The Long Walk

 kritika pročitana u emisiji Filmoskop na HR3

Možda je repertoarsko kino kao institucija u krizi, ali jedan žanr uporno istraje i privlači publiku u relativno konstantnim brojevima i širom demografskih skupina. U pitanju je horor u čijem znaku prolazi druga polovica ljeta ove 2025. godine. Od polovice kolovoza, na repertoaru smo imali „elevated” naslove kao što su Zajedno Michaela Shanksa, Vrati mi je braće Philippou i Trenutak nestajanja Zacha Creggera, klasičan žanrovski primjerak kao što je Drakula: Vječna ljubav Luca Bessona ili četvrti nastavak franšize Prizivanje u režiji Michaeal Chavesa. U skorije vrijeme očekujemo i drugo poglavlje u novom čitanju franšize Stranci, a tu je i Chuckov život po motivima proze Stephena Kinga. Dotični naslov u režiji Mikea Flanagana iz prošle je godine, no mi ga gledamo ove, a ove smo pak godine već imali dugometražni film po Kingovom predlošku, Majmun u režiji Osgooda Perkinsa. Do kraja godine ćemo, nadajmo se, dobiti rimejk Trkača koji potpisuje Edgar Wright, također prema Kingu, a još jedna nam je adaptacija Stephene Kinga relativno nedavno ušla u distribuciju. Radi se o prilagodbi romana Dugi hod čiju režiju potpisuje Francis Lawrence, a scenarij JT Mollner, ali u pitanju nije horor, već prije mračni distopijski triler.
Priča o romanu je zanimljiva utoliko što je to, navodno, prvi roman koji je Stephen King napisao, još tijekom studija, ali ne i prvi koji je objavio. Dugi hod je izdan nakon što je King već počeo graditi reputaciju „kralja strave” i filmičnog pisca, 1979. godine, i to pod pseudonimom Richard Bachman pod kojim je objavljivao svoju „spekulativnu fikciju” i društvenu kritiku ukalupljenu u distopiju. Roman je imao reputaciju nefilmičnog, odnosno teškog za adaptaciju. Na njemu su „zube lomili” George A. Romero krajem 80-ih godina prošlog stoljeća, a Frank Darabont, James Vanderbilt i André Overdal u novom mileniju, da bi ju na koncu izveo Francis Lawrence. U osnovi romana stoji ideja pogodnija za kakvu pripovijetku ili novelu: u distopijskoj Americi - koja je nakon neimenovanog rata skrenula u fašističku distopiju u kojoj ekonomija ne funkcionira - najveća zabava je naslovna manifestacija u kojoj sudjeluje sto mladića, odnosno po dvojica iz svake države koji se dobrovoljno prijavljuju. Oni moraju konstantno hodati brzinom od četiri milje na sat, kraj tog hodanja nije fiksiran, a pobjednik može biti samo jedan. Pobjeda donosi veliku novčanu nagradu i jednu želju koju enigmatični Bojnik, autor i voditelj igre, mora ispuniti. Ispadanje iz igre, bilo nakon tri upozorenja koja se, doduše, mogu očistiti hodanjem u tempu, bilo nakon odustajanja ili pokušaja bijega, rezultira smrću natjecatelja. Interpretatori iz perioda prvog izdanja romana, u njemu su vidjeli alegoriju na katastrofalni rat u Vijetnamu, naročito „spektakl” novačenja koje je prenošeno na televiziji, kao što današnji interpretatori neće odoljeti a da ne povuku paralelu između sadržaja na filmu s trenutačnim procesima u američkom društvu koje karakteriziraju kao fašizaciju. Pa ipak, svjedoci onih vremena mogli bi reći koju na temu sličnosti i razlika ondašnjih i sadašnjih prilika.
Međutim, od trenutka pisanja romana, preko njegovog prvog izdanja do današnjih dana dogodila su se neka književna i filmska djela, neka od njih baš Kingova, neke adaptacije njegove proze i neka djela očito inspirirana Kingom. Za početak, Kingov koncept distopije kruha i igara ne odudara toliko od onog plesnog maratona u „povijesnoj distopiji” romana I konje ubijaju, zar ne? koju je Horace McCoy napisao 1935. Ples u zatvorenom prostoru i hod pustim prostranstvima zasigurno nisu isto, ali suština je ista. U međuvremenu je Sydney Pollack adaptirao McCoyev roman u ikonički film Novog Hollywooda, pa ostaje pitanje koliko je to utjecalo na revizije teksta koje je King možda vršio. Kasnije su se dogodili filmovi Trkač (1987.) Paula Michaela Glasera, baš prema Kingovom predlošku u kojem je pisac reciklirao motiv nasilnog showa u distopijskoj stvarnosti, ali i neki drugi filmovi bazirani na sličnom konceptu, primjerice Rollerball (1975.) Normana Jewisona ili Pozdrav Juggera (1985.) Davida Webba Peoplesa, gdje je cijeli svijet opsjednut nasilnom igrom koja postaje jedini smisao. Opet, možda je najjači utjecaj novijeg datuma: serijal omladinskih romana Igre gladi Suzanne Collins i njihovih filmskih adaptacija, koje sve osim prve kao redatelj potpisuje upravo Francis Lawrence. Kao i u Kingovom romanu, tako je i kod Collins koncept da upravne jedinice, savezne države, odnosno okruzi, daju po dvoje predstavnika za nasilni, smrtonosni show u kojem pobjednik može biti samo jedan, dok se cijela nacija zabavlja gledajući ga i možda bodreći svoje favorite. U prilog Suzanne Collins možemo reći i to da se ona nije ustručavala da prilično direktne imenuje koncept prisutan još od Starog Rima, tako što je zemlju na mjestu postapokaliptične Amerike nazvala Panem, dok su „circensem” upravo igre kao jedino sredstvo socijalne mobilnosti očajnom pučanstvu.
Scenarij za Dugi hod je, dakle, morao pretrpjeti i nešto izmjena kako bi se malo više razlikovao od Igara gladi koje su vjerojatno inspiraciju povukle i od Kingova romana, pa je tako broj sudionika prepolovljen. Imamo, dakle, po jednog hodača iz svake države. Također, našeg protagonista ne ispraća i ne dočekuje djevojka, već majka koju dosta snažno igra Judy Greer. Nadalje, brzina je spuštena na onu bližu normalnom ljudskom, a ne atletskom brzom hodu, na tri milje na sat. Smrtna kazna je ostala, baš kao i figura Bojnika kojeg u gotovo karikaturalnoj maniri igra Mark Hamill. Isto tako, osnovni likovi su ostali isti. Protagonist je Raymond Garraty (igra ga Cooper Hoffman, sin pokojnog glumca Phillipa Seymoura Hoffmana), momak koji ne izgleda spremniji od ostalih, ali koji za pothvat, čini se, ima jači motiv od njih. To nije novac, već ispravljanje nepravde i pokušaj promjene svijeta. On se brzo sprijateljuje s Peteom McVriesom (David Jonsson), momkom fizički spremnijim i sa stavom nekoga tko nema što izgubiti. Dvojcu se ubrzo priključuju religiozni Art Baker (Tut Nyout) i brbljivi sveznadar Hank Olson (Ben Wang), te formiraju grupu. Možda najozbiljniji konkurenti su im hladni i misteriozni Stebbins (Garrett Wareing) koji djeluje kao da sve zna o hodu i da je za njega posebno trenirao, psihotični Gary Barkovitch (Charlie Plummer), te šutljivi Collie Parker (Joshua Odjick). Iz romana su zadržani i „kroničar” Harkness, maloljetni Curley, Ewing i Rank, a zadržane su i njihove po već nečemu specifične smrti, dok ostali u određenim trenucima ginu kao na tekućoj traci. Članovi grupe se pomažu međusobno, ali dijele i svoje tajne i želje, čime se formira jezgro pobune protiv Bojnika i protiv nepravednog svijeta, čemu se priključuju i drugi hodači. Geste otpora, međutim, mogu biti samo simbolične budući da su sudionici okruženi naoružanim vojnicima u oklopljenim vozilima.
Film svakako pogađa trenutak, kako iz domicilnog, američkog, kuta gledanja, tako i iz nama bližeg regionalnog. Nije teško povući paralele između Trumpove ideologije i one koju Bojnik ponavlja, ali šetnje devastiranim pustopoljinama vizualno podsjećaju na nedavne pješačke i biciklističke protestne maratone po Srbiji, čiji predsjednik sve otvorenije zavodi diktaturu i prijeti građanima. Ali to i dalje ne znači da se materijal uglavnom nepogodan za adaptaciju može lako pretočiti u film neupitne kvalitete. Film je, naime, ograničen mjestom radnje i istim likovima koje se napušta samo u par „flashback” epizoda iz Raymondovog života prije hoda, dok medij literature ostavlja više prostora za skretanja u unutarnje svjetove likova. Različit je i tretman dijaloga u dva medija; u romanu on služi za relaksaciju i razbijanje blokova opisa i naracije, dok na filmu, gdje je osnovno „pogonsko gorivo”, oslanjanje samo na njega može postati zamorno. Scenarij JT Mollnera daleko je od idealnog, čak se može reći da ostaje suviše vjeran izvorniku, ali Francis Lawrence situaciju donekle uspješno razigrava opservacijama okolice i izgradnjom odnosa među likovima koje možemo opisati kao savezništva i prijateljstva. U tom smislu, pravo je osvježenje gledati mlade, talentirane i još uvijek ne toliko profilirane glumce koji se mogu lakše stopiti s likovima koje igraju. Pa opet, i u vizualnom portretiranju likova se ponekad poseže za stereotipima, a najeklatantniji primjer je lik Barkovitcha koji kao da je vizualno modeliran po Kurtu Cobainu. Vizualne intervencije u okolicu koja je prikazana gotovo karikaturalno pustom i propalom atraktivne su, ali je jasno da komuniciraju sa sadašnjim trenutkom kao neka vrsta „strašila” kako budućnost može izgledati ako američko društvo nastavi slijediti Trumpa. Pritom jedna intervencija djeluje posebno nemotivirano i neutemeljeno: tko bi, primjerice, i zašto zapalio automobil u „nigdjezemskoj” baš prije nego što će tu proći kolona hodača, osim da bi to izgledalo atraktivno u kadru. Poanta je da Mollner i Lawrence ne uspijevaju otkloniti nedostatke i proizvoljnosti iz romana, ili da to možda i ne žele, iako za to imaju prostora u filmu dugom preko 100 minuta. Nedostataka svakako ima, čini se da King nije detaljno razrađivao svoj distopijski „svijet”, pa je tako ostavio neimenovani rat, neimenovani autoritarni režim, ekonomsku krizu nepoznate mehanike, pa prijezir novog režima prema „starom svijetu” i njegovim reliktima djeluje krajnje provizorno. Naravno, King nije mogao znati ili slutiti promjene, primjerice u političkoj ekonomiji američkog ratovanja, ali s ove distance Dugi hod ostavlja dojam ranog, nedovoljno ispoliranog rada. Mollner i Lawrence su imali priliku „dopisati” ga i time stvoriti snažnije djelo, a ostaje pitanje zašto to nisu i učinili.

