A Film a Week - A Brief Excursion / Kratki izlet

From the description, A Brief Excursion, the first fiction feature by Croatian director Igor Bezinović whose career consists of several documentaries and shorts, seems like a small movie that will attract big labels like “existential”, “artistic”, “meditative” and so on. It follows the group of characters trying to reach an elusive medieval church and see its frescoes that transforms into a journey to a proverbial heart of darkness for each one of them. The film premiered in Rotterdam’s Bright Future selection and met some favorable reviews, so some more festival exposure is likely and it will hit the home turf in Pula and Motovun, but the hopes for some kind of regular distribution, especially abroad, might seem too optimistic.

Still, its modest budget, guerrilla-style shooting against the backdrop of a well-known party destination Motovun Film Festival and the cast of mostly non-professional actors playing the semi-fictionous versions of themselves (all of them are kinda-sorta recognizable faces from the nightlife scene of country’s capital Zagreb) might seem as a gimmick, but it is not, for the most of the time. It is also an adaptation of a well-known short novel by Antun Šoljan that is the part of Croatian high-school curriculum, already adapted by the same filmmaker into his short A Very Brief Excursion (2014), but not in the straight, expected way. It is more faithful to Šoljan’s spirit, style and themes it dwells on than to the chain of real and surreal events it is portraying.

Stola (Bezinović’s co-writer Ante Zlatko Stolica) is our guide and unreliable narrator that tells the story from his memories presumably some years after the events, so some details are not in the right place. Back then, he was an aimless 20-something, probably a student trying to figure out what to do with his life while partying with like-minded proto-hipster people over the course of one summer that might change everything. His almost legendary friend Roko (Mladen Vujčić) proposes the excursion to the monastery ruins near the place called Gradina (which can be anywhere and clearly symbolises the Utopia), and two of them spend the night convincing a group of people to join them.

But the excursion does not go as planned: the bus breaks down and the crew of seven people continue their trip on foot, not exactly sure where they are going. As they are going on and on, things around them are getting more and more peculiar and hikers one by one drop out of the crew for some strange reasons. Do the ruins and the frescoes really exist? Are the young people completely lost? Is it all a dream? Is it all about the journey and not the destination, as the cliché suggests?

Some parallels could be drawn to Andrea Arnold’s masterpiece American Honey, even though Bezinović’s film was shot before Arnold’s came out. The theme is similar, the aimlessness is kinda inherent for young people trying to figure out their own way in the game called life, regardless of someone’s socio-economic status. The other thing is hedonism and partying that rarely breaks the sub-cultural frames. And finally, Bezinović and Arnold both employ some documentarian techniques in their work.

The differences between the two films are notable, though. While Arnold’s characters come from the skid row milieu of American Midwest, Bezinović’s are middle-class to well-off urbanites, more spirited and spiritual. Their hedonism, even though totally within the rigid hipster frame, seems more genuine than Coca-Cola commercial-like parties in American Honey. The type of documentarism is also different, Bezinović shows more emotion towards his characters by keeping the camera fluidly moving around them in close vicinity, trading the grandeur of the statement for audio-visual poetry, while Arnold’s approach is more epic.

A Brief Excursion is not that much about the youth nowadays as it is going for universal, eternal questions of growing up, developing intellectually and spiritually, friendship and the relationship between the journey and the destination, the process and the goal. The source novel was first published in the 60‘s, in socialist Yugoslavia and through it Šoljan was examining the laziness and lack of motivation and courage to confront the authoritarian regime in the search of personal freedom and happiness. Fifty years later, the country and the regime are long gone, the new social frame is also more or less rigid and the revolution (that might be started from a bed, like in Oasis’ song) or a better world still seem like a futile dream.

Modest in the terms of budget, but with a rich and layered story and character development and very detailed in execution, A Brief Excursion is a film worth several viewings over the course of years. Small, but brilliant touches like the slight differences between the text spoken by the narrator and the picture seen on the screen and the sound design in which the ambiental sounds are mixed with occasional bursts of minimal ethno score could pass under the radar. While not necessarily being a masterpiece, A Brief Excursion is more than a sure-handed debut. It is pretty impressive.

