Echo Valley

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Je li Džulijen Mur možda u nekoj „post-oskarovskoj“ krizi pa izgleda da ne bira uloge, već prihvata sve što joj se ponudi, samo da ostane na ekranu? Reklo bi se da nije, jer njena filmografija posle Oskara za Still Alice nije siromašna ni brojem, ni kvalitetom naslova. Bilo je tu, doduše, i slabijih filmova (iskreno, ni Still Alice nije neka naročita sreća), ali je makar glumica bila konzistentno dobra u svojim ulogama.

To je slučaj i sa trilerom Echo Valley Majkla Pirsa koji nam je nedavno sleteo na striming. Pirs je, pak, stekao reputaciju problematičnog talenta sa svojim prvencem Beast (2021) za koji nismo mogli da se odlučimo je li u pitanju pametna dekonstrukcija nekoliko pod-žanrova trilera ili Pirs nije znao gde udara, pa se šlepovao na fantastično raspoložene glumce Džesi Bakli i Džona Flina. Njegov sledeći SF triler Encounter (2021) dobacivao je tek do prolazne ocene relativne „sigurice“ za Amazon.

Ako se Džulijen Mur zeznula pristavši na ulogu u Echo Valley, u tome nije jedina, imajući u vidu glumačku postavu. Sidni Svini ima status zvezde u usponu, Domnal Glison želi da nastavi stazama svog oca Brendana, a u epizodama imamo veličine kao što su Kajl Meklahlan u svom elementu i Fiona Šo. Ali, kao što smo se već naučili s Beast, džabe jaki glumci ako priča iskoči iz šina ili nikada nije ni bilo planirano da se po njima kreće.

Nakon nepotrebnih dvadesetak minuta u kojima saznajemo da je Kejt (Mur) u žalosti za svojom partnerkom, u finansijskim problemima oko ranča čije je ime i naslov filma, toliko da od bivšeg muža Ričarda (Meklahlan) mora da pozajmljuje novac da ne bi morala da ga proda, a ima i problematičan odnos sa kćerkom Kler (Svini) koja je narkomanka, Kler se u krvavoj odeći pojavljuje na njenom kućnom pragu sva krvava. Kaže da je u svađi ubila svog dečka Rajana (Edmund Donovan) i moli majku za pomoć, ali da ne zove policiju. Kao pobornik doktrine bezuslovne ljubavi roditelja prema detetu, ona preuzima na sebe da se reši leša, što i čini potapajući ga u lokalnom jezeru. Pored toga, poslednjim novcem koji joj je ostao ona plaća Klerin i Rajanov dug prema njihovom dileru Džekiju (Glison).

Kada, međutim, Kler po svom „dobrom“ običaju ponovo nestane, Kejt kreće u potragu za njom koristeći digitalni trag koji je kći ostavila. Nalazi je u Rajanovoj kući, uz iznenađenje (SPOJLERČINA!) da je Rajan živ, pa je ona sahranila telo nekog drugog. Dvoje mladih beži glavom bez obzira uz malo borbe, a Kejt uskoro prima posetu od Džekija koji je namirisao novac i želi još...

Sa Beast smo već posumnjali da Pirsa manje zanima pričanje priče, a više navođenje gledalaca na krivi trag. U tom smislu, veliki preokret na sredini filma je efektan i intrigantan (koga je ona to, dovraga, sahranila i čiji je plan to izvorno bio?), ali i on ima svoj rok trajanja koji nije baš dug. Rezultat toga je inflacija preokreta i zbunjivanja protivnika dalje u filmu. Istini za volju, Pirs nije pisao scenario (to je učinio Bred Ingelsbi koji ima i nešto solidnih, nešto interesantnih i nešto tezgaroških filmova iza sebe), ali mogao da ga pročita, otkrije nedostatke i ispravi ih.

Nedostatak elementarne logike je tu ipak manji problem u odnosu na onaj kardinalni. Naime, osim nepotrebne ekspozicije koja gledaocima „crta“ ono što bi moglo da se elegantno ubaci kasnije u filmu, film se gubi u nekoliko pod-zapleta kojima je jedina funkcija da objasne pozadinu likova koju smo već mogli da shvatimo i prihvatimo. Taj višak je, dakle, završio u filmu, a delovi koji bi mogli potkrepiti silne preokrete ili ih makar premostiti – nisu. Svaka čast Fioni Šo, ali njen lik je sveden na prijateljicu koja pruža podršku i dolazi da pomogne, i svaka čast Kajlu Meklahlanu koji reciklira tip zajebanog razvedenog muža za koji se specijalizovao u „ženskim“ serijama od Sex and the City do Desperate Housewifes, ali ništa od toga nije bilo esencijalno za zaplet. Od Echo Valley je tako mogla da se složi mini-serija gde bi pod-zapleti prodisali, ili, pak, koncentrovani ruralni triler.

Džulijen Mur se sa svoje strane trudi i drži nam pažnju čak i kada se čini belodano jasnim da je film rađen za poslovični „drugi ekran“, Sidni Svini je imala i boljih uloga recentno, a deglamurizacija nije sinonim za dobru glumu, dok Domnal Glison na momente previše šmira za dobro uverljivosti svoje uloge. Echo Valley, doduše, izgleda dobro zahvaljujući evokativnoj fotografiji Bendžamina Kračuna. Opet, ostaje konačni utisak da se ovde radi o izuzetno traljavom, na momente pritom i nebuloznom filmu.

A Film a Week - Cold Sigh / Ahe sard

 previously published on Asian Movie Pulse

One could hardly associate Iran with snow and frost, but the two actually dominate the landscape of Nahid Sedigh’s feature debut “Cold Sigh”. Such “looks”, combined with the ethical dilemma as its certain topic and the elevated genre flavours with the motifs of a road movie and backwoods noir would normally ensure that the film travels the festival circuit after the premiere at Fajr back in 2023, which in a way happened, but not to the expected gatherings.

After the flash-forward opening shot that finally gets its meaning at the end of the film, we meet our protagonist Baha (Iman Sedigh) asleep in his old pick-up truck that got stuck in the wet snow. His uncle comes to his assistance, but he also informs him that the man called Bahram will be soon released. We learn that Bahram served the 20-year sentence for murder and his crime affected the whole village, especially Baha. However, Baha volunteers to pick him up and give him ride home…

Once he does so, the two start the long ride in complete silence that is only broken by Baha’s order that smoking is not allowed inside the cabin, meaning that Bahram (the veteran Ali Bagheri) has to wait for the pause for smoking. There would be plenty of pauses, since some roads are closed due to the weather conditions and, for the same reason, the improvised gas stations are out of fuel officially, but the owners might be interested in selling their own stash at higher prices. While Baha debates with himself whether to simply execute Bahram for the sins he committed or just to leave him in the harm’s way, we learn a thing or two about the relation and the history between them…

While the topics of the moral dilemma and navigating the rough social landscape are the staple diet of the American neo-westerns, rural thrillers and backwoods noirs, and the slow-moving, obstacle-ridden road movie serves as the metaphor of hardly getting anywhere in life, the question is whether the bare-bones plot and the wrapping of mystery of the initial relationship between the two main characters could drive the film across the finish line. It appears that Nahid Sedigh would be more than successful in the first two thirds of the film, due his sense of style to make “Cold Sigh” appear quite a unique genre blender and also for the storytelling in which the crucial pieces of information are given to us in drip-like quantities. However, once all the cards are on the table, it inevitably runs out of gas, much like Baha’s old Toyota.

Even so, there is still much to enjoy in “Cold Sigh”. For instance, the director lays the ground for the two actors to engage in micro-acting competition of playing the strong and silent types where Iman Sedigh is a worthy adversary to the masterful Ali Bagheri, while the rest of the actors playing the bit roles follow their cues. Nahid Sedigh also controls the visual aspect of the film mixing the flavours of the authentic Iranian cinema (shots inside the car while driving, barren landscapes) with those from the western and northern influences, and the execution of his wishes by the cinematographer Masoud Amini Tirani and the editor Pooyan Sholevar is spot-on. The audio components also work well in the synergy of Hassan Mahdavi’s discreet sound design and the short, well-timed passages of orchestration in Foad Ghahremani’s score.