The Life of Chuck

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Ljudi smo i volimo analogije jer preko njih brže uočavamo obrasce koje uzimamo kao uvek i u potpunosti tačne. Takođe, volimo da te iste analogije spajamo i od njih stvaramo teorije. Stoga, eto, imam ja jednu za vas...

Šta dobijemo kada spojimo ideju Karla Sagana o kompresiji vremena života kosmosa na jednu godinu, antički (za crnogorsko tržište, Njegošev) koncept mikrokosmosa i poeziju Volta Vitmana, posebno Pesmu o sebi? Ako je suditi po noveli Čakov život, objavljenoj u zbirci Ako krvari iz 2020. godine, dobijamo Stivena Kinga.

Njega uglavnom poznajemo kao plodnog pisca i „kralja strave“, ali King se u svojoj autorskoj karijeri nije bavio samo „trivijalnim“ žanrovima horora, trilera i fantastike, već i ozbiljnijim, životnijim i filozofskijim temama. Ako i nismo čitali, znamo iz filmova: Stand by Me (Rob Rajner, 1986), The Shawshank Redemption (Frank Darabont, 1994), The Green Mile (opet Darabont, 1999), da navedemo samo neke. To, naravno, ne znači da „ozbiljni“ King isključuje fantazijske momente, ili da je onaj žanrovski nužno trivijalan i „operisan“ od filozofije.

I za to ima pregršt literarnih i filmskih primera, ali jedno stoji: Kinga valja znati i pročitati, kao što su to činili Rajner, Darabont, Brajan de Palma (Carrie, 1976), Stenli Kubrik (The Shining, 1980), Dejvid Kronenberg (The Dead Zone, 1983), ili Džon Karpenter (Christine, 1983). Tom spisku sada, nakon filma The Life of Chuck, sa sigurnošću možemo pridodati i ime Majka Flanagana. Možda je Gerald‘s Game (2017) bio suviše lak zadatak koji i nije mogao da donese veliku nagradu. Možda se nekima nije svidelo skretanje od Kubrika, nazad prema Kingu u Doctor Sleep (2019), ali The Life of Chuck je skoro pa savršen spoj senzibiliteta pisca i reditelja.

Sama novela specifična je po tome što je, poput drame, podeljena u tri čina i što se ti činovi izlažu retrospektivno. Film, dakle, počinje trećim činom u kojem nas narator (Nik Oferman) navodi da posmatramo živote srednjoškolskog profesora Martija (Čivetel Edžiofor) i njegove bivše žene, medicinske sestre Feliše (Karen Gilan) u trenutku smaka sveta. Postepeno otkazuje tehnologija, od novije prema starijoj, nestaje internet, pa televizija, pa struja, dešavaju se ekstremni fenomeni kao što su razorni zemljotresi, poplave, uragani, otvaranje vrtača i erupcije vulkana često i tamo gde im nije mesto, da bi na kraju eksplodirale zvezde i planete, što je siguran znak kraja ne samo života na zemlji, već i kosmosa. Jedino što ostaje su bilbordi i TV-zahvalnice nekom Čaku Krancu za kojeg niko ne zna ko je na „39 godina zadivljujućeg života“.

U drugom činu upoznajemo samog Čaka (Tom Hidlstoun), računovođu u poseti neimenovanom gradu zbog konvencije. Na pauzi između dva panela, on će naleteti na uličnu bubnjarku Tejlor (Tejlor Gordon) koja će ga predstavljanjem namamiti da zapleše, a njemu će se kao partnerka pridružiti još jedna prolaznica, Dženis (Analiz Baso). Trio će se rastati, ali će im taj dan i ta spontanost ostati u sećanju.

Konačno, u trećem, pratimo ne uvek veselo, ali ipak ljubavlju ispunjeno odrastanje malog siročeta Čaka (smenjuju se Kodi Flanagan, Bendžamin Padžak i Džejkob Trembli) u kući kod bake Sare (Mia Sara) i dede Albija (Mark Hamil). Od nje će pokupiti ljubav prema muzici i plesu, a od njega matematičke veštine. Kako vreme prolazi, a baba i deda umiru, Čak će morati da odluči hoće li slediti srce ili razum, dok kupola u njihovoj kući kolonijalnog stila krije jednu možda strašnu tajnu...