Radio Dreams

2016.

režija: Babak Jalali

scenario: Babak Jalali, Aida Ahadiany

uloge: Moshen Namjoo, Keyumars Hakim, Boshra Dastoumezhad, Lars Urlich

Uz brojnu iransku dijasporu u Americi, njenu dobru integriranost koja ipak nije u zaborav bacila folklorne specifičnosti i sklonost Iranaca ka filmskoj umetnosti i umetnosti generalno, pravo je čudo da se “irano-americana” kao filmski stil pojavila tek nedavno sa A Girl Walks Home Alone at Night Ane Lily Amirpour. Ovaj crno-beli rano-jarmuschovski indie vampirski western je osvojio srca publike i kritike sa svojom cool artificijelnošću u izrazu, dok se priča doticala starih i novih običaja, klasnih razlika i socijalnih okvira koji se teško prevazilaze.

Radio Dreams iransko-britanskog autora Babaka Jalalija se takođe može nazvati komadićem “irano-americane”, ne samo zbog koprodukcijskog okvira, već i zbog sveta u kojem se kreće, unutar i oko radio-stanice na farsi jeziku u okolici San Francisca. Stil koji je Jalali izabrao nije toliko smišljeno cool kao onaj kod Amirpour, bliži je našoj konvencionalnoj realnosti, ali daleko od toga da možemo govoriti o nečemu dosadnom ili čak običnom. Naprotiv, ima tu pametnih žanrovskih spojeva (mockumentary, deadpan komedija, socijalna drama), daška apsurda i surealizma u priči sa višestruko lokalnim koloritom i nekoliko univerzalnih poruka.

Počnimo od becketovskog teatra apsurda u kojem je Godot Lars Urlich koji igra samog sebe. Naime, fiktivni radio PARS-FM oko kojeg se sve vrti je svojim slušaocima najavio “jam session” Metallice i afganistanske rock grupe Kabul Dreams (članovi sastava takođe igraju sami sebe). Iako su interkontinentalni gosti stigli neki dan ranije i već popričali sa novinarima i Jalalijem (mockumentary segment), oni iz komšiluka kasne li kasne, pa od cele Metallice spade knjiga na Larsa. Kojeg čekamo.

Dok čekamo, imamo priliku da upoznamo čudesni svet lokalne radio-stanice, pa još one čija je publika određena etička skupina. Za samu ideju “jam sessiona” je odgovoran urednik Hamid (Namjoo), umetnički tip duge kose koji je u matičnoj zemlji bio pisac, a u emigraciji tezgari na radiju govoreći o umetnosti, čitajući poeziju i prozu, kao filozofske tekstove. Njegov viši cilj je otvaranje dijaloga na polju kulture između Amerike i Afganistana, po prvi put nakon događaja iz 2001. godine, a globalne zvezde i mladi band koji u svojoj zemlji oseća pritisak totalitarne i netolerantne sredine su prave osobe za to.

Nasuprot njegovoj plemenitoj nameri, uprava radija u tako nečemu vidi samo priliku za profit, pa je sastanak muzičara gromoglasno najavljen ne bi li se prikupila lova od oglasa i plaćenih termina. Menadžerka (Dastoumezhad) i Hamid će se sukobljavati oko koncepcije radija, dok je gazda (Hakim) opsednut sa rvanjem (sportom, olimpijskim) i lagano drži stranu finansijskom lobiju. To će rezultirati bizarnim nadgornjavanjima poput činjenice da obe strane imaju po jednog klavijaturistu koji uživo svira amaterske džinglove za reklame, prispodobama iz sveta visoke umetnosti sukobljenim sa onima iz svakodnevnog, čak banalnog života Amerikanaca iranskog porekla i razgovorima u kojima obe strane govore, a nijedna ne sluša.

Iz opisa radnje se mogu stvoriti očekivanja da je Radio Dreams jedna glasna, čak urnebesna komedija o šašavim umetnicima, šašavim gazdama i hladnim menadžerima, ali Jalali u svom pristupu pokazuje više nežnosti i mudrosti. Paletom zatamnjenih boja on pojačava teskobu skučnih prostora koja korespondira sa teskobom koju u srcu oseća Hamid, emigrant u “fish out of water” situaciji, apatrid koji je u staroj domovini nepoželjan, a nova njegove veštine smatra beskorisnim. Humora tu svakako ima, ima i stava, čak i gega, ali on tu samo baca svetlo na ozbiljne teme emigracije, integracije i naivnog verovanja u “zemlje mogućnosti” u savremenom, atomiziranom i utilitarno ustrojenom svetu.