Maybe the too-revealing plot descriptions both online and in the festival catalogues, as well as opening shot and the “mileage” of the viewer in the terms of the genres spoil the pleasures of seeing “Cold Sigh” for the first time. But still, it is quite an enjoyable experience.

Rebel Ridge

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Ne može pogrešiti onaj ko otvori film sa The Number of the Beast, hevi-metal klasikom britanskog sastava Iron Maiden. Čak i oni koji nisu baš fanovi takve muzike već na prve taktove, da ne govorimo o momentu kad Brus Dikinson, Stiv Heris i kompanija, postaju svesni da je to jedna punokrvna himna.

Iako dolazi iz drugačijeg, pank i hardkor tabora, toga je svestan i američki nekada „indi“, a sada Netfliksov reditelj Džeremi Solnije. Nažalost, oni koji nisu pretplaćeni na navedeni „striming“ servis s monopolističkim ambicijama neće imati priliku da vide njegov peti dugometražni film Rebel Ridge u okruženju koje bi za tako nešto bilo optimalno – u bioskopu.

Čini se da je Solnije, krajnje ne-pankerski, izabrao sigurnost dotoka novca umesto rizika sa bioskopskom i festivalskom distribucijom koja mu je ranije, s filmovima Blue Ruin i Green Room, donosila uspeh, slavu, prestiž i prilike za dalji rad. Doduše, njegov prethodni film Hold the Dark isto je „čedo“ Netfliksove produkcije, ali je „strimer“ u tom slučaju bio „milostiv“ i pustio film na par festivala i u limitiranu kino-distribuciju, verovatno se nadajući pomenu u sezoni nagrada.

Sa Rebel Ridge, Solnije nije bio te sreće i zapravo je potegao kratku slamku: film je bez neke reklame izbačen na internet u špicu festivalske sezone, pred kraj Venecije i oko početka Toronta. Čini se, pak, da je to samo kruna problema ionako problematične produkcije koja je prvo zaustavljena izbijanjem pandemije, pa je posle u njenom toku došlo do iznuđene zamene glavnog glumca. Biće da je dobro da je film uopšte završen...

Dakle, pomenuta pesma dolazi iz slušalice bicikliste koji juri zabačenim drumom negde duboko na Američkom Jugu, sve dok se za njim u poteru ne uključi policijsko patrolno vozilo čije sirene on ne čuje, pa dolazi do zaustavljanja putem obaranja. Dvojica belih policajaca, Marston (Dejvid Denman) i Lan (Emori Koen), zaustavljaju crnog biciklistu Terija (Aron Pjer koji je zamenio Džona Bojegu), vezuju ga, prete elektoškovima i pretresaju, prilikom čega pronalaze vreću sa više od 30.000 dolara u gotovini koju zaplenjuju iako Teri ima uverljivo objašnjenje i odakle mu novac i za šta mu je isti potreban, odnosno na šta planira da ga potroši.

Iako nije nelegalno nositi veće količine gotovine sa sobom u Americi, postoji rupa u zakonu koja policajcima dozvoljava „građansku zaplenu“ na osnovu same sumnje. U tom smislu, Terijevo objašnjenje da je deo novca namenjen za kauciju za njegovog rođaka Majka optuženog za prekršaj posedovanja manje količine droge, a drugi deo za pokretanje zajedničkog legalnog fizičog posla, dolazi više kao otežavajuća, nego kao olakšavajuća okolnost.

Pritom, za razliku od Terija, Majk ima kriminalnu prošlost i ako dospe u zatvor, tamo će ga možda stići opasni ljudi od kojih se skriva, zato je Teriju jako stalo da ga što brže oslobodi. U svom pohodu on nema saveznika, osim što jedna službenica suda, Samer MekBrajd (Ana Sofija Rob, nekadašnja zvezda dečijih i omladinskih filmova), i sama svesna prevarantskih praksi korumpirane lokalne policije, želi da mu pomogne koliko može.

Teri, inače bivši marinac, ne boji se nikoga i pritom „poseduje specifičan set veština“, pa je spreman da uđe u sukod sa komplenom policijom predvođenom šerifom Sendijem Burnom (Don Džonson u praktičnoj reprizi uloge iz filma Dragged Across Concrete S. Krega Zalera). Igra moći i nadmudrivanja počinje i ona će ostaviti posledice po širu zajednicu koja je uglavnom ravnodušna prema nameštaljkama i žrtvovanju „malih ljudi“, naročito ako su oni stranci.

Osim pomenutih problema sa distribucijom zbog kojih Rebel Ridge neće zasijati u punom sjaju, drugi problem leži u njegovom suviše generičkom naslovu koji nam obećava „žvaku za mozak“ akcionog tipa. Čini se da Solnije od te etikete ne beži, čak se s njom namerno poigrava kombinujući kocepte originalnog Ramba i novijih „akcijada“ s Liamom Nisonom.

Štos je, međutim, što on sve to „pakuje“ u dugačak, skoro pa epski triler, a to čini na najbolji mogući način, savršeno gradeći likove i preko njih vodeći priču, dubinski ulazeći u problematiku situacije, taktički profilirajući, tempirajući i gradirajući akciju od prvog odmeravanja snage do prolongiranog obračuna za kraj. Doduše, za razliku od njegovih ranijih radova, nasilje u Rebel Ridge je manje krvavo i stoga prihvatljivije za široku publiku.

U ekstenzivnom scenariju nema trunke viška ili manjka, muljanja, odugovlačenja ili protrčavanja, a Solnijeova režija je pritom savršeno promišljena. Pomaže i to što je autor sam sebi montažer, pa na taj način kontroliše i ritam. Sjajan posao je napravio i sa izborom i vođenjem glumaca, jer Aron Pjer ima i prezentnost u kadru i harizmu kojom podseća na vestern-junaka spremnog da sam izađe pred barabe, a da pritom ne zaboravi na manire. Muku koju kao Samer kao žena koja se već sukobila sa zajednicom i iz toga izašla povređena možemo vrlo jasno videti u interpretaciji Ane Sofije Rob, dok je Don Džonson kao naručen za sirovu, ali ipak ljigavu zlicu. Izvrstan je i izbor sporednih glumaca koji se fantastično uklapaju u ambijent.

Iz navedenog je jasno da je Solnije majstor svog zanata i da je dovoljno pametan autor da se drži onoga što mu leži, u okviru čega eksperimentiše koliko može. Ako izuzmemo njegov prvenac dugometražni Murder Party (2007) koji je više bio horor i zapravo test primarno direktora fotografije u novoj ulozi, kao i test kreativne saradnje između njega i njegovog drugara glumca Mejkona Blera (Rebel Ridge je prvi u kojem se on ne pojavljuje ispred kamere, ali je kreditiran kao izvršni producent), svi Solnijeovi filmovi su zapravo trileri. Preciznije, ruralni trileri „backwoods noir“ sorte i, stoga, savremeni vesterni bazirani na njihovim arhetipovima. To važi i za osvetnički Blue Ruin (2013), i za ultra-nasilni Green Room (2015), pa i za epski, iako pomalo glomazni Hold the Dark (2018).

Možda je zanimljivije primetiti da je sa svoja četiri filma Solnije otišao na sva četiri kraja Sjedinjenih Država. Blue Ruin je bio smešten na Istočnoj Obali, Green Room na Zapadnoj, Hold the Dark na sever Aljaske, a sa Rebel Ridge je otišao na jug u Lujzianu. Ostaje nam da se pitamo u kom pravcu će ići neki njegov sledeći film, u prostor (recimo u centar, onaj mitski iz, na primer, American Honey Andree Arnold) ili kroz vreme (u prošlost, pa da dobijemo jedan pravi vestern-vestern). U svakom slučaju, autor je zaslužio da svaki njegov naredni film željno iščekujemo i da se možda nadamo da će nam se konačno ukazati u bioskopu.