Flanaganov pristup koji zbog oslanjanja na literarne poteze poput naracije i dijaloga u dugim replikama neki od nas često kritikuju ovde je zapravo jedini mogući, budući da King izlaže vrlo kompleksne ideje, ponekad striktno filozofske, ponekad pomalo ezoterične, a ponekad sasvim životne. Kao gledaoci se moramo povremeno zapitati šta bismo radili na mestu likova u filmu, što Čaka, što drugih, kako bismo dočekali kraj sveta, jesu li naši životni izbori bili ispravni i možemo li živet s njima i sve u tom stilu.

Ono što Flanagan radi perfektno je uspostavljanje poveznica kojih možda nije bilo u samom Kingovom tekstu, čineći tako to literarno tkivo i ideje još gušćim i povezanijim u celimu. Vitman je jedna od njih, teorija o usporavanju rotacije i čovekovoj nemoći pred kosmičkim silama druga, a znaju se pojaviti i u komadima trivije kao što je ona o pogrebniku koji se pojavljuje na dva mesta, u dva različita čina i vremena na filmu. Ali nije li život, ne samo Čakov, sam po sebi pun tih nekih čudnih poveznica?

Zbog toga Life of Chuck ostavlja taj neki stameni utisak starinskog, monumentalnog filma kakve danas retko snimaju. Nekada bi ovakav film samom svojom pojavom prizivao nagrade. Možda se upravo to krije iza odluke da mu distribuciju odlože sa nagužvane prošle na za sada još praznjikavu ovu godinu. Trendovi se možda menjaju, ali ponajbolja adaptacija ponajbolje Kingove priče u poslednjih nekoliko godina svakako zaslužuju svu pažnju koju mogu dobiti.

Pet Semetery: Bloodlines

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Da Stiven King zbog svoje plodnosti (pre nego zbog kvaliteta svakog pojedinačnog dela) ima status kralja horora, to već i vrapci na grani znaju. Isto tako, jasno je svakom ko se prihvatio makar jednog Kingovog romana ili zbirke priča da je dotični izuzetno filmičan pisac.

To je verovatno i razlog da se svaka šuša s diplomom iz filmske režije rado prihvata adaptacije Stivena Kinga, pritom zaboravljajući na jedno od pravila dobrog ukusa: pisca treba znati i pročitati, njegovo delo urediti, po potrebi i dopisati, a za to je potreban filmski autor „s velikim A“, dakle Rob Rajner, Brajan De Palma, Džon Karpenter, Stenli Kjubrik, ili makar majstor žanra kao na primer Majk Flanagan. Ali ne prođe godina da ne dobijemo pregršt kratkih filmova, verovatno stilskih vežbi nadobudnih studenata, i barem dva dugometražna po motivima proze Stivena Kinga.

Ako ćemo pravo, Pet Semetery: Bloodlines, „prikvel rimejka“ filma Pet Semetery je čudna ptica sa čudnom pričom o poreklu. Ovo, naime, nije adaptacija celog Kingovog romana ili priče, a nije ni potpuno „dopisivanje“ pisca gde su zadržani samo neki od likova i motiva literarnog izvornika. Ovo je zapravo adaptacija jednog poglavlja iz izvornog romana koje je u obema filmskim adaptacijama, i onoj klasičnoj iz 1989. i ovoj novoj iz 2019. godine, služilo kao digresija i eksplikacija mehanike indijanskog groblja gde oživljavaju zakopani ljubimci i članovi porodice. Samo poglavlje u sebi ima „mesa“ za solidan kratki film, ali zašto se ne bi to razvuklo na dugi metar, iskoristilo ime majstora i „kasiralo“ na kultnom statusu koji King i njegov roman uživa.

Još jedna stvar koju valja uzeti u obzir je i kvalitativna razlika između romana koji je jedan od Kingovih najstrašnijih i najkoncentrovanijih i njegovih filmskih adaptacija. Naime, iako originalni Pet Semetary u režiji Meri Lambert uživa kultni status, posebno u generaciji onih koji su bili dovoljno mladi kada su ga prvi put videli u bioskopu ili na video-kaseti, od njega se održala samo naslovna pesma sastava Ramones. Kada ga, međutim, pogledamo još jednom, ovog puta „odraslim očima“, postaje nam jasno da se tu radi o popriličnom „trešu“. Rimejk Kevina Kelša i Denisa Vidmajera je tu, mereno čisto filmskim kriterijumima, čak nešto bolji uradak, ali zapravo marginalno, ali svejedno ne traži nikakve nastavke, pred-nastavke ili ekspanzije „univerzuma“.

Nego, da pređemo na stvar... Glavni junak ovde je Džad kojeg se sećamo iz prethodnih filmova kao starca koji paru priča o opasnostima groblja. Ali, godina je 1969. i on je sada mladić (igra ga Džekson Vajt) koji je na dobrom putu da zauvek napusti gradić Ladlou u saveznoj državi Mejn zajedno sa svojom devojkom Normom (Natali Alin Lind). Njih dvoje, na odobravanje Džadovih roditelja Dena (Henri Tomas) i Keti (Samanta Metis), planiraju da se presele u Mičigen i tamo se pridruže Mirovnom Korpusu. Ali, na odlasku će im se isprečiti prvo ptica koja će naleteti na njihov auto i razbiti staklo, pa onda i jedan pas.

Pas pripada Džadovom drugu Timiju (Džek Malhern) koji se nedavno vratio s ratišta u Vijetnamu, vidno promenjen i potresen, pa Džad želi da psa vrati kući i pozdravi se sa drugom. Stvari, međutim, ne idu po planu i završavaju se time da pas ugrize Normu i povredi joj ruku. Čini se da su i pas i Timi izmenjeni, ali ne baš ratnom traumom. Možda je za to odgovoran Timijev otac Bil (Dejvid Djuhovni) koji je nešto petljao sa grobljem kućnih ljubimaca.

S Normom u bolnici, planovi se remete, a u gradiću izbija haos, pa Džad, njegov otac, još jedan prijatelj iz detinjstva Meni (Forest Gudlak), njegova sestra Dona (Izabela LaBlank), šerif (Kristijan Džejda) i njegova pomoćnica Mardžori (Pem Grir) pokušavaju tome stati na kraj. Ali koreni zla koje je zavladalo gradićem sežu dublje i dalje u prošlost, od samog njegovog osnivanja, o čemu će nas poučiti „fleš bek“ u vreme njegovog osnivanja, to jest u sredinu XVII veka...

Ako ćemo pravo, Pet Semetery: Bloodlines se zapravo ponaša kao zombi-film niske produkcije u kojem je od početka jasno ko je ko i šta je šta, pa sve postaje bolno predvidljivo od prve scene nadalje. Nema tu neke izgradnje likova i odnosa, svi kao da su izrezani od kartona i postavljeni u situacije koje se pravolinijski ređaju, s izuzetkom povratka prošlost, ali i tu „digresiju“ smo zapravo očekivali. Poznata nam je i tvrdnja da ono što je mrtvo ponekad (hm, uvek?) treba ostaviti takvim, ne zakopavati ga ili otkopavati, a posebno ne oživljavati nekim mračnim ritualima.

Kontinuitet s prethodnim filmom je uspostavljen veštački, iako je makar jedna polovina scenarističkog tima (Džef Buhler) radila i na „prikvelu“. Buhler, inače specijalista za nepotrebne rimejkove (pored oba Pet Semetery filma, tu su još i novi The Grudge i užasni Jacob‘s Ladder), ovde sarađuje s režiserkom Lindzi Anderson Bir koja je potpuno nova u žanru horora (do sada je režirala jednu tinejdžersku romantičnu komediju, Sierra Burgess Is a Loser). To se vidi i u njenom rukopisu, ali i u režiji istovremeno šablonskoj i nespretnoj. Nema tu momenta koji deluje iskreno ili dojmljivo, a čak ni prepadi nisu strašni, o izgradnji atmosfere ili sugestiji da i ne govorimo. Bloodlines čak nema ni pesmu po kojoj bismo ga pamtili.