U tom smislu, izbor Moshena Namjooa za glavnu ulogu nije nimalo slučajan, reč je o iranskom kantautoru kojeg u domovini porede sa Dylanom. Njegova pojava sa dugom, prosedom i nevešto sapetom kosom potpuno odgovara umetničkom statusu Hamidovog lika, izuzetno je pamtljiva i sjajno simbolizira nesnađenost u “realnom” svetu. Možda mladi afganistanski muzičari zaista veruju u bajke, možda je tako verovao i Hamid, ali sva je prilika da će, ako im se snovi ostvare, završiti otprilike kao i on, izgubljeni u prevodu.

Radio Dreams je film o mnogo čemu, poput radija, nadanja, teskobe, plemenitih namera i neizbežnosti komercijalizacije. Nije to film o Iranu, ali je o Irancima, njihovom “balonu” u kojem žive i senzibilitetu sa kojim žive daleko od domovine. Ali više od toga, Radio Dreams je film o Americi, onoj anticipiranoj i onoj zaista percipiranoj i rascepu između te dve slike.

Svi severni gradovi / All the Cities in the North

2016.

scenario i režija: Dane Komljen

uloge: Boban Kaluđer, Boris Isaković, Dane Komljen

Već sa svojim kratkometražnim i srednjemetražnim filmovima, Dane Komljen je osigurao status osebujnog autora. Komljenovi filmovi su prikazivani na prestižnim svetskim festivalima i tamo osvajali nagrade, relevantna kritika ih je pozitivno ocenjivala i Komljen je tako postao autor od kojeg se dosta očekuje. Međutim, to su sve banalni, statistički podaci kada je reč o nečemu tako neopisivom, artističnom i zatvorenom kao što je to Komljenov filmski izraz. Neka kao odrednice posluže “slow cinema”, apstraktno, apsolutno, ne-narativno...

Komljenov dugometražni prvenac Svi severni gradovi predstavlja korak još dalje u istom pravcu i ne mogu reći da mi je to naročito drago. Dakle ako tražite preporuku za ovaj film na krivoj ste adresi. Verovatno je do mene, usporen tempo trpim samo do neke granice (Komljen je makar obziran da nas ne muči satima kao Lav Diaz ili Bela Tarr), a totalno oslobađanje od konteksta i apsolutna otvorenost za tumačenje mi znaju delovati kao onanija, manjak fokusa i, u krajnjoj liniji, manjak hrabrosti da se problem postavi i adresira. Frustrirajuće je to što Komljen ima i zanatskog znanja i par inovativnih režijskih ideja, ali to ne upotrebljava da bi popravio komunikativnost filma, naprotiv.

Film počinje sa dvojicom bezimenih muškaraca (Kaluđer, Isaković) koji žive u napuštenom hotelu bez struje, vode i međusobne komunikacije. Oni nisu posvađani, njihova dinamika je skladna, ali jednostavno nema. Moguće je čak da imaju nekakvu zajedničku predistoriju. Njihov odnos će se poremetiti kada dođe treći (Komljen) i pridruži se njihovoj nemoj dinamici.

Kao ni za bilo šta drugo, ni za to ne dobijamo objašnjenje, već samo sugestiju u vidu promena u režijskom postupku. Ujednačeni ritam dugih kadrova zamenjen je haotičnijim u kojem se pojavljuje filmska ekipa koja razbija četvrti zid, a Komljen ubacuje i “night vision” i podvodne kadrove, uz kraće, krupnije kadrove koji postaju predominantni.

U filmu nema dijaloga, niti jedne jedine replike. Umesto toga, Komljen nam nudi nekoliko naracija iz usta sva tri lika, ali ni one ne objašnjavaju situaciju na ekranu, nego kroz tematiziranje nekih potpuno drugih stvari (poput napuštenog sajamskog kompleksa u Lagosu koji je gradila ista firma kao i napušteno odmaralište ili razmišljanja o zimi i vetrovima u gradovima severno od lokacije na kojoj su se naši likovi našli), daju informacije o okolnostima, lokacijama i preokupacijama likova.