Sirin

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Prema slovenskim legendama, Sirin je mitološko biće s glavom lepe žene i telom ptice. Njen glas je prelep, opčinjujući, izaziva radost i donosi sreću, pa muškarci počinju da je prate sve dok ne zaborave sve na zemlji i ne umru. Sirin kao pojam zapravo potiče od starogrčke Sirene, samo u ravnicama Istočne Evrope baš i nema mora da bi biće zadržalo svoj riblji oblik, a koncept od Starih Grka do Istočnih Slovena prošao i kroz vizantijsku i kroz persijsku obradu. Usput, Sirin nije jedini mitološki „mešanac“ žene i ptice, pa tako imamo i Alkonost koja donosi nesreću i štetu (koncept ne toliko različit od antičke Harpije) i Gamajun koja donosi glasove, mudrosti i proročanstva iz raja.

Sirin je i naziv dugo iščekivanog dugometražnog debija Senada Šahmanovića, a legenda o dotičnom mitološkom entitetu u njemu biće pročitana tek pred kraj, što naslovu i samom filmu daje jednu enigmatičnu, čak filozofsku notu, na šta ćemo se vratiti kasnije. Za sada je dovoljno reći da je film premijerno prikazan u Open Air programu na Sarajevo Film Festivalu, što ga čini jednim od najznačajnijih događaja u crnogorskoj kinematografiji poslednjih godina.

Radeći po scenariju koji je napisao zajedno s Klaudijom Botino (iza sebe za sada ima nekoliko scenarija u kratkom metru, te jedan u dugom – za film Caught by a Wave iz 2021. godine koji je imao distribuciju preko Netflixa), Šahmanović otvara film jezivim prizorom otmice putnika iz voza u selu Štrpci 1993. godine. Za otmicu i potonji masakr odgovorni su bili pripadnici paravojne formacije Osvetnici pri Vojsci Republike Srpske, a pobijenim putnicima je jedini greh bio taj što su nosili bošnjačka imena. Kod Šahmanovića, otmicu i sve što sledi posmatra jedna devojčica koja će samim svojim postojanjem spasiti svog oca od sudbine koju su doživeli drugi saputnici.

Nakon uvodne sekvence, eto nas u vremenu današnjem ili makar blisko-prošlom. Opet smo u vozu, možda baš na istom mestu, a jedna od putnica reaguje kao da joj se vratio post-traumatski stres. Ona je Natali Kolins (Danica Ćurčić) i putuje zajedno sa svojom koleginicom i šeficom Valeri Fišer (Mej-Linda Kosumović). Njihovo odredište je Krivi Do, mesto u kojem je Natali odrasla, a zadatak im je advokatski – da izvrše testament i poslednju volju svoje klijentkinje Sanje Đurđević koja je umrla u Americi.

Njena poslednja želja bila je da se na imanju koje je ona nasledila, a pored groblja, podigne kapelica koja će zvoniti svakog dana tačno u podne po sedam puta. Tom postupku, pak, protive se njen brat Andrija (Marko Baćović) i njegova žena (Jasna Đuričić, sposobna da se pruži do emotivnih dubina kao i uvek) iz nekih svojih razloga koji se „na neviđeno“ mogu opisati kao decenijske porodične nesuglasice. Radovi su stali, a da bi posao bio obavljen (a honorar naplaćen), oni moraju biti hitno nastavljeni. U tu svrhu značajnu ulogu može odigrati gradonačelnik (Izudin Bajrović) koji se predstavlja kao moderan čovek koji se zalaže za evropske vrednosti i slobodan biznis, ali je zapravo korupcionaš.

I dok se Natali zajedno sa Valeri probija kroz socijalni pejzaž „prokletog“ malog mesta, a tu su još i sveštenik koji urgiranjem da se poštuju porodične vrednosti i tradicije zapravo „tera kontru“ gradonačelniku, mladi šef gradilišta (Momčilo Otašević), jedan-jedini taksista, te otac i kći koji drže, čini se, večito prazan hotel na obali jezera (Nikša Butijer i Lidija Kordić), sama Natali mora da prođe i kroz pejzaž svoje ličnosti, svoje prošlosti i senke koju ista baca na sadašnjost. Naime, Natali je zapravo rođena kao Sanela, a u mestu ima i sestru Jasminu koja radi kao medicinska sestra, a sa kojom nije u bliskim odnosima. Poučena primerom Sanje i Andrije, ona bi to želela da ispravi, ali kao da za to nema hrabrosti.

Da se vratimo na filozofsku dimenziju naslova, ona ovde ima i kulturološku komponentu. Dok je na Zapadu traganje za srećom i zadovoljstvom nešto što se podrazumeva (to je čak i upisano u američku Deklaraciju o nezavisnosti), na Istoku se takva vrsta ambicije smatra pogubnom i nedozvoljenom. Ali, oprez! Nema nikakve garancije da će potraga za srećom tu sreću zapravo i doneti i da će ostvarenje ambicija doneti željeno zadovoljstvo. To se oslikava u antagonizmima između likova, pokojne Sanje (čiji duh lebdi nad mestom i remeti mir u želji za sitnom pobedom ili osvetom) i Andrije, Natali i Andrije i njegove supruge (sa kojima zapravo i može naći zajednički jezik), te Natali / Sanele i Jasmine. Iako u sebi sadrži elemente socijalne drame, političko-trilerskog zapleta i „ruralnog noara“, Sirin je zapravo pre svega film o ljudima i njihovim izborima koji ih mogu dovesti u sukob, nesporazum i odsustvo komunikacije.

Kao takav, film je zapravo izrazito glumački i tu je izvrstan posao odrađen u samoj podeli uloga. Danica Ćurčić po svom običaju održava „masterklas“ suptilne glume. Ona je često najjača karika u filmu, bilo da je on slab (Mrak Dušana Milića), solidan (Department Q: The Absent One) ili dobar (Murina Antonete Alamat Kusijanović), a možda joj je najveća glumačka vrlina to što nema potrebu da dominira nad svojim kolegama iz podele, već ih podiže zajedno sa sobom. Mlada glumica kosovsko-kanadska glumica Mej-Linda Kosumović (zapažena u nekoliko kosovskih i makedonskih filmova) prati njen tempo i uglavnom joj suvereno parira, što u malom broju scena koje dele čini i prekaljena Jasna Đuričić. I ostali (Bajrović, Otašević, Butijer, Baćović) ulaze u igru s njom i zapravo ne izlaze poraženi, već ostvareni.

Režijski, Šahmanović se drži odmerenog, klasičarskog pristupa s finim naglascima, tako da je skoro sve u funkciji oslikavanja stanja uma naše protagonistkinje. To vredi i za fluidnu montažu Tomislava Pavlica i za fotografiju Aleksandra Jankovića koja uspeva da obuhvati kontraste između prirodnih lepota lokacija i ružnoće težačkog života. U sve to inkorporirane su i one „nijanse sive“, ljudske nesavršenosti i posledice koje one ostavljaju.

Zapravo, jedini nedostatak filma je što je otmica u Štrpcima iskorištena samo i isključivo za „duboku pozadinu“ u karakterizaciji protagonistkinje, dok se njene posledice po mesto (očito podeljeno po nacionalnoj i verskoj liniji) ne ispituju. Možda Šahmanović nije hteo da kapitalizira na njoj, niti da otvara stare rane, ali je u filmu svakako bilo mesta za makar nekakvo skretanje pažnje na to, posebno jer to upotrebljeno kao „udica“ u prologu, a kasnije se spominje samo na jednom mestu. Ponekad je gledaocima potreban i šamar ne bi li se trgnuli.