U svemu tome najviše stradaju glumci. Oni mladi se ovakvim izborom nikada neće afirmirati i probiti u prvu ligu, a za Foresta Gudlaka (The Revenant, How to Blow Up a Pipeline) je ovo čak značajan korak unazad. Ni oni stariji i iskusniji s ovako tankim likovima zapravo nemaju šta da rade, niti režiserka zna da ih razigra, pa su, primera radi, Dejvid Djuhovni i Pem Grir ovde jedan tužan prizor.

Na kraju, Pet Semetery: Bloodlines deluje kao jedan od onih nastavaka koje nismo ni tražili, ni želeli, niti su nam za bilo šta bili potrebni, ali smo ih svejedno dobili jer su neke studijske njuške pomislile da bi na poznatom piscu i njegovom poznatom romanu mogli zaraditi. Zapravo, liči na one krš-nastavke snimane direktno za video tržište koji s originalnim popularnim filmom dele samo ime. Poster je možda izvrstan, ali prijateljski savet glasi: ne nasedajte jer tu nema ničeg.

The Boogeyman

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Bome je Stiven King svašta napisao, a i svakakvi su ga adaptirali, s različitm uspehom. Generalno pravilo je da za uspešnu adaptaciju Kingovih priča i romana treba biti Autor (s velikim A), neko sa idejom i mogućnošću da ih izmeni, skrati, proširi, produbi, izokrene na ovo ili na ono. Ne da King sam po sebi ne piše filmično, ali svejedno... U slučaju najnovije adaptacije kratke priče The Boogeyman iz pera dvojca Skot Bek – Brajan Vuds (A Quiet Place) i Marka Hejmena (Black Swan), a u režiji Roba Sevidža (Host, Dashcam), elementarno ima i ideje i zanatske potkovanosti, ali zapravo nedostaje sinergije.

Prva dobra ideja je sam koncept adaptacije koji nije klasičan. Izvorna priča se, naime, cela odvija tokom psihoterapeutske seanse u kojoj otac ispoveda svoj osećaj krivice što mu je naslovni zlikovac ubio troje dece. To će se naći u filmu, pri početku, dok je ostatak filma zapravo nastavak te priče centriran oko psihijatra i njegovih kćeri koje će dotični početi pohoditi.

Druga dobra ideja je izvrtanje osnovnog koncepta Bugimena koji u anglosaksonskoj kulturi služi kao „strašilo“ za decu kada se ne ponašaju kako treba. (Kod nas na Balkanu tu ulogu igra Babaroga, što govori ponešto o inherentnoj mizoginiji ovih prostora.) U Sevidžovom filmu, kako kaže mučeni otac Lester (Dejvid Dastmalkijan), Bugimen napada ranjive i ranjene porodice, a naročito decu, i to kad roditelji na njih ne paze na to šta im se dešava u unutrašnjim životima. Krivica, dakle, nije na deci, nego na roditeljima koji se ne bave dovoljno.

Trauma psihijatra Vilijama (Kris Mesina) i njegovih kćeri, tinejdžerke Sejdi (Sofi Tačer) i osnovnoškolke Sojer (Vivijen Lajra Bler) potiče od toga što su nekoliko meseci ranije izgubili suprugu, odnosno majku. Otac, iako terapeut po struci, odbija da o tome razgovara s kćerima, već ih šalje drugoj doktorki, pritom pokušavajući da stvari koliko-toliko vrati u normalu i rutinu. Ali mlađa Sojer se plaši mraka i čudovišta koja možda vrebaju pod krevetom i u plakaru, dok starija Sejdi upada u sukob sa školskim drugaricama i pritom se razilazi sa svojom najboljom (jedinom?) prijateljicom Betani.

Situacija u kojoj su biće kao naručena da im se u kuću useli Bugimen koji je ovde očito metafora, i to metafora za tugovanje, gubitak i nesposobnost nošenja s traumom. Situacija da je monstrum u hororu zapravo metafora za neki tip traume ili makar negativnog osećanja poput anksioze nije naročito nova, ni u literaturi (naročito kod Kinga), a ni u filmu. Već više od dvadeset godina svedočimo trendu „elevated“ horora, zapravo u osnovi drame o našim unutrašnjim životima i emocijama koje se mogu manifestovati užasima, stvarnim ili umišljenim.

Dok se Sevidž tih postulata drži koliko je to moguće, pa užas više sugeriše nego što ga pokazuje igrajući se najviše s osvetljenjem i dizajnom zvuka i ostavljajući mogućnost da je sve „u glavi“, i film se uglavnom drži iznad vode. Problem nije toliko što reditelj tu nije naročito originalan, iako je upravo taj kvalitet bio ono po čemu su njegov pandemijski „Zoom“-horor Host i paranoidna „found footage“ horor-komedija Dashcam istupali od konkurencije, koliko to što svoju publiku ne ceni dovoljno. Sevidž, naime, zaboravlja ili namerno briše celu tu noviju istoriju metaforičnog, „elevated“ horora zanemarujući činjenicu da je publika verovatno pogledala klasike žanra kao što su It Follows, Hereditary i naročito The Babadook.

Nije on tu jedini krivac. Scenaristički tim isto ima problema, pre svega s uspostavljanjem generalnog tona i ključa, pa onda i sa nešto sitnijim, a opet jednako važnim stvarima kao što su tretman likova i izgradnja situacija. Primera radi, i bez nedotupavnih dijaloških objašnjenja nam je jasno da je prvenstveni problem nedostatak iskrene komunikacije između oca i dece, a cela situacija u školi sa Sejdi i njenim drugaricama-mučiteljicama kriminalno je nerazrađena. Centralni problem je, pak, taj da trio ima neobjašnjivu potrebu da sve oko eluzivne, metaforične „muške Babaroge“ objasni direktno, pa tako uvodi lik pacijentove udovice (Malin Ajerlend, bezveze potrošena na karikaturalan lik) i tu ceo film počinje da se raspada.

Raspad se nastavlja i u Sevidžovoj režiji u kojoj on odustaje od onoga što mu je zapravo najbolje išlo, dakle od sugestije kroz suzdržanu glumu troje glavnih likova, kroz svetlo i kroz zvuk uglavnom bez muzike, i počinje da pokazuje stvari. Prvo, u formi prepada koji po pravilu nisu baš fino izgrađeni, a onda i u formi dužih „set-pis“ scena u kojima svog CGI-monstruma pokazuje i pokazuje u nedogled. Istini za volju, neke od tih scena užasa znaju biti efektne, naročito one ubačene ranije u filmu da razbiju „sporovoznu“ rutinu, znaju biti prilično efektne, ali kasnije one u potpunosti gube svrhu, pa Sevidžov prvi konvencionalni horor postaje naporno, predvidljivo i uglavnom bespotrebno mučenje za publiku.

Firestarter

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Nikako bez razloga, Stiven King smatra we kraljem horora. Njegove knjige su hitične i vrlo često filmične. Kvantitet mu niko ne može osporiti, a kvalitet varira kao i kod svakog toliko plodnog pisca.

Takođe, i neki od filmova snimljenih po njegovom literarnom predlošku imaju status legendarnih, premda tu nehororični deo opusa (Rejnerov ,,Stand by Me“ iz 1986, Darabontov ,,The Shawshank Redemption“ iz 1994, opet Rejnerov ,,Misery“ iz 1990) možda čak i dominira nad hororičnim čiji su najistaknutiji predstavnici ,,Carrie“ (1976) Brajana de Palme i ,,The Shining“ (1980) Stenlija Kjubrika.