Apstrakcija u svom apsolutnom obliku i potpuna nekonkluzivnost konteksta i značenja se mogu dvojako tumačiti. Sa pozitivne strane, svako je slobodan da učita svoje mišljenje i tumačenje iz referenci koje mu je Komljen (valjda) ostavio u filmu, a to su između ostalih Godard, Thoreauov Walden, Stalker i da Sve severne gradove proglasi metaforom za post-ratnu traumu, raspad Jugoslavije, suočavanje za prošlošću ili tranziciju koja relikte prošlih vremene (ljude i zgrade) uništava ili prepušta propadanju. Loša stvar u tome je da ta slobodna tumačenja nisu nužno tačna i da će nedovoljno potpore za koju se može uhvatiti oterati i jako upornog gledaoca. Pridružiću se kritičarskim pohvalama za doslednost i rešenost da forma bude ispred sadržine, ali priznajem da mi, kao i većini običnih gledalaca, tako nešto ne leži.

The House / Huset

2016.

scenario i režija: Reinert Kiil (uz prevodilačke usluge Jana Helgea Lillevika)

uloge: Mats Reinhardt, Frederik Wolf, Sondre Krogtoft Larsen

Nacistički oficir Kreiner (Reinhardt) i vojnik Fleiss (Wolf) nakon što su izgubili svog vezistu moraju sprovesti zarobljenog borca Norveškog Pokreta Otpora Runea (Larsen) kroz zavejanu šumu. Kako ih kompas zeza, a karte nisu baš precizne, orijentacija im je problem. Sreća u nesreći je da nalete na veliku, osamljenu kuću na proplanku gde se makar mogu odmoriti, oporaviti i sačekati da oluja prođe. Ali, kako smo na terenu horora, kuća na osami je retko kad dobra vest...

Pripremite se, dakle, za klasične paranormalne aktivnosti. Sve počinje pomalo začudno, ali ne baš izravno opasno: u kući nema žive duše, ali je na štednjaku toplo jelo i radio je uključen i sam menja stanice. Tu je negde i sveska sa dečijim crtežima koji su malo morbidni, ali još uvek ništa ne pali lampice. Rune na uvezanoj knjižici i na vratima ormara su već druga priča, pa će se tako norveška zastava pojavljivati na jarbolu na kome su nacisti okačili svoju, partijsku, Rune će umirati i oživljavati, kretati se po kući i menjati krevete, a Kreiner i Fleiss će ugledavati prikaze iz svog života, svađati se i tonuti u ludilo dok se dani pretvaraju u Dan Mrmota.

Kuća, naravno, ima svoju pred-istoriju, slučaj egzorcizma iz prošlosti ne baš jasno povezan sa događajima u vremenu sadašnjem, ali prisutan u nekoliko flashback momenata. Te scene izgledaju zgodno na foršpanu, ali čini se da im je to i jedina namena, dok Kiil tek na kraju, uz prilično dobar obrat, uspeva da ponudi suvislo objašnjenje koje sa egzorcizmom nema neke naročite veze.

Prvi kvalitet filma je njegova ekonomičnost: snimljen za desetak dana na ograničenom broju lokacija i za samo 100-ak hiljada dolara, film se više oslanja na pametno složen produkcijski dizajn nego na efekte. I njih ima, ali su relativno diskretni. Mana te ekonomičnosti je što je nije teško pročitati, pa tako loše osvetljenje često deluje kao maska u iznudici nego neki nameran psihološki ili kakav već efekat.

Drugi kvalitet filma je relativno uspela karakterizacija likova. Kreiner je obrazovaniji, kulturniji, razboritiji, pa čak i humaniji od nacističkog dvojca, dok je Fleiss fanatični vojnik partije na ivici živaca i željan osvete zbog smrti svog saborca. U njihovim međusobnim okršajima, oficir će se često pozivati na čin, sa sve manje i manje efekta. Problem je, međutim, što su njih dvojica nacisti sa kojima se publika ne može i ne treba saživljavati (nemojmo se zavaravati, The House ni u kom slučaju nije nekakav snažni anti-ratni film poput Peckinpahovog Cross of Iron, već film o ukletoj kući koji Drugi svetski rat koristi kao pozadinu), a Rune kao žrtva je zamišljen kao enigma, ali zapravo deluje pasivno i skoro mutavo. Najvažnije, on ne pruža nikakvu perspektivu.