The Beasts / As bestas

 kritika objavljena na XXZ

2022.

režija: Rodrigo Sorogoyen

scenario: Isabel Pena, Rodrigo Sorogoyen

uloge: Denis Ménochet, Marina Fois, Luis Zahera, Diego Anido, Marie Colomb, Luisa Merelas, José Manuel Fernández y Blanco, Xavier Estévez, Melchor López

Ko su ljudi a ko su zveri u svetu u kojem je čovek čoveku vuk? Iako je čovek jedina vrsta sposobna da razmišlja govori, njenim jedinkama često vladaju animalni nagoni maskirani u kodekse i nepisana pravila. Ljudi često zaziru od nepoznatog, od neznanaca, od nečeg novog, a unikatna ljudska sposobnost imaginacije i artikulisane želje često ih dovodi u sukobe s drugima. Takvu jednu situaciju ispituje španski reditelj Rodrigo Sorogoyen u svom sporovoznom i atmosferičnom „backwoods noiru“ The Beasts koji igra na ovogodišnjem Festu.

Antoine (Ménochet) i Olga (Fois) francuski su sredovečni par koji se doselio u planinsko selo u Galiciji sa snovima o bavljenju poljoprivredom u ekološki čistoj sredini. Neki meštani, poput Pepina (Fernández y Blanco) ih u potpunosti prihvataju i pomažu im, drugi na njih gledaju kao na turiste i drže ih na distanci, a neki, poput njihovih prvih komšija, braće Xana (Zahera) i Lorenza (Anido), te njihove stare majke (Merelas) ne prezaju od toga da ih izazovu i sukobe se s njima. Tačka sukoba se nameće u ponudi elektroenergetske korporacije da otkupi zemlju i na njoj izgradi turbine-vetrenjače.

Za „starosedeoce“ to znači priliku da prodaju zemlju i ratosiljaju se težačkog života, ali za Olgu i pre svega Antoinea to znači odricanje od sna i fantazije koju je gajio kroz dobar deo svog života. Situacija polako eskalira, od neslanih šala, preko prozivki u jedinom lokalnom baru, pijančevanja i ostavljanja đubreta u dvorištu kuće došljaka, do trovanja bunara i uništavanja letine. Policija oličena u naredniku Espinu (Estévez) ne želi ili ne može da povede postupak bez konkretnih dokaza, a zapravo želi da održi nekakav status quo i iluziju reda, zbog čega Antoine nabavlja džepnu kameru i pokušava da snimi svaku svoju interakciju sa susedima, što dotične dodatno razjaruje. Kulminacija će biti ekstremna.

Ako postoji naravoučenje u ovoj priči, onda je to da je (brdsko) selo – (brdsko) selo, ma gde se ono nalazilo, pa kao takvo funkcioniše po univerzalnim pravilima. Došljaci, najčešće urbani i po pravilu pogonjeni neutemeljenim fantazijama o čistoj prirodi i jednostavnom načinu života, tu su remetilački faktor. Domaći bi, pak, sanjaju o lagodnom gradskom životu i, kad im se ukaže prilika, sve bi učinili da bi ga se domogli, dok zvanične institucije o zabačenim krajevima ne brinu više nego što je to neophodno, pa je njihovo odsustvu prilično „glasno“.

Rodrigo Sorogoyen se oprobao u raznim žanrovima uglavnom mešajući različite tipove trilera sa manje ili više uvrnutom psihološkom dramom. Festivalska i „arthouse“ publika je imala prilike da vidi njegovu dramu o vezama Stockholm (2013), ambiciozni i neujednačeni triler o lovu na serijskog ubicu u „zanimljiva vremena“ May God Save Us (2016), „brbljivi“ politički triler The Candidate (2018) i triler-dramu Mother (2019) koja je bila ekspanzija autorovog nagrađivanog kratkog filma. Iz njegove dosadašnje karijere možemo, dakle, zaključiti da je relativno versatilni autor, da se dosta oslanja na saradnju sa scenaristkinjom Isabel Penom od čega neretko i profitira, ali i da su oboje skloni rasplinjavanju i razvlačenju inicijalno zanimljivih priča „na tanko“ u formatima od preko dva sata filma.

Sve to je i ovde slučaj. Sorogoyen se, zajedno sa svojom ko-scenaristkinjom, oslanja na poetiku dva prelomna novohollywoodska filma, Boormanovog Deliverance (1972) i Peckinpahovog Straw Dogs (1971), a sporovoznost kompenzuje izrazito gustom, neprijatnom i pretećom atmosferom u okruženju impozantnog, ali jednako pretećeg pejzaža. Sugestija pretnje kroz uvijene, kriptične dijaloge i postupke koji svakako mogu okarakterisati kao svinjarija tek retko biva ostvarena, ali je dobro pripremljena i izvedena, tako da svakako ima efekta. Najuspeliji deo je svakako „naplata“ uvodne scene u kulminaciji, dok je najproblematičniji epilog koji je prolongiran, uvodi novu temu odnosa između Olge i kćeri Marie (Colomb) i završava se otvorenim krajem koji je efektan, ali je na tom mestu takav postupak ipak nekako očekivan.

Svoje nade Sorogoyen svakako polaže u atmosferu, ali i u glumce. U tom smislu, Denis Ménochet nosi veći deo filma svojom versatilnošću, ali i eksplozivnošću, a njegova interakcija s ostalima je uverljiva. Marina Fois svoju šansu traži iz drugog plana i uspeva da je realizuje kasnije u filmu, bez većih poteškoća. Luis Zahera je uverljiv kao surovi, animalni antagonista, dok Diego Anido uspeva da izbegne zamku da svoj lik odvede u smeru karikature. Tehničke komponente filma, poput fotografije Alejandra de Pabla u tamnim tonovima, odmerene montaže Alberta del Kampa i neoklasične muzike Oliviera Arsona upotpunjuju ugođaj filma.

Na kraju, The Beast možda neće biti ni prelomni ni ultimativni „backwoods noir“, ali svakako film koji inteligentno sledi postulatima pod-žanra i daje lokalizovani kolorit univerzalnim temama. Uspesi na festivalima i u sezoni nagrada (9 nacionalnih Goya nagrada, uz još 8 nominacija, te francuski Cesar za strani film) to samo potvrđuju. Rodrigo Sorogoyen je svakako autor na kojeg će španska kinematografija računati i u budućnosti.

A Film a Week - Where the Road Leads / Ovuda će proći put

 previously published on Cineuropa

When it comes to the western as a genre, in both its classical and its “neo” incarnations, it is less about the macro location and more about the micro one. A movie does not have to be set in the American West to be a western, but it does have to get the genre tropes right, even if it is set, for instance, in a very rural part of South-Eastern Serbia in an unspecified period between the 1980s and the 2020s. In that regard, the premiere of Where the Road Leads at Slamdance should serve as confirmation that newcomer Nina Ognjanović has mostly done things right with her modestly budgeted, but stunning, graduation work.

Dawn is breaking, and Jana (Jana Bjelica, glimpsed in Oleg Novković’s The Living Man) runs up and down dusty paths amidst a hilly landscape. She gets home, overhears a conversation that sounds cryptic, signalling it might turn out to be important, and gets her bag, but she does not change out of her simple, white dress. In another of the village houses, one that serves as an improvised tavern, innkeeper Ruža (Branislava Stefanović) and her grumpy husband (legendary actor Svetozar Cvetković) are having trouble serving the already drunk brothers Petar (Ninoslav Ćulum) and Pavle (Vladimir Maksimović), so they send their pre-teen grandson Mirko (Demijan Kostić, adorable) to get the local law enforcer Đura (Igor Filipović), who has just gone for a shave and to get his latest fill of rumours at the barber’s house. However, he is being served by the barber’s young, insecure son (Pavle Čemerikić, of Stitches and The White Fortress fame).