Kinga takođe treba znati i pročitati i prirediti, jer se u suprotnom može svašta dogoditi. Primer za promašaj su obe filmske verzije ,,Pet Sematary“ (film Meri Lambert iz 1989. i Kevina Kolča i Denisa Vidmajera iz 2019), a po novom i oba ,,Firestarter“ filma. Originalni ,,Firestarter“ (Mark L. Lester, 1984) razočarao je širokopoteznim B-filmskim pristupom i traćenjem glumačkog talenta koji je imao na raspolaganju (mala Dru Barimor, Martin Šin, a Džordž C. Skot koji je bez ikakvog ironijskog odmaka prerušen u Indijanca), a novi nam upravo popunjava repertoar u bioskopima.

Sve će nam biti jasno već posle nekoliko minuta - snolikog uvoda kodiranog ultraplitkim fokusom i ultramekanim ivicama kadra i špice koja pokušava da lažira nešto između VHS i „kamkorder“ kvaliteta snimka, a koja je zapravo montažna sekvenca vladinih eksperimenata nad studentima Endijem (Zak Efron, ,,Highschool Musical“, ,,Neighbors“) i Viki (Sidni Lemon, kći Krisa Lemona i unuka velikog Džeka Lemona). I ova verzija Firestartera će biti B-film novog doba, ali sa idejom da pokuša da ispravi greške protivnika. Na papiru, ekipa iza kamere je zvučna (Džejson „Get Out!“ Blum i Akiva „A Beautiful Mind“ Goldsmit kao producenti, Skot „The Quarry“ Tims kao scenarista i Kit „The Vigil“ Tomas kao režiser), a i muzička tema je prepoznatljiva, s jasnim sintisajzerskim potpisom Džona Karpentera. Ali, pojedinačni elementi se ne spajaju nužno u koherentnu celinu.

Za razliku od knjige i prve verzije filma, ovde ne počinjemo u središtu zbivanja, već imamo i uvod u kojem je precizirano da je Endi sposoban za kontrolu uma, Viki ima sposobnost telekineze, a njihova kći, a naša protagonistkinja Čarli (Rajen Kira Armstrong) pirokineze, odnosno paljenja vatre snagom uma, ni iz čega. Njihove moći posledica su eksperimenata u vladinoj agenciji zvanoj „Radnja“, od koje oni beže i manje-više uspešno se skrivaju.

Ali, avaj, Čarli mora da ide u školu (dramaturško pitanje: zašto, kad je u Americi rasprostranjeno školovanje kod kuće), gde je kao čudakinja koja ne koristi mobilne telefone i kompjutere na meti sprdnje svojih vršnjaka, što je puni besom koji može eksplodirati, bukvalno. Nakon jedne takve eskalacije, nemir ulazi i u kuću, pa majka dobije malo vatre, zbog čega preplašena mala pozove hitnu pomoć, što takođe alarmira lokalnu policiju, a vesti nekako stignu i do Radnje.

Njena šefica Holister (Glorija Ruben je zamenila Martina Šina u ulozi kojoj je zamenjen rod, bez nekog naročitog efekta), uz konsultacije s profesorom Vonlesom (Kurtvud Smit koji odnosi nagradu za elementarno koloritnu epizodu u inače glumački neubedljivom filmu), za njima šalje agenta Indijanca Rejnberda (Majkl Grejajs) koji je produkt istog eksperimentalnog programa, pa otac i kći moraju da beže, a ona pritom i da ovlada kontrolom svojih moći.

Od početka do kraja, ,,Firestarter“ deluje kao odrađen posao, i to ne čak ni korektno, već pre smandrljano na brzinu, da se uzme lova, po sistemu „drži vodu, dok majstori odu“. Problem je što retko šta zaista „drži vodu“. Scenario ionako tanak narativni materijal romana razvlači na još tanje, likovi su u suštini lišeni svake ličnosti, pa deluju kao da su izrezani od kartona, a prosede je predvidljiv svakome ko je pogledao par paranoidnih horora. Režija Kita Tomasa je prilično metiljava, a pokušaj oneobičenja kroz vizuelizaciju se svodi na poneki iskošeni ugao i oštre rezove, zbog kojih ,,Firestarter“ deluje kao razvučeni video- spot. I to ne za The Prodigy koji ima pesmu pod tim nazivom, već za nekog od izvođača iz nižih ešalona.

Među glumcima kao da ne postoji hemija, već svako pokušava da postigne nešto sam za sebe, a ni Rajen Kira Armstrong, brojnim dečijim ulogama u filmovima visokog profila uprkos, nema dovoljno liderske harizme da bi vodila ceo ansambl. Zak Efron ima, ali čini se da se zadovoljava time da „mesečari“ taman toliko da može da naplati honorar. Čak ni muzika kao ponajbolja komponenta u filmu (potpisuju je Džon i Kodi Karpenter uz Danijela A. Dejvisa) zapravo ne popravlja utisak iz prethodne verzije filma kojoj je takođe muzika (sastava Tangerine Dream) bila vrhunac unutar filma.

Kada se sve sabere i oduzme, teško da će „Firestarter“ išta zapaliti. Zapravo, pre će biti da se ovde radi o „puvanjku“ kao kada vam švercer uvali pokvašene petarde.

It Chapter Two

kritika objavljena na XXZ

2019.

režija: Andy Muschietti

scenario: Gary Dauberman (prema romanu Stephena Kinga)

uloge: James McAvoy, Jessica Chastain, Bill Hader, Isaiah Mustafa, Jay Ryan, James Ransone, Andy Bean, Bill Skarsgard, Jaeden Martell, Wyatt Oleff, Jack Dylan Grazer, Finn Wolfhard, Sophia Lillis, Chosen Jacobs, Jeremy Ray Taylor, Teach Grant, Nicholas Hamilton, Xavier Dolan, Joan Gregson, Peter Bogdanovich, Stephen King

Pre dve godine, nova ekranizacija magnum opusa Stephena Kinga, romana It, odnosno njen prvi deo, rasturila je bioskopske blagajne iz više razloga. Film je izvrsno pratio trendove i ciljao svoju publiku: bilo je tu nostalgije za 80-im godinama prošlog veka, avanture, prestravljivanja, prijateljstva i pseudo-mudrosti, što je radilo posao za mlađu publiku, dok je ona nešto starija poredila klovna Pennywisea današnjice sa Pennywiseom svoje mladosti, u izvedbi Tima Curryja u televizijskoj seriji iz ranih 90-ih. Reditelj Andy Muschietti i trio scenarista (Gary Dauberman, Cary Fukunaga i Chase Palmer) su vrlo mudro prekomponovali radnju iz romana kako bi se nastavak podrazumevao.

Sada pred sobom imamo drugo poglavlje koje prati našu sedmorku klinaca 27 godina kasnije kada se zlo u trećem licu jednine srednjeg roda ponovo pojavi u gradu Derryju, savezna država Maine. Novina mu je to da će se naši junaci ponovo morati nositi s njim jer ga prošli put nisu do kraja "ubili", te da se ovog puta ono manifestuje u više oblika, ne samo kao klovn koji mami i ubija decu. Ako se prethodno poglavlje bavilo zlom u svom natprirodnom, ali i prirodnom obliku u doba odrastanja (nije tu stvar samo u klovnu, nego i u siledžijama, nasilnim, posesivnim, kontrolišućim roditeljima, inherentnom rasizmu zabite sredine itd), ovo ima ambicije da definiše zlo sa kojim se odrastao, pretpostavimo dobar čovek mora nositi. I to je samo jedno od merila po kojem je ovo drugo poglavlje slabije i nespretnije izvedeno od prethodnog.