The House ostaje film dobre ideje kojoj u suštini fali razrade. Idealan format za nešto takvo bi bio kratkometražni jer materijala zapravo ima za 20-30 minuta. Sve preko toga deluje kao razvlačenje i ponavljanje jednog te istog bez nekog naročitog efekta. The House izgleda kao prvi, dramaturški nespretni dugometražni film autora koji je zanat pekao na kratkom metru, ali to nije. Reinert Kiil je prekaljeni asistent scenografije i reditelj nekoliko kratkih i dugometražnih filmova, od kojih je Whore (2009) jedan od skandinavskih low-budget klasika. Od njega smo, dakle, videli i bolje, čak i za manje para.

Realive / Project Lazarus

kritika originalno objavljena na DOP-u

Postoji jedan paradoks o večnom životu. Naime, svi želimo da živimo što duže, ako ne i celu večnost i grčevito se borimo da to i ostvarimo. Međutim, jednom kada nam se želja za večnim životom ispuni, nismo baš sigurni šta to zapravo znači, pa se zbog svoje želje i pokajemo. Science fiction kao žanr koji eksploatira strah od života kao svoje osnovno pogonsko gorivo na tom paradoksu se može itekako voziti. Realive, film Amenabarovog scenariste Matea Gila, to pokušava na pseudo-filozofski način koji koketira sa melodramom i to mu donekle i uspeva.

Naš protagonista i narator Marc (Tom Hughes) je prvi čovek koji je uspešno re-animiran posle krionizacije u kojoj je proveo 70 godina. Pre nego što mu je postavljena dijagnoza terminalnog raka grla, Marc je bio uspešan umetnik i poslovni čovek koji je život, poslovni i privatni, proveo sa ljudima koje je voleo i nije tek tako spreman da ga se odrekne. On u priličnoj meri veruje u nauku, ali zapravo nema bolju opciju kada su izbor nada u progres sa jedne strane i sigurna bolna smrt sa druge. Međutim, nisu svi oduševljeni njegovim izborom, naročito njegova devojka sa kojom se konačno spetljao, Naomi (Oona Chaplin), koja će na taj način ostati uskraćena makar za tu godinu života koju mu daju doktori.

Marc, dakle, u svoj novi život ulazi sa osobnom prtljagom iz prošlog, ali ga u novom očekuju nepredviđene neugodnosti. Gilova zaista pametna ideja je to da prvi uspešni oživljeni čovek zapravo bude fragilan, sklon bolestima i nestabilan poput prototipa, te da mu pre svega treba rehabilitacija. To, naravno, dolazi u paketu sa moralnom raspravom o prošlim, neuspelim projektima, sa medijskom pažnjom posvećenom otkriću večnog života i sa simbolikom materinstva koje čak ide do pupčane vrpce kojom je Marc pričvršćen za svoju “tehnološku majku”, kako sam kaže.

Realive zapravo deluje kao hibrid dva filma Alejandra Amenabara za koja je Gil napisao scenario. Predominantno, tu su odjeci Open Your Eyes, sa krionizacijom, večnim životom i snovima (neka vrsta tehnološkog pronalaska iz poznog XXI. stoleća nalik na virtuelnu realnost zapravo služi za sećanje na ugodne trenutke života koje Gil pušta kao flashback scene), te u manjoj meri The Sea Inside i rasprave o moralnosti samoubistva. Druge reference su svakako Frankenstein, prisutan i u Marcovom monologu i kroz ime glavnog doktora, Victora Westa (Barry Ward) i biblijska prispodoba o uskrslom Lazaru (oslikana scenom iz Scorceseovog The Last Temptation of Christ) koja stoji i u radnom naslovu filma.