The thing is, Petar and Pavle are threatening to kill the new guy who arrived the day before, talking the talk, like all of the previous new guys did, and the villagers half-believe their threats. The only one who is genuinely scared about such an outcome is Jana, and for good reason: the man in question (played by Zlatan Vidović, very active on the big and the small screen recently) may very well serve as her ticket out of the despair of spending her whole life in the secluded village. Halfway through, however, the filmmaker surprises the audience with a flashback to the day before in order to explain the title (a new highway is being built in the vicinity), the background of the stranger who came to the village, his connections with it through his great aunt Rajka (Eva Ras) and the nature of the potential conflict, or at least the misunderstanding with the locals.

This kind of time-hopping structure proves to be a clever move, as Ognjanović uses the first half to establish the nature of this place where time appears to be standing still, and its inhabitants, through a number of nicely downplayed design details (kudos to Neva Joksimović on the production design and Martina Malobović on the costumes), and the second half to explain the mystery of the two worlds colliding. By using locations in the real-life remote village of Topli Do and giving a good sense of the local geography (with the help of cinematographer Vladislav Andrejević, who puts the earthy greys, browns and rusty reds to good use), placing a great deal of trust in her actors, infusing proceedings with tension through the string-heavy score by Ana Krstajić, and instructing editor Rastko Ubović to maintain the pace and to keep the running time to the low 80 minutes, Ognjanović manages to tell this timeless story with elegance. The end result is a stunning, stylish and sure-handed debut that gets all of the western and backwoods-noir tropes absolutely right.

Paradise Highway

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Nekada je produkcijsko-distribucijska kuća Lionsgate bila garant za hitičan status filma ili franšize. Setimo se samo ,,Twilight“ sage ili ,,The Hunger Games“ filmova. Ta vremena su, međutim, prošla i Lionsgate je postao sinonim za anemične žanrovske naslove B produkcije koji sreću lakše nalaze na kablovskim i „striming“ platformama nego u bioskopu.

U tom smislu, festivalska premijera naslova ,,Paradise Highway“, i to još u „double bill“ varijanti s jednim od najiščekivanijih uvrnutih filmova festivala, ,,Medusa Deluxe“, na veličanstvenoj Pjaci Grande u Lokarnu delovala je pomalo pretenciozno. Posebno ako se uzme u obzir to da je ,,Paradise Highway“ već imao bioskopsku premijeru u Emiratima i Americi, DVD/Blu-Ray u Aziji, da je izašao na internet-servisima i ušao u redovnu distribuciju u našem regionu.

A ne treba zaboraviti ni to da je ,,Paradise Highway“ zapravo poprilično tipičan izdanak novije Lionsgate škole: generički, razvučen, ni po čemu poseban filmsko-industrijski proizvod namenjen najširoj mogućoj publici, idealno onoj bez ikakvih kriterijuma.

Verovatno da se mogu zamisliti i čudnije stvari od Žilijet Binoš za volanom teškog kamiona, ali i taj prizor je dovoljno bizaran. Nespretno složena pozadinska priča o akcentu njenog lika posebna je glupost, ali neophodna da se nekako zamaskira glumičino sada već potpisno mumlanje na engleskom jeziku (na maternjem francuskom je apsolutno razgovetna) i šetajući akcenat. Istini za volju, za ovakvu ulogu su producenti i režiserka-debitantkinja u dugometražnom formatu Ana Guto mogli da posegnu i u bazen s američkim glumicama, ali izgleda da su baš insistirali na Binoš, a da je ona iz nekog već razloga ovakav projekat prihvatila. Uostalom, njene jače strane su akcenti na polju emocionalne ekspresije i zbog toga je Žilijet Binoš verovatno i najjača karika u inače muljavom filmu.

Bilo kako bilo, ona igra Sali, jednu od malobrojnih, ali ipak postojećih žena koje voze šlepere po američkim vukojebinama, a upoznajemo je tako što slušamo njenu radijsku komunikaciju sa drugaricama i koleginicama koja deluje kao nekakva grupna terapija podrške.

Na jednom od svojih putovanja, Sali se zaustavlja u zatvoru gde posećuje nekog bliskog. Zbog prisnosti nam se prvo čini da je Denis (Frenk Griljo) njen muž, ali ispostavlja se da je u pitanju ipak brat, i da je on ucenjen od zatvorskih bandi, pa da vrši pritisak na Sali da mu čini usluge tako što za kriminalce prevozi „pakete“ preko državne granice. Denis će uskoro izaći na slobodu, a ovaj „poslić“ je, kune se, poslednji.

Problem je, međutim, što je „paket“ koji Sali preuzima od bračnog para kriminalaca devojčica od nekih desetak godina po imenu Leila (Hala Finli) koju treba da dostavi nekom tipu Polu. Kod primopredaje, međutim, Leila Salinom skraćenom puškom upuca Pola, Sali uspeva da pobegne s mesta nesreće. A ispostavlja se ono što smo pretpostavljali: da je posao tek delić u razgranatoj pedofilskoj mreži.

Sali i Leila moraju da se kreću i da se skrivaju od kriminalaca koji imaju „oči i uši“ u svakoj državi, ali i od policije koja traga za kamiondžijom-ubicom i nestalom devojčicom. U poteru se, međutim, uključuju penzionisani agent, sada konsultant Gerik (Morgan Friman) i obrazovani junoša iz legalnog odeljenja Sterling (Kameron Monahan).

Klišee i sastavne elemente zapleta ove triler-drame nije teško prepoznati, primera radi prijateljstvo koje se stvara između dvojice agenata različitih pozadina začinjeno s nešto humora, kao i surogat-roditeljski odnos između žene i devojčice koje obe imaju svoje traume, a sistemu ne veruju ni najmanje. Isto važi i za preokrete koje ne bi bilo teško „nanjušiti“ iz daleka, čak i kad oni ne bi bili „telefonirani“. To ne treba da čudi, budući da Ana Guto na poziciji scenaristiknje i režiserke nema baš puno iskustva, pa radi „razumnu“ stvar i igra na sigurno.

Na sigurno uglavnom igraju i glumci, uključujući i Morgana Frimana koji kao da „skida“ Džefa Bridžisa iz filma ,,Hell or High Water“ (2016) Dejvida Mekenzija, a jedini izuzetak je Frenk Griljo koji uglavnom afektira. Film je takođe sasvim solidno uslikao Džon Kristijan Roselund koji uspeva da uhvati pejzaže američke nedođije i u njih umetne portrete očajnika koji u njoj žive i opremljen odgovarajućom originalnom muzikom Ane Kulonen, a utisak o muzici kvari jedino stereotipni izbor pesme ,,One Way or Another“ za poentiranje.

Opet, čini se da su potencijalno najzanimljiviji aspekti ostali negde u zapećku ili makar dubokoj pozadini priče. Prvo, kamiondžijska kultura kao takva izrazito je muška i negostoljubiva za žene koje se pojavljuju uglavnom u „uslužnim delatnostima“, od ugostiteljstva do prostitucije, što se ovde na rubovima ponekad vidi. Takođe, žene za volanima teških kamiona moraju biti izdržljive i dovitljive, ali i solidarne jedna s drugom, što takođe vidimo, ali premalo i prekratko.

Ti zanimljivi aspekti su, međutim, žrtvovani u korist generičke priče koja se prodaje kao socijalno odgovorna, a zapravo je senzacionalistička i nedorađena. Ana Guto očito ne poznaje „političku ekonomiju“ pedofilskih lanaca i mreža koje ne mogu istovremeno biti i masovne i ekskluzivne, i unosne i jedva isplative, i organizovane i provizorne. Zbog toga ona menja te parametre od prilike do prilike kako joj odgovara, pa ,,Paradise Highway“ deluje zapravo generički i šablonski.

Burning Days / Kurak günler

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Verovatno da na ovom svetu ne postoji jača sila od puke slučajnosti. Mnogi će tražiti priliku da učitaju nekakvu simboliku, nekakav plan ili čak zaveru, ali zapravo slučajnost kroji ironiju sudbine.