Drugi nivo, sasvim subjektivni, je taj da nam naši simpatični klinci nisu toliko simpatični sada kada su odrasli. Uostalom, ekipa je skraćena za jedan lik jer se starmali Jevrejin Stan (Bean) ubije odmah na početku u nemogućnosti da se ponovo suoči sa onim što ga čeka. Ostali su dakle, hipohondar Eddie (Ransone) koji je sada neurotični broker, crnac Mike (Mustafa) koji je jedini ostao u gradu i u međuvremenu si pribavio etiketu lokalne lude koja se zamlaćuje s teorijama zavere, novajlija / debeljko Ben (Ryan) koji je u međuvremenu smršao i postao hipster-arhitekta, lajavi serator Ritchie (Hader) koji je sada polu-uspešni stand-up komičar, te Bill (McAvoy), vođa bande koji je postao poznati horor-pisac u krizi i devojka Beverly (Chastain), zarobljena u lošem braku sa bogatim dizajnerom. Oni se baš i ne druže međusobno, za pretpostaviti je da se nisu videli 27 godina, ali ne krivim ih: teško da bi se iko pri zdravoj pameti družio s njima.

Treći je tretman trauma odrasle dobi: one, naime, ovde nisu ni izbliza simbolički moćne kao one iz prvog poglavlja, odnosno rane mladosti. Zato Muschietti poseže za dva rešenja: flashback scenama koje su kontra-produktivne jer nam sa svakom sledećom naši odrasli likovi postaju sve manje i manje simpatični i prepadima kojih je još i više nego u prvom delu i očito služe da maskiraju manjak supstance. Srećom, pauk kao pojavni oblik je smanjen na minimum, gola divovska baba (Gregson) je donekle efikasna ma koliko bila loše reciklirana iz The Shining i očito dorađena CGI efektima, a Pennywiseovo prečesto pojavljivanje uz još očitije CGI manipulacije u suštini ubija njegovu preku stravičnost na mahove iz prvog dela. Dodatni problem je i promena u Skarsgardovom pristupu koji je sad teatralniji i unekoliko podseća na Curryjev, odnosno na imitaciju istog.

Četvrti i možda najkardinalniji je trajanje filma, pola sata duže od prethodnog poglavlja, što je problematično jer je obrnuto proporcionalno tematskoj kompleksnosti. Vreme nije potrošeno na razvoj likova, već uglavnom na prazan hod i popunjavanje istog "set-piece" scenama (od kojih su neke sasvim pristojne) i "jump scare" momentima. U tome jednostavno nema mesta za realne, ovozemaljske strahove, pa It Chapter Two deluje kao pravolinijska, gotovo arkadna avantura sa nespretno podigranim ljubavnim trouglom bez neke realne pretnje između troje nosećih likova.

Utisak u priličnoj meri popravljaju glumci, pre svega izuzetno uverljiva Jessica Chastain, poslovično odlična čak i u osrednjim ili lošim filmovima. Vrlo dobar je i versatilni James McAvoy koji uspeva da uhvati neurozu pisca u krizi, dok se Bill Hader suviše oslanja na verbalne gegove i proseravanje u maniru glumca iz ne baš dobrih nepristojnih komedija. Ostatak se gubi u masi, ne svojom krivicom, već zbog toga što su likovi usled dramaturgije zarobljeni u limbu između glavnih i sporednih. Za gledaoce je donekle osvežavajuće ponovno pojavljivanje mladih glumaca, pre svega Sophije Lillis u ulozi Beverly kao devojke i Jaedena Martella, ranije poznatog po prezimenu Lieberher) koji igra mladog Billa, te Finna Wolfharda (zvezda serije Stranger Things čiju je poetiku prethodno poglavlje oponašalo) kao mladog Ritchieja. Simpatičan je izbor faca za cameo uloge, pa tako Peter Bogdanovich igra reditelja koji može, a ne mora imati veze s njim samim, Xavier Dolan je nažalost potrošen da bude žrtva u prologu filma, a čak se i sam Stephen King pojavljuje u jednoj sceni kao vlasnik radnje s antikvitetima.

Kad smo kod Kinga, bez obzira na etiketu "majstora strave" i bliskosti između horor-literature i filmova, sa njim treba biti pažljiv, treba znati izabrati, pročitati i naročito filtrirati ono što funkcioniše, a šta ne. Njegovom ultra-plodnom stilu pisanja na granici skribomanije bolje leže kraće forme (kratke priče, novele, kratki romani), nego "regalska književnost" koje se reditelji po pravilu hvataju, kao što mu bolje leži prirodno ili tek lagano natprirodno zlo, nego ono simbolički moćno jer dosta često nema dovoljno koncentracije i discipline da ga izdigne iznad nivoa banalnog. Scenaristička knjiga je sa tri spala na jedno slovo, a Dauberman ne spada u red sjajnih, a Muschietti ipak nije reditelj velikog formata, pa Kingu pristupa kao zanatlija i gotovo štancer, što je dovoljno da "drži vodu", ali ne više od toga.

Problem se, pak, može pojaviti u budućnosti i u formi franšize, bilo da se radi o nekom "spin-offu" na temu Pennywisea ili o potencijalnom nastavku. Ma koliko bila intrigantna zamisao da naše mulce i odrasle vidimo i kao starije ljude (koji još uvek mogu proći kao sredovečni), to, bojim se, nije nimalo dobra ideja, svejedno da li bi to pisao sam King ili ga "dopisivao" neki filmski scenarista. Onda ćemo tek plakati za upadljivo prosečnim drugim filmskim poglavljem Ita.

It

kritika originalno pročitana u emisiji Filmoskop HR3

Prva stvar koja pada na pamet kad je riječ o posljednjoj ekranizaciji romana Ono Stephena Kinga su rekordi. Marketinška kampanja je očito urodila plodom, pa je film imao rekordno otvorenje u američkim kinima za mjesec rujan i također je potukao rekorde za žanr horora. Sa takvim rezultatom (financijski uspjeh su pratile i izuzetno pozitivno nastrojene kritike relevantnih anglofonih medija), čak ni teorije koje su počele kružiti u filmskoj industriji oko premijere filma ne djeluju više kao nemogući scenariji. Naime, predviđa se da će balon super-herojskih “blockbustera” pući vjerojatno vrlo uskoro, pa bi filmska industrija spas mogla potražiti i pronaći u okviru horora kao najvitalnijeg i najisplativijeg žanra danas. Brojke govore tome u prilog: horori rijetko kad ne isplate uloženo, a nije nezabilježeno da udesetorostruče ili udvadesetorostruče zaradom svoj proračun, pogodni su za nastavke, imaju vjernu publiku, pa čak i svoju mrežu festivala, a naslovi poput Get Out, novog pred-nastavka franšize Anabelle i Ita, to potvrđuju.

Ono, dakle, svakako dolazi u pravo vrijeme i ima jasnu računicu. Ekranizacija je to “magnum opus” romana autora koji nosi epitet majstora strave, i svojevrsni “remake” kultne serije iz 1990-ih koja je za cijelu jednu generaciju bila sinonim za strah. Riječ je o pažljivo osmišljenom filmu u kojemu čak i momenti prepada kao najstariji trik u knjizi horor filma bivaju strašni jer su dovoljno izgrađeni i precizno tempirani. To nije začuđujuće jer režiju potpisuje Andrés Muschietti koji je svoje zanatske sposobnosti već demonstrirao u filmu Mama iz 2013. godine. Uradak je koncipiran tako da će svakako dobiti nastavak, jer vremenski odvojene paralelne narative odvaja u dva filma, a ni franšizu ne bi trebalo otpisati, bilo da će sam King uzeti učešća u daljem pisanju, ili će ga armija scenarista “dopisivati”. Također, pomjeranje ranije linije radnje iz 50-ih u 80-te godine prošlog stoljeća nije samo inteligentna kalkulacija sa osuvremenjivanjem i “namještanjem” nastavka na vrijeme sadašnje, nego i kalkulacija sa popularnošću prošlogodišnje televizijske teen-horor serije Stranger Things s kojom It kao da dijeli svijet i jednog glumca, Finna Wolfharda, koji igra naratora Ritchieja Toziera, odnosno piščev alter-ego.