Problem je, međutim, dosta slaba i površna karakterizacija likova. Marc je toliko pasivan u svom novom životu da je teško prema njemu razviti ikakvu emociju, a u prošlom deluje tipski, kao hipster sa reklame za H&M-ovu kolekciju odeće od organskog pamuka sa generičkim momentima sreće u roditeljskom domu, sa drugarima, na poslu i sa Naomi (tako da ni njihova ljubavna priča zapravo nije razvijena), te generičkim šok-momentima kao kada otkrije da je bolestan ili prilikom prvog (bezrazložnog) susreta sa (bezrazložnim) nasiljem. Drugi bitan lik u njegovom novom životu je medicinska sestra Elizabeth (Charlotte Le Bon) koja se o njemu brine, ali i ona kao da više služi da pruža “second hand” informacije o novom svetu u kojem je uznapredovao genetički inženjering (naklon briljantoj Gattaci verovatno) i u kojem se koncept monogamne ljubavi smatra zastarelim, a seks je individualistička socijalna funkcija. Misterija čiji je ona igrač i kakve su joj namere prema Marcu se uvodi suviše stidljivo da bi se sa njom moglo nešto uraditi.

Drugi set problema su budžetska ograničenja i ono što iz njih proizilazi. To što Kanarski Otoci pokušavaju da igraju Kaliforniju nije krimen sam po sebi, iako je jasno da to nisu. Akcenti glumaca u epizodnim ulogama su suviše oštri, a i Gilov emocionalni odnos do mora je suviše tipično mediteranski i nimalo američki, ali i to se može podneti. Međutim, pravi problem nastaje u novom Marcovom životu nakon buđenja iz tečnog nitrogena, on je ograničen na bolnicu punu tipičnih, predizajniranih tehnoloških pomagala, belih zidova i belog, ultra-modernog nameštaja bez trunke arome. Tipski dizajn takođe nije zločin, ali tu se ruši logika celog filma: ne bi li Marca zapravo više zanimale informacije o stvarnom svetu i životu u novom vremenu umesto tlapnji da li je učinio pogrešku i da li mu nedostaje cura iz prošlog života.

Jasno je zašto je to tako, sa 7 miliona dolara budžeta i glumcima makar iz drugog ešalona anglofone kinematografije nije moguće činiti čuda. Ali to Gilu seče svaku mogućnost pričanja priče, a za dubokoumnu filozofiju kao da nema snage niti na tom polju može izneti nešto novo što već nije napisao. Od tog će se meandriranja Realive teško oporaviti i kao da se na njega može preneti kvalifikacija koja vredi za njegovog protagonistu Marca: dobrih, revolucionarnih, plemenitih i humanih namera, ali niti živ, niti mrtav, pasivan, nedovoljno radoznao, uglavnom oko površine.

The Hunter’s Prayer

2017.

režija: Jonathan Mostow

scenario: John Brancato, Michael Ferris (prema romanu Kevina Wignalla)

uloge: Sam Worthington, Odeya Rush, Allen Leech, Amy Landecker, Martin Compston, Veronica Echegui

Složićemo se oko toga da akcioni film ne mora korespondirati sa realnošću i zdravom logikom. Ljudi će stvari rešavati pištoljima i pesnicama na krajnje neprimerenom mestu ili će se trkati automobilima usred centra nekog velikog grada, zamalo gaziti pešake i praviti muriju na idiote. Sve je to legitimno dokle god je zabavno za gledanje. Razrađenost likova, njihovih pozadinskih priča i motivacija je bonus, i tu je opet realističnost od sekundarnog značaja dokle god je stilizacija takva da su oni zabavni ili makar pamtljivi. Čak ni špranca u priči i neinventivni sled događaja nisu diskvalifikaciona mana dokle god ima dovoljno začina, bilo u dijalozima, bilo u dizajnu ili u režiji.

Realno, koliko teško to može biti? Mislim, napraviti pristojan akcioni film, ništa za padanje u nesvest, nego onako za veče uz pivce i sendviče. Ako je suditi po The Hunter’s Prayer, te neke stvari se ne podrazumevaju same po sebi. Jer u pitanju je film u osnovi šablonski, nimalo razrađen, a ono što je oneobičeno je oneobičeno na glup i u krajnjoj liniji običan način, skoro bez ičega što bi moglo poslužiti kao slamka spasa.