Primera radi, sve i da su za vreme Kanskog festivala bile dostupne vremenske prognoze za srednji i malo duži rok koji podrazumeva ovo vruće leto, i sve da je u Puli festivalski program slagan prema vremenskoj prognozi, niko nije mogao da predvidi da će ovaj tekst o filmu ,,Burning Days“ turskog autora Emina Alpera biti pisan i objavljen usred toplinskog talasa. Slučaj-komedijant se za to pobrinuo, a Alperov film obasjan pržećim suncem i natopljen znojem vrele letnje noći, baš nekako paše na ovo vreme.

U njemu, međutim, ništa nije slučajno, od radnje i zapleta koji se vrti oko odnosa moći, nameštanja, kulture i politike jednog manjeg turskog grada, pa do Alperovih autorskih odluka i postupaka. Za početak, treba imati u vidu Alperov drugi dugometražni film, atmosferični i napeti paranoidni triler ,,Frenzy“ (2015) smešten u mahalu na rubu Istanbula u kojoj obitavaju marginalci, koji ga je i stavio na radar festivala i kritike, ali i njegov potonji film ,,A Tale of Three Sisters“ (2019) kojim je pokazao da makar može pokušati parirati najvećem imenu savremene turske kinematografije, Nuriju Bilžeu Džejlanu. I to na Džejlanovom polju, u adaptaciji dela Čehova.

Tragovi „džejalnovštine“ vide se i u filmu ,,Burning Days“, makar u smislu tog „neo-vestern setinga“ grada praktično u pustinji negde duboko u unutrašnjosti zemlje i pripadajuće fotografije koju ovog puta potpisuje Hristos Karamanis, čovek koji je uslikao neke od bitnih grčkih „weird“ filmova, poput naslova ,,Chevalier“ (2015) Atine Rejčel Cangari. Međutim, Alper je ovde prisutan u svom izvornom obliku, kao filmski autor koji kroz filmove između ,,art“ i žanrovskog pristupa traži neuralgične tačke turskog društva, propitujući njegove delove koji retko kad dolaze u centar medijskih zbivanja.

Već u prologu filma možemo naslutiti da se naš protagonista, mladi i ambiciozni tužilac Emre (Selahatin Pašali) neće dobro provesti u (fiktivnom) gradiću Janiklaru u kojem je dobio službu. Prvo sa sudinicom Zejnep (Selin Janinci) ide na uviđaj još jedne vrtače koja se na rubu grada pojavila, a onda, vraćajući se sa uviđaja svedoči hajci na divljeg vepra ili čak više njih u samom gradu, a ta jurnjava sa sve puškaranjem u stambenim četvrtima mu je neprihvatljiva i profesionalno i privatno, zbog čega promptno pokreće istragu protiv lovaca. Povrh toga, u gradu vode više nema nego što ima, projekat unapređenja vodovoda ostavlja sumnje na korupciju u vrhu gradskih vlasti, a i najbliže jezero za kupanje i rashlađivanje na svom dnu ima živi pesak. Barem tako tvrdi novinar Murat (Ekin Kodž) koji ne krije svoje opozicione stavove i veze s nekom od prethodnih gradskih garnitura.

Istraga lovaca biva prekinuta posetom dvojice istaknutih članova društva, advokata Šahina (Erol Babaoglu) i zubara Kemala (Erdem Šenocak) koji dolaze Emreu u posetu na radno mesto noseći darove i braneći lovačku tradiciju i potrebu za borbom protiv štetočina. Njih dvojica možda se prave blesavi, a možda i jesu zaista takvi, ali nastupaju samouvereno i sa pozicije moći, makar na nivou te lokalne sredine.

Neće dugo proći dok Emre otkrije zašto je to tako. Kada se odazove na poziv gradonačelnika za privatnu večeru i upoznavanje (takav je red u Janiklaru), otkriće da je Šahin njegov sin. Gradonačelnik će se sa večere ubrzo povući, svratiće Kemal, teći će rakija od anisa u potocima, a kada se u bašti pojavi plesačica, čije procene intelektualnih i mentalnih sposobnosti variraju od „malo šašava“ do ozbiljne dijagnoze, tužilac će već biti u treštenom stanju.

Prava nevolja za njega počinje sutradan: na toj zabavi u bašti, Pekmez je silovana i brutalno pretučena, tužilac je ujedno i nepouzdani svedok, a dvojica moćnika su njegovi osumnjičenici. Budući da je deo večeri prespavao, da ne zna kada je i u čijem društvu otišao kući (Murat, inače Šahinov komšija, tu se javlja kao spasitelj i potencijalni svedok, ali on je na zlom glasu kao čovek sklon piću i seksualnim eskapadama s muškarcima, na šta se u Janiklaru ne gleda blagonaklono), Emre mora da pazi na koga, kako i s kojim argumentima udara da ne bi inkriminisao i sam sebe. Savezništvo s Muratom čini se prirodnim, ali tu se takođe postavlja pitanje ne zavodi li ga on i ne koristi li ga kao pijuna u svojoj partiji šaha. Takođe, i izbori koji se približavaju i obećanje o vodosnabdevanju, faktori su koje svakako treba uzeti u obzir.

Voda, vrućina i igra moćnika svakako su nešto po čemu ,,Burning Days“ može i mora podsetiti na kultno ostvarenje ,,novog Holivuda“ ,,Chinatown“, (Roman Polanski, 1974) ali su sredina i okruženje prilično drugačiji, s dobrim razlogom. Alper, naime, ima sasvim drugačije ciljeve od onih koje je imao Polanski. ,,Burning Days“ nije samo priča o korupciji i borbi za moć u bazenu punom krokodila, već i vivisekcija sadašnjeg turskog društva i njegove politike spuštena na lokalni nivo na kojem se kao recidivi ogledaju marifetluci na nacionalnom.

Zamenimo pesak i sunce hladnoćom i snegom i pomerimo fokus sa retkog poštenog državnog službenika na zapostavljenog građanina, pa će okruženje jako zaličiti na ,,Leviathan“ (2014) ruskog autora Andreja Zvjaginjceva.

Politička poenta demistifikacije Erdoganove Turske ovde funkcioniše vrlo dobro iz razloga dobre do odlične izvedbe jednog punokrvnog žanrovskog filma (spoj političkog trilera i provincijalno-ruralnog noara, doduše bez fatalnih žena, ali zato sa spletkama sklonim muškarcima). Film je vizuelno fascinantan, vešto montiran, perfektno odglumljen, ali je pre svega sjajno napisan sa izvrsno profiliranim likovima, pažljivo izgrađenim odnosima, a sve u smeru otkrivanja ne samo korupcije, već i mizoginije, homofobije i zloupotrebe moći na privatnom, a ne samo na javnom nivou. Treba istaknuti da očitih pozitivaca u ovoj priči nema: Emre je arogantan, ne poznaje sredinu s kojom bi se rado sukobio i zato sebi navlači bedu na vrat, a sudinica Zejnep je „token“-ženska u muškom svetu koja aminuje njihove marifetluke.

Postoji tu, međutim, nešto što sprečava da ,,Burning Days“ nadraste nivo vrlo dobrog i približi se odličnom. To bi bio kraj filma koji nakon kulminacije deluje pomalo nakalemljeno i zbrzano kako bi se zatvorio simbolički krug sa početkom. Alper je problema s krajem imao i na filmu ,,Frenzy“, i tamo je zbrzao, ali ga je odveo u smeru tripa ili noćne more, misleći da je dovoljno dobro izgradio alibi za tako nešto. Ovde je petljanje malo drugačije i usmereno na poentiranje da čak i kad se nešto kozmetički menja, trula suština ostaje ista. Opet, ni to ne može pokvariti utisak da je ,,Burning Days“ jedan od najboljih filmova ovogodišnjeg Kanskog festivala iz paralelne sekcije „An sertan regar“, te ponajbolji film u međunarodnoj konkurenciji Pule. Ali i dokaz da Emin Alper postaje još jedan turski filmski autor svetske klase.