Iako kvalitetan film, Ono nije bez nedostatka. Ekipa od šest momaka i jedne cure bolje funkcionira kao grupni lik nego što svaki ponaosob. “Vođa” Billy (igra ga ponajbolji glumac svoje generacije, Jaeden Lieberher) i cura Beverly (ulogu tumači najveće otkriće filma, Sophia Lillis) imaju više ličnosti, dok su ostali svedeni na osobinu ili dvije, odnosno strah ili dva. Ritchie stalno ispaljuje loše šale da bi maskirao strah, Eddie je hipohondar koji se ne smije suprotstaviti svojoj dominantnoj majci, Mike je jedini mladi Afroamerikanac u gradu na udaru rasističkih bandi, Ben je stereotipni debeljko i “novi klinac”, dok se Stanley patološki plaši prezira svog oca rabina i bar micve koja mu se bliži. Isto se može primjeniti i na tabor siledžija sa kojima naši junaci imaju posla, čiji je vođa Henry (igra ga Nicholas Hamilton) profiliraniji i motiviraniji od ostatka klike koja je skoro pa zamjenjiva. Odrasli su uglavnom odsutni ili služe klincima kao izvor straha i frustracije, a jedina konstanta je natprirodni i simbolički potentni klaun Pennywise (Bill Skarsgaard) kao manifestacija straha, inače centralne teme romana i filmsko-televizijskih ekranizacija, te pojam na koji se odnosi naslov, zamjenica srednjeg roda u engleskom jeziku.

Pitanje kakav je Skarsgaard kao Pennywise svakako će biti jedno od prvih vezanih za film i jedna od točaka usporedbi sa serijom koju je kao klaun nosio Tim Curry sa svojom uživljeno-teatralnom interpretacijom. Skarsgaard je drugačiji, doziraniji, realističniji i u tome strašniji. Možda on također brblja, prijeti, straši, upotrebljava metafore kao i Curry, ali njegovo nasilje je kraće, na mahove, eksplozivnije i stoga efektnije. Je li, međutim, Pennywise, ma kako strašan bio sa svojim beskonačnim zubima ili makar samim svojim prisustvom, dovoljan razlog za 135 minuta filma u kojem dosta otpada na prazan hod? Odgovor je negativan, naročito kad imamo anti-klimaks u završnici i “kad se male ruke slože” poantu. To se vrijeme, pak, ne troši za razvijanje likova, već za profiliranje mjesta radnje, fiktivnog gradića Derryja u saveznoj državi Maine, te njegove atmosfere zla među ljudima koje se svakih 27 godina manifestira pojavljivanjem klauna koji odvodi djecu da “plutaju” s njim, kao i za citate i posvete kultnim filmovima iz 80-ih, što je sve divno i krasno, ali postaje zamorno bez nekakve operacionalizacije. Dio tog problema je nasljeđen iz romana-izvornika, kao i iz cjelokupnog Kingovog djela. Stephen King je, naime, toliko kvantitativno plodan pisac da mu se može prilijepiti etiketa štancera. Može se reći da je u kraćoj formi, kratkim pričama i novelama, koncentriraniji i da mu one bolje leže. Drugi problem koji se preslikava na film također ima veze sa Kingovim odbijanjem da se drži onoga u čemu je najbolji, a to je portret sasvim prirodnog i sasvim ljudskog zla koje se skriva iza fasade normalnog, pa stoga poseže za paranormalnim kao metaforom koja često biva suviše očita. Stoga Pennywise kao adut za prepad nikada ne dostiže onaj nivo straha kakav su siledžije i psihopati u nastajanju, hipohondrične majke, nasilni i posesivni očevi, kao i oni nezainteresirani i oni koji stvaraju pritisak svojoj djeci, pa i surovost života kao takvog koji se često svodi na moto “ubij ili budi ubijen”. Dok je “prirodnog” Kinga vrlo lako pročitati i ekranizirati (Iskupljenje u Shawshanku, Misery ili klasik o odrastanju Stand by Me), za onog “natprirodnog” i metaforičnog je potreban filmski autor s vizijom spreman na rizike koji se ponekad isplate, a ponekad ne. Potreban je netko kao Carpenter (Christine), Cronenberg (The Dead Zone), Kubrick (The Shining) ili, možda najbolji primjer, De Palma (Carrie). Tim scenarista koji sačinjavaju iskusni Cary Fukunaga, Gary Dauberman i relativni novajlija Chase Palmer, te redatelj-zanatlija Andrés Muschietti ipak nemaju onu žicu genija, pa mogu doseći do dobrog ili vrlo dobrog filma, ali ne i do odličnog, što je ocjena kojom se Ono može opisati.

Cell

2016.

režija: Todd Williams

scenario: Adam Alleca, Stephen King (prema istoimenom Kingovom romanu)

uloge: John Cusack, Samuel L. Jackson, Isabelle Fuhrman, Owen Teague, Stacy Keach

Problem sa plodnim piscima je što se, kao i svi drugi, jednom ipak potroše, a već uveliko napumpanog ega ne mogu sebi da priznaju da im je vreme za penziju, pecanje i pisanje čekova, eventualno. Naravno, i “raja” je kriva jer više voli proverenu konfekciju nego možda kakav dašak svežeg vetra, pa proslavljeni serijski štanceri koji su nekad bili toliko dobri da su postali legende imaju uvek vernu publiku kojoj mogu po milion puta prodati isti štos. Što da ne i istu knjigu? Ili više njih?

Dakle, Stephen King, ali ne stari dobri Stephen King, nego “mogu da prodam kofu govana ako je moje ime na njoj” Stephen King – kralj štanca. Cell je slab, nedokuhan roman čak i za te štancerske standarde. Ništa zato, čak i loši pulp romani mogu postati pristojni pulp filmovi, pa su se studiji sjatili da otkupe prava. Produkcija je, međutim, bila problematična, menjali su se scenaristi, reditelji i glumci, počinjalo se i prekidalo, dok se kao producent i glavni glumac nije ustalio John Cusack i skupio nešto love od zaboravljenog Saban Filma, zonske ligaše na pozicijama reditelja i ko-scenariste (King se i sam uključio u adaptaciju – loš potez), Sama Jacksona za svog “sidekicka” i nekoliko relativno poznatih glumaca za epizodne uloge. Snimanje je završeno 2014. godine, festivali nisu bili zainteresovani za premijeru, pa je Cell proveo dve godine na polici i skupljao prašinu da bi nedavno bio pušten direktno na VOD.

Pripremljeni ste na sranje? Dobro. Glavni lik nije pisac. On je strip-crtač. Isti kurac. Naravno, odvojen je od svojih najmililih svojom zaslugom i eto sada mu je baš zgodno da se s njima pomiri. Nalazi se na aerodromu u Bostonu i razgovara sa (bivšom) ženom telefonom. Iscuri mu baterija, pa se prebaci na fiksni. U tom trenutku, svako ko razgovara preko mobilnog telefona (što će reći većina aerodromskih čekača) počinje da se ponaša čudno. Nakon početne agonije, oni postaju nekakvi zombiji koji napadaju nezaražene ljude.