Recimo, priča o plaćenom ubici koji je angažiran od strane mafijaškog bossa da (potpuno nepotrebno) zvekne tinejdžerku iz bogate familije, pa promeni stranu i njih dvoje počnu da beže po Evropi od Švicarske do Engleske (što sve “glumi” Mađarska) deluje kao zaplet bilo kog Europacorp filma. S tim da Besson i armija mladih zanatlija ponekad znaju da priču razviju, napune zanimljivim lokacijama, zgodnim jurnjavama, tučnjavama i pucnjavama i da nađu prave glumce. Mostow, nekada cenjen i dobar reditelj koji je pre bedastog Terminatora 3 iskovao sasvim dobar “white man’s rage” triler Breakdown sa Kurtom Russellom, očito da više ne može da se vrati u igru drugačije nego sa ovim tupim i dosadnim govancetom od filma koji pati od neinspirativnog scenarija, mlakih likova, u suštini dosadnog dizajna i vrlo rupičastog prosedea prepunog jeftinih klišea.

To bi sve bilo dovoljno da film brzo utone u moru mediokritetskih ostvarenja, ali The Hunter’s Prayer je za nekoliko stepenica ispod toga. Svaka čast Odeyi Rush za decentnu ulogu cure u nevolji, ali njen lik je tanak kao papir. Sam Worthington nije akcioni heroj, a njegov ubica sa srcem je glupo skiciran lik ograničen heroinskom ovisnošću, PTSP-om od ratnog iskustva u Iraku i žalom za izgubljenom familijom. Ništa bolji nije ni negativac (Allen Leech) koji je ujedno i aristokrata starog kova, industrijalac kojem kriminalne aktivnosti nisu potrebne, i psihopata koji uzgaja ubojite pse i uči sina da mu je majka kurva, i džiber koji će se na večeri sa advokatima u finom restoranu pojaviti u dukserici. To što je prvo što čujemo u njemu da u šaci drži pola evropske policije prerasta u potpuno razočaranje kad otkrijemo da se njegova “armija” svodi na jednu agenticu (koja se možda samo lažno predstavlja) i dvojicu bilmeza – plaćenika od kojih ga je jedan upravo izdao.

Za izbegavanje.

Dog Eat Dog

kritika originalno objavljena na Monitoru

2016.
režija: Paul Schrader
scenario: Matthew Wilder (prema romanu Edwarda Bunkera)
uloge: Nicolas Cage, Willem Dafoe, Christopher Matthew Cook, Louisa Krause, Omar J. Dorsey, Paul Schrader

Opisan u jednoj rečenici, Dog Eat Dog deluje kao bilo koji gangsterski film u kojem trojica gubitnika planiraju onaj poslovični poslednji veliki poduhvat pre nego što se povuku i on se, naravno, izjalovi na sto i jedan način. Jasno, nisu oni gubitnici bez razloga, već im je to u najmanju ruku inherentno, ako ne i suđeno, a taj famozni “poslednji veliki posao” je ionako mit jer se kriminalac obavezno vraća kriminalu.

Ništa od toga vam neće predočiti koliko je Dog Eat Dog potpuno lud, a opet sa jasnom namerom i vrlo promišljen, te posledično unikatan film. Ako je tu uopšte reč o jednom filmu, a ne o seriji vinjetica snimljenih u vrlo različitom stilu o “avanturama” trojca bez kormilara. Zbog obilja stilova i nasilnog sadržaja moguće je povući paralelu sa legendarno distorziranim filmom Natural Born Killers Olivera Stonea, s tim da je Dog Eat Dog oslobođen Stoneove pretencioznosti i propovedničkih ambicija i u potpunosti radi kao uvrnuta i nasilna zabava iz vizije autora koji se nema ambicije dodvoravati ni kritici ni publici.