Pig

 kritika pročitana u emisiji Filmoskop na HR3

Vjerojatno ne postoji energičniji i nepredvidljiviji glumac danas nego što je to Nicolas Cage. Dijete iz hollywoodskog plemstva Coppola, Nicolas je još u mladosti promijenio svoje prezime kako bi se sam probijao kroz svoju karijeru i bio njen potpuni gospodar. Doduše, Cage nije izbjegavao suradnju sa svojim stricem Francisom Fordom Coppolom koji ga je na početku uvrstio u glumačku postavu svojih filmova Rumble Fish, The Cotton Club i Peggy Sue Got Married. Opet, Cagea su birali i drugi veliki redatelji, poput Normana Jewisona (Moonstruck) ili Davida Lyncha (Divlji u srcu), a za taj rani period karijere možda je najznakovitija sinergija sa braćom Coen na filmu Arizona Junior: i autorski dvojac i glumac našli su se u sličnim razvojnim fazama kao obećavajući i puni potencijala. Polovicom 90-ih, Cage je već bio zaradio svog prvog i za sada jedinog Oscara za ulogu u filmu Napuštajući Las Vegas pod redateljskom palicom Mikea Figgisa, da bi nakon toga karijeru uglavnom okretao u smjeru komercijalnih akcijskih naslova kao što su Hrid, Con Air – Opasan let i Čovjek bez lica, ali i nešto artističnijih trilera, poput Zmijskih očiju, 8mm ili Između života i smrti, a mjesta se našlo i za druge žanrove, poput drama i komedija. U novom mileniju se, pak, čini kao da je Cage prestao birati uloge i projekte, pa čak i paziti na raspored snimanja. Razlog tomu svakako mogu biti financijski problemi nastali uslijed osebujnog načina života koji podrazumijevaju brakove i razvode, ali i razne „skupljačke” hobije, od rijetkih izdanja stripova do nekretnina u okolici Los Angelesa, te sukobe sa zakonom po liniji pijanstva i nereda te vožnje u pijanom stanju. Cage, doduše, nikada nije izričito pao u nemilost „mainstream” hollywoodske kinematografije, ali je postao unekoliko rizičan glumac za suradnju, a dugovi koje je napravio diktirali su da mora nastaviti raditi i snimati. Gomilali su se tako projekti „za plaću”, neki od njih čak i kod nekada velikih autora poput Paula Schradera, prije nego li je ovaj ponovo vratio karijeru u više sfere, a Cage je dobio epitet glumca koji ne bira uloge. To je, pak, okrenuo u svoju korist, pa je nastavio raditi isto, ali s dozom autoironije, kao da ima aspiracije ka tituli kralja treša. U posljednjih nekoliko godina s Cageom u prvom planu jedino što možemo očekivati je – neočekivano, a glumac, igrao on u dobrom ili lošem filmu, svakako ga svojim prisustvom dodatno boji. Sjetimo se tu naslova kao što su Joe, Dog Eat Dog, Mandy, Mom and Dad, Between Worlds ili Color Out of Space. Nekada je, van svih očekivanja, Cage tu bio „najnormalniji na ekranu”, a nekada je imao eskapade epskih razmjera. Opet, sjetimo se da je čak i u najkomercijalnijoj etapi karijere odigrao jednu od uvrnutijih uloga, kod Wernera Herzoga u Bad Lieutenant: Port of Call New Orleans.

Ovaj dugački uvod ne služi samo potpisniku ovih redaka da iskaže svoje poštovanje prema jednom od najinteresantnijih živućih glumaca, već i da istakne njegovo ključno prisustvo u predmetnom filmu, uratku Svinja koji je nakon premijere u Cannesu i kino- i video-distribucije po Sjevernoj Americi konačno zaigrao i u hrvatskim kinima. Ni redatelj-debitant u dugometražnom formatu, Michael Sarnoski, ni producentica i koscenaristica Vanessa Block, također debitantica, nisu ključni faktor u privlačenju publike i pozornosti festivalskih programera, koliko je to glumac s više od stotinu uloga u karijeri, ovoga puta u roli koja mu savršeno odgovara i u kojoj bismo teško zamislili nekog drugog. Block i Sarnoski, pak, snose dobar dio odgovornosti za to da Svinja bude dobar, dapače jedan od najboljih filmova ove godine, iako mu je premisu moguće svesti na parodičnu varijaciju na temu Johna Wicka, ali sa svinjom namjesto psa i Nicolasom Cageom (od kojeg se očekuju eskapade u tonu glasa i začudnost u dikciji) namjesto Keanua Reevesa i njegovih akcijsko-akrobatskih vještina.

Lik kojeg Cage igra, Rob, pustinjak je koji živi u kolibi u šumi u zaleđu Portlanda, najvećeg grada savezne države Oregon na američkoj zapadnoj obali. Rob živi u prirodi i od prirode, skupa sa svojom svinjom koja mu je jedini izvor prihoda: inteligentna životinja pomaže mu u pronalaženju tartufa koje on prodaje gizdavom mladom trgovcu Amiru (igra ga Alex Wolff) koji ga na tjednoj, dvotjednoj ili mjesečnoj bazi posjećuje u kolibi, vozeći se do tamo u sportskom automobilu iz kojeg odzvanja klasična glazba ili motivacijski govori o značaju iste za inteligenciju, sofistikaciju i prezentaciju. Kada ne traži tartufe i ne trguje s Amirom, Rob uglavnom kuha specijalitete od gljiva kojima časti sebe i svoju vjernu prijateljicu, ili se pokušava natjerati da posluša audio-traku s koje dopire ženski glas. Rob je očito psihički ranjen čovjek i to ima neke veze sa ženom s kazete, ali je makar našao svoj mir daleko od svijeta kao jedini način da s njim funkcionira.

Idila će biti naprasno prekinuta kada Rob bude napadnut kod kuće, a njegova svinja oteta od strane napadača koji očito rade za nekog moćnog. To će Roba natjerati da, skupa s Amirom, krene nazad u grad koji je petnaestak godina ranije napustio u potrazi za njom kao jedinim bićem do kojeg mu je u ovom trenutku stalo. Put će ih voditi kroz ponore podzemnih tučnjava koje evociraju Klub boraca i Odbjeglog Djanga, ali i kroz glamur portlandske restoranske scene, sve do moćnika Dariusa (Adam Arkin), Amirovog oca i kralja nabave rijetkih sastojaka za portlandske restorane. Pritom se ispostavlja da je Rob, u doba dok je bio „netko i nešto”, odnosno kuharska zvijezda Robin Felt, s Dariusom i Amirom povezan jednim ključnim trenutkom za prošlost obojice.

Svinja, dakle, ima još dodirnih točaka s originalnim Johnom Wickom, barem u tome da je restoranska scena u Portlandu jednako očuđena i kodirana kao i svijet plaćenih ubojica kroz koji se Wick probija. Ključna razlika je, međutim, u tome da Svinja nije akcijski film, već se ponajprije može opisati kao meditativni, inteligentni triler koji svoju snagu crpi iz izrazito teške atmosfere. Apsolutnoj linearnosti i predvidljivosti prosedea unatoč, scenarij Michaela Saronskog i Vanesse Block inteligentno je konstruiran kao tročinka s poglavljima naslovljenim po ingenioznim receptima visoke kuhinje u kojoj se polako i smireno otkrivaju detalji ruiniranosti glavnog lika. Također se otkrivaju i detalji o oštećenosti njegovog partnera u akciji (Amir je daleko od komičnog pomagača, iako isprva liči na taj tip lika), pa i glavnog antagonista. Svaki detalj je odmjeren i na mjestu, od lokacije Portlanda kao suvremene američke prijestolnice hipsteraja i čudnovatosti koji tamo poprimaju ekstremne razmjere, pa do detalja razvoja karaktera. Rob možda djeluje kao tipični pustinjak, polu-beskućnik i paranoik koji se odvojio od svijeta, slično kao veteran Will, protagonist još jednog portlandskog filma, Bez traga Debre Granik, ali on je daleko od stereotipa: čak i njegov solilokvij o zemljotresu koji će uništiti sve nije obična tirada, već prije metafora o svijetu koji žurno hita ka svom neumitnom kraju. Rob možda nije akcijski heroj, ali može proći kao nekakav zen-ratnik čije su oružje riječi, korištene rijetko, ali zato s oštrinom koja može povrijediti, možda i ubiti. Rob zna da je svijet restorana, gostiju, kritičara i snobizma lažan i ne libi se to reći onima koji kroz tu iluziju grade sebe i svoju osobnost. U konačnici, i svinja kao jedini zahvalan kompanjon, za njega je ta jedna osoba ili stvar do koje mu je stalo s dobrim razlogom i zbog koje je spreman promijeniti svoje principe po kojima operira. Svinja tako postaje i ostaje film o ogromnoj unutarnjoj boli i načinima nošenja s njom, a Amir, Darius i Rob samo su prividno na različitim stranama.