Naš junak se slučajno izvuče sa još nekolicinom koji su se sakrili u metrou. Tu mu se pridružuje i “sidekick”, vozač metroa koji nema nigde nikoga, pa može da ga prati u njegovim akcijama. I počinje kombinacija filma katastrofe i filma ceste u različitim okruženjima, od gradskog do čiste i netaknute prirode na kojima će naš dvojac skupljati još pomoćnika koji će, pak, preživljavati jedno duže ili kraće vreme, kakva im je već sudbina. Naš pisac, ovaj, stripadžija želi da pronađe svoje, odnosno ono šta je od njih ostalo, ostali nemaju kud. Susreti sa slučajnim preživelima, upoznavanje sa kosmologijom (ti zombiji će kad – tad evoluirati), razmenjivanje mudrih misli i “šokantni” obrati vidljivi iz daleka i sav taj džez.

Ako vam je na pamet palo da je ovo jeftinija, budalastija verzija 28 Days Later (koji mi takođe nije među omiljenima) sa primesama drugih filmova i serija a la The Walking Dead, potpuno ste u pravu. Kartonski likovi izrezani iz šablona, agilni zombiji koji tehnički nisu zombiji (nisu oživeli mrtvaci i ne jedu samo mozak), ali im je glavna karakteristika (zajedništvo bez mozga) ista, neravnopravna borba, promena pravila igre, jeftina i užasno tupa poenta, a na koncu čak i dvostruki-trostruki kraj po sistemu kako ko voli, pa šta ćete proglasiti za javu, a šta za san...

Hoćemo još malo? Neinspirativna režija koja u najboljim momentima dobacuje do korektne, a u onim lošijim deluje amaterski i istovremeno pretenciozno (bilo da je tu u pitanju loše odrađeno rušenje aviona na početku ili izbor muzike za kraj). Onoliko wtf momenata i ideja, uključujući i scenu u kojoj naši dotad nevini junaci postaju okorele ubice zombija. John Cusack koji glumi Nicolasa Cagea. Samuel L. Jackson koji je u životu odbio manje uloga nego Nicolas Cage. Stacy Keach u sceni i po filma. Negativac koji neće nikoga uplašiti. Nerazjašnjena funkcija protagoniste u novom svetu – je li on vizionar ili je neki kurčevi Odabrani?

A poenta? Staračko obrušavanje na tehnologiju koja je toliko već bila prisutna još dok je King pisao roman, a samo evoluirala do trenutka snimanja filma. Ako ćemo pravo, tehnologija utiče na nas, anestezira nas i pretvara u konzumente, ali to nije ni naročito nova ideja ni naročito odgovarajuća metafora, da ne pričamo o odsustvu neke pametnije i dublje razrade. Negde u pozadini provejava meditacija o psihologiji mase, ne samo kod zombija, nego i kod preživelih ljudi i evolucija tih istih zombija u nekakvu “organsku mrežu organizama”.

Gledljivo? Ipak da, premda potpuno predvidljivo i nepamtljivo. Loše? Svakako, premda ne katastrofalno. Preporuka? Da li se šalite? Ni za fanove. Cell je potpuno nevredan pažnje.

A Good Marriage

2014.

režija: Peter Askin

scenario: Stephen King (prema svojoj kratkoj priči)

uloge: Joan Allen, Anthony LaPaglia, Kristen Connolly, Carla Buono, Theo Stockman, Stephen Lang

Stephen King je verovatno jedan od najfilmičnijih pisaca. IMDB navodi 185 naslova po motivima njegovih dela, filmova, serija i drugih formata, od kojih je 15-ak tek planirano. Njegova bibliografija sadrži preko 50 romana i preko 200 priča. Njegov stil pisanja je dovoljno lagan, a teme su dovoljno interesantne, dubokoumne ili pseudo-pametne i to ga čini veoma adaptibilnim piscem. Iako ima titulu majstora horora, King se ne libi da piše i “suspense”.

A Good Marriage je upravo “suspense” triler na jednu od Kingovih omiljenih tema: zlo skriveno iza naizgled savršeno sređenih života. Nikad ne znaš kakvu tajnu kriju tvoji najbliži, u nekim ridikuloznijim verzijama čak i predmeti (Christine). Treba reći da je A Good Marriage jedna od poznijih Kingovih priča, objavljena u kolekciji 2010. godine, te da ni po čemu ne istupa od drugih, čak se može osnovano sumnjati da se King reciklira.

Bob (LaPaglia) i Darcy (Allen) su ono što nazivano srećnim parom. Nisu od onih kuco-maco ljigavih tipova ljudi, nego naprosto ostvareni i uspešni ljudi. Imaju mali biznis, kuću, odraslu i zbrinutu decu i hobije. Bobov hobi je skupljanje novčića i zbog toga je relativno često na putu. Jednom kad ode, Darcy slučajno u garaži pronalazi tragove o Bobovom drugom hobiju: on je serijski ubica poznat kao Beadie.

Darcy se nalazi pred dilemom šta uraditi. Sa jedne strane, ispravno bi bilo prijaviti zlikovca, ali sa druge strane, ona tako može ugroziti svoju reputaciju i reputaciju njihove dece. Bob za to ima seriju objašnjenja koja izlaže ludački smireno, čak šeretski. Kaže da je to drugi deo njegove ličnosti, da se on protiv toga bori, ali da ne uspeva uvek. Tvrdi da nikad ne bi povredio svoju ženu. Može li mu ona verovati? Možemo li mi?

Tu nakon pomalo ravnog i dosadnjikavog uvoda počinje zanimljiviji deo filma. Obrada je poprilično žanrovski pravilna, “suspense” je na mestu, smirujuća, a opet jeziva muzika je na mestu, uz naravno nezaobilazna snoviđenja i prikazivanje “suburban” konvencija. U pozadini toga se kriju bihevioralne studije dvoje ljudi, od kojih je Bob lud, a Darcy zbunjena (bez namere da ispadnem prost), kao i studija njihove dinamike kao para. Fasada se održava po svaku cenu.

Režija je školska i primerena materijalu, više se polaže na atmosferu nego na događaj. Gluma je na visokom nivou, LaPaglia je sasvim uverljiv kao veseli psihopata, a Joan Allen radi sve što je moguće da pravilno prikaže Darcy. Mali problem je koncepcija njenog lika, ona je od početka hladnjikava i teško je poverovati da se radi o ženi sa strašnom dilemom. Stephen Lang se pojavljuje kasnije u filmu kao stari istražitelj u penziji koji je razvio opsesiju prema Beadiju i u velikoj meri popravlja utisak, iako je segment sa njim razdužen i gotovo teatarski.

Ono što na prvi pogled “kolje” film je slaba produkcijska vrednost. A Good Marriage deluje kao televizijski film, što je manje važno jednom kada se gledalac navikne da tu neće biti ničeg spektakularnog. Drugi i mnogo značajniji problem je što je izvorni materijal suviše škrt da bi se razdužio na 100 minuta filma. Mnogo je primereniji za epizodu nekakve TV serije. Sledeći i odlučujući problem proizilazi iz toga: iako je sam King radio adaptaciju (što mu inače nije učestala praksa), ta adaptacija deluje pogrešno. Fokus je pravilan, ali su periferni detalji (kćerka i njeno venčanje, nikad razvijen pod-zaplet sa susedom) nedovoljno bitni za priču, pa deluju veštački umetnuti, dosadnjikavi i nepotrebni, umesto da je King ubacio neke dinamičnije elemente, recimo Bobovu karijeru u svojstvu serijskog ubice.

Prema Kingovim rečima, pisac je našao inspiraciju za priču u slučaju poznatog serijskog ubice BTK i sudbini njegove žene koja o muževljevom nastranom hobiju nije imala pojma. Sličan je slučaj i sa Green River Killerom i sa još nekim drugim serijskim ubicama iz komšiluka koji su delovali kao sasvim normalni ljudi. To mnogo toga objašnjava. Ovaj film, kao i izvorna priča, namenjeni su samo Kingovim najvernijim fanovima i lovcima na triviju o serijskim ubicama.