Primera radi, uvodna sekvenca narkomanskog tripa u glavi jednog od trojice anti-junaka, lika zvanog Mad Dog (Dafoe), sva u jarkim bojama i psihodeličnim shemama prenosi se na vanjski svet u kojem se on, uz pozadinsku buku trash-televizije, svađa sa svojom curom / bivšom i njenom kćerkom, obema korpulentnim plavušama obučenim u barbie-roze u stanu okrečenom u barbie-roze i završava se brutalnim dvostrukim ubistvom. Pomislili bismo da će nas Mad Dog voditi kroz taj svet, ali onda u sledećoj sekvenci, crno-beloj u maniru klasičnog noira, i u formi “noirovske” naracije, reč preuzima Troy (Cage), najpametniji, emocionalno najstabilniji ili makar najelokventniji od trojca. To što on zamišlja život kao film možda deluje simpatično, ali za vođu pljačkaške bande to nije kvalitet koji se traži. Trio kompletira Diesel (Cook), grubijan koji je pametniji nego što izgleda, ali nije dovoljno pametan da zamisli i ostvari život van sveta kriminala, kao ni to da mu ekipa sa kojom radi nije ni blizu stabilne i uigrane.

Njihova misija koju im nameće misteriozni mafijaški boss Grk (Schrader) je da za račun drugog gangstera otmu bebu trećeg, onog u usponu koji je previše “pustio krila” i ne vraća svoje dugove. Naravno, oni će zabrljati, pa će se morati boriti za goli život i ostanak na slobodi, ali zanimljivije je šta se događa pre toga i uz to. Razgovori sa prostitutkama, pametnim ili glupavim, sitne spačke, filozofiranje u striptiz-baru ili za šankom kakve druge rupe, “trening” misija puna mržnje i sa vrlo malo osećaja za plan i detalj, “self-help” ideja da gomilanje leševa na istoj lokaciji znači zatvaranje poglavlja u životu, psovke, nasilje u svim mogućim oblicima i malo do nimalo političke korektnosti.

Dog Eat Dog je ekranizacija istoimenog romana Edwarda Bunkera, pisca, glumca i nekadašnjeg karijernog kriminalca koji se sa iskrenošću bavi pitanjima nemoguće resocijalizacije skoro pa potpuno uništenih bivših robijaša. Reditelj Paul Schrader je u svom životu napisao ponešto legendarnih scenarija (Obsession, Taxi Driver, Raging Bull) i snimio ponešto briljantnih filmova (Hardcore, American Gigolo, Affliction), ali mu je poslednji stvarno dobar, Auto Focus, sada već 15 godina star, a poslednja dva se mogu okarakterizirati i kao sramotno smeće, s tim da su The Canyons bili neuspela stilska izjava i društveni komentar, a Dying of the Light tezga za gomilu amatera koje se autor odrekao kada mu je oduzeto pravo na konačnu verziju.

Dog Eat Dog je film kojim Schrader demonstrira da mu nije stalo do velikih budžeta i da još uvek ima znanja i snage da raspolaže sa sredstvima koja su mu ostavljena na volju dokle god ima potpunu slobodu. On uranja u niskobudžetnu estetiku i namerno pravi zbrku, naizgled bez osećaja za ritam gde su stilovi u sukobu sami sa sobom, sa likovima i sa samom tipskom pričom. U iznudici čak i sam glumi, premda je loš do nikakav glumac, a profesionalne glumce pušta da se poigravaju sa tipovima. Nicolas Cage kao najnormalniji, iako ne baš sasvim normalan i Willem Dafoe kao kompletni ludak bez filtera su zanimljiva kombinacija usidrena pomoću relativno nepoznatog, zastrašujućeg Christophera Matthewa Cooka kojem se možda otvorila mogućnost “typecasta” za celu karijeru.

U neku ruku je Dog Eat Dog autorov povratak tematskim korenima i zapravo priča o predestinaciji, ideji sa kojom je odrastao kroz kalvinistički odgoj i za čiju je nepravednost jedino rešenje pronašao u transcedenciji. Njegovi likovi su osuđeni na život koji im je nametnut sa malo ili nimalo izbora kao što je i on pod stare dane, nakon pada iz hollywoodske milosti, osuđen na marginu. Razlika je samo u tome što je Schrader mudriji od svojih likova, pa je to prihvatio i u tome čak i uživa kroz ovakve persiflaže bilo kog i svakog krimića u istoriji filmske umetnosti. Scharder je ponovo na svom terenu, sasvim lucidan, i uz dozu ludila se vrlo dobro snalazi i odlično zabavlja.