati i sa „stvarnom“ pričom o Staroj Mariji i kako je dotična postala veštica.

,,You Won‘t Be Alone“ je film izlomljene, epizodične strukture koji bi bilo relativno lako opisati kao film paradigme u stilu Egersovog ,,The Witch“ (2015), ispripovedan na način Terensa Malika (kroz opservacijske kadrove, uz pozadinu folklorne i klasične muzike i sa eliptičnom naracijom šaputavim glasom) i smešten na Balkan. Kada smo već kod paralela s Malikom, najupadljivija je ona sa ,,The New World“ (2005) zbog koje bi Stolevski film mogao komotno nasloviti i „The Old World“ i tako ga reklamirati po festivalima u Novom Svetu.

Epizodična dramaturška struktura izuzetno dobro funkcioniše, „fleš-bek“, odnosno „priča u priči“ izuzetno je vešto umetnuta, a konstantni vizuelni identitet koji se ne razlikuje čak ni u toj epizodi koja se dešava nekoliko vekova ranije, pravi poentu za sebe koja je više nego na mestu.

Režijski pristup Stolevskog dosta je intuitivniji od onog precizno sračunatog kojem pribegavaju vedete „uzdignutog žanra“ i zapravo podseća na Malikov opus od ,,The Tree of Life“ (2011, nagrađen Zlatnom palmom u Kanu) naovamo, s tim da su kadrovi nošenom kamerom kod Stolevskog nešto duži, švenkovi haotičniji, a „lens flare“ efekti manje impozantni i zato uverljiviji. Pa se u ,,You Won‘t Be Alone“ oseti i ponešto „prljavštine“ koja se vrhunski uklapa u zapadnjačku sliku Balkana, a uski format slike povremeno baca asocijacije na neke stare etno-antropološke dokumentarce.

Ništa od toga što vidimo, naravno, nije naročito novo i sve je zapravo lako trasirati. Isto tako, nije nov ni pristup „kastinga“ glumaca koji ne vladaju jezikom (stvar je, doduše, dignuta na bizarnu potenciju time što je jedinoj od glumica u većoj ulozi koja vlada jezikom „oduzeta sposobnost govora“), što produkcijske troškove podiže za „nahovanje“. Setimo se samo svih onih globalnih zvezda koje su naplaćivale honorare za uloge u partizanskim filmovima, ili Izabel Iper u ulozi Dafine Isakovič kod Aleksandra Saše Petrovića u ,,Seobama“ (1994). Nije nov ni marketinški trik da se prvo potpiše najpoznatije ime (u ovom slučaju, Numi Rapas), bez obzira na veličinu uloge, ali makar on biva lako „provaljen“ jednom kada se film pogleda.

Opet, sve to nekako funkcioniše i ima smisla. Sam smisao, doduše, može biti posve drugačiji za zapadnu i za balkansku publiku, čime Stolevski takođe pokazuje izvesnu autorsku inteligenciju da može da igra za obe strane, a da pritom ostane svoj, bez potrebe za trulim kompromisima. Globalnoj publici i kritici, ali i festivalskim selektorima i produkcijskim kućama, Stoleski će postati i ostati ime na koje treba obratiti pažnju kada je reč o „elevated genre“ pristupu. Balkanska publika će, pak, biti oduševljena prisustvom internacionalnih zvezda u domaćem filmu, zbog čega će autoru oprostiti čak i navodnu egzotizaciju i orijentalizaciju prostora.

Navodnu, zato što ona ovde naprosto ima smisla koji čini srž filma, što se možda i najbolje može videti upotrebom tog „malikovskog“, eliptičnog pripovednog stila u okruženju „istern“ horor-drame. Naime, život koji prikazuje Stolevski je toliko težak i strašan, naročito za žene, ali i za muškarce koji se ne uklapaju u ideale koje im nameće patrijarhalna sredina, da Stare Marije, veštice, Vukojetke i vragovi služe kao pomagalo da se realnost opiše na jedan manje strašan način. Stolevski je možda te mitove samo reprodukovao, možda ih je delom i izmislio ili postojeće preoblikovao, ali je svojim dugometražnim prvencem (koji ipak delom pati od „kalemarskog“ i kompilatorskog pristupa) uspeo da trasira njihovo poreklo, namerno ili slučajno.