Svinja možda nije veliki film, ali spada u red onih malih koji ostaju stajati čvrsto i tako postaju monumentalni. Na svaku tehničku komponentu se pazilo, od glazbene podloge koja je sasvim u skladu s raspoloženjem koje film kreira, a opet je nenametljiva, preko detalja scene i kostima, pa do fotografije u mutnim, kišom natopljenim sivim tonovima, i ritmične montaže. Opet, ono što prvo upada u oči je gluma trojice ključnih glumaca. Adam Arkin je uglavnom imao iskustva na televiziji i sa epizodama na filmu, a ovdje ima jednu od koloritnijih epizoda svoje karijere. Alex Wolff je glumac širokog raspona, ali i s dozom diskrecije, koji sjajno funkcionira u interakciji s drugim glumcima. Nicolas Cage se pokazao kao pravi glumac oko kojeg se može izgraditi jedan ovakav dojmljiv i pamtljiv film. Nema tu njegovih pretjeranih kadenci u govoru, nema namjernog šmiranja i „trešerskog” glumatanja, već sve uglavnom ostaje u domenu mikro-glume, mimike, pojave i autoriteta s kojim preuzima ključne scene zbog kojih nas bez problema može uvjeriti u iskrenost svoga lika. Zbog toga je, između ostalog, Svinja jedan od filmova koji će obilježiti tekuću godinu.

South Wind 2: Speed Up / Južni vetar 2: Ubrzanje

 kritika objavljena u dodatku Objektiv dnevnog lista Pobjeda

Ne tako davno, a opet u nekom sasvim drugom svetu, 2018. godine, film „Južni vetar“ u režiji Miloša Avramovića napravio je dar-mar u bioskopima, prvo u Srbiji, kasnije u regionu, a na kraju i na onim globalnim destinacijama sa brojnom eks-jugoslovenskom dijasporom. Njegova zarada je šest puta premašila budžet, gledanost se merila u bezmalo milionskim ciframa, pa svakako možemo zaključiti da je reč o jednom od fenomena novijeg doba u okvirima srpske kinematografije.

Postoji nekoliko razloga zašto je to tako. Prvi od njih je svakako činjenica da je to bila poštena žanrovska priča ispričana, odnosno režirana po kanonima žanrovske kinematografije, maksimalno koliko je skromni budžet dozvoljavao. Drugi je bio realizam miljea sitnih do srednje-velikih kriminalaca čiji su primarni biznis automobili, odnosno krađa i otkup ili preprodaja kola. Treći bi mogao biti scenario pun citatnih replika koje publika toliko voli.

Četvrti razlog su svakako glumci, redom iz prvog ešalona srpske kinematografije, poput internacionalne zvezde Miloša Bikovića; briljantnog Nebojše Glogovca u jednoj od poslednjih uloga koji je uspeo da iskonstruiše negativca od kojeg se ledi krv u žilama; zatim Aleksandra Berčeka u važnoj i koloritnoj epizodi; Miloša Timotijevića kao prljavog inspektora koji je muževnost pomalo zamaskirao perfidnošću; Dragana Bjelogrlića kao karijernog lopova koji se suočava sa starenjem; Bogdana Diklića u ulozi oca kojeg je pregazilo vreme i Srđana Todorovića kao ljigavog „tipera“. Peti i konačni je neka socijalno-politička oštrica i komentar društva i smera u kojem ono ide, uz škripu guma i glasnu muziku u turbofolk ili trep registru.

Poriv da se uspeh kapitalizira je prirodan i očekivan u ova naša doba serijalizovanog sadržaja, pa je usledila i televizijska serija na kojoj su se pojavile i neke pukotine i problemi, a sada imamo i nastavak filma podnaslovljen „Ubrzanje“, što govori u prilog tome da će „Južni vetar“ dobaciti do trilogije, a želja autora i njegovog koscenariste Petra Mihajlovića je čak i veća od toga: filmska trilogija i tri sezone serije. Nije to bez veze, posebno imajući u vidu da su obojica mladost provela razvijajući likove, njihove biografije i pozadinske priče do detalja.

Čak se i situacija sa premijerom, odnosno izbor Pula film festivala za mesto odakle će „Ubrzanje“ biti lansirano, može opisati kao odluka na obostrano zadovoljstvo. Najstariji filmski festival u regiji konačno u rukama ima jedan hit kao u najboljoj varijanti prošlih vremena, o čemu svedoči i rasprodata Arena danima pred projekciju, što je impresivno čak i uz kovid-mere, a film dobija festivalsku premijeru kao odskočnu dasku za regionalnu distribuciju koja će uslediti.

Loša vest za one koji ne gledaju televizijske serije (ako takvih još ima) je ta da se „Ubrzanje“ nadovezuje na njenu radnju, a ne na dešavanja iz originalnog filma. U međuvremenu je, dakle, Petar Maraš (Biković) bio u zatvoru i prešao je sa biznisa sa kolima skoro ekskluzivno na onaj sa švercom droge, sve pod pokroviteljstvom države i starog udbaša Crvenog (Berček).

Bez dramaturškog objašnjenja zamenjen je glumac koji igra njegovog nekadašnjeg šefa Cara, a ako ste pomislili da Miki Manojlović i Dragan Bjelogrlić ne liče jedan na drugoga – u pravu ste. Mlađi Maraš, Nenad (Luka Grbić), zbivanja u seriji proveo je daleko, a sada se vraća sveže oženjen s Eli i sa namenom da vodi legalni posao svog brata.

Petar Maraš je postao otac i pomirio se sa Sofijom (Jovana Stojiljković), a uz pomoć Službe i Crvenog uspeo je da se reši crnogorske i bugarske konkurencije. Prljavi inspektor Stupar (Timotijević) zamenjen je navodno poštenim Tankosićem (Radovan Vujović) koji je, kako to obično biva, preuzeo nešto od njegovih manira.

Protagonistu ponovo vidimo na zadatku, i to sa vernim, ali ne naročito bistrim ortakom Baćom (Miodrag Radonjić), rekli bismo a kako drugačije. Njih dvojica za potrebe Države moraju ispregovarati i otkupiti zemljište u ataru sela Vranovca na obroncima Stare Planine (jasna referenca na literarni opus velikog režisera Živojina Pavlovića), ali obojica imaju i posliće sa strane. Očekivano je da u poslu sa drogom potkradaju poslodavca, ali Maraš ima ambicija i prema legalnim poslovima kao paravanima i svakako bez znanja Crvenog i njegove ekipe.

Nenad isto tako ima ambicije da se osamostali, ali ne od države, nego od brata, što rezultira njegovim poduhvatom sa nabavkom veće količine heroina u Bugarskoj. Akcija se, naravno, okreće naopako i mladi Maraš pada u zarobljeništvo kod ostataka od Dimitrovog klana, odakle ga, bez znanja Službe, moraju spasavati stariji brat i Baća, uz asistenciju Bugarina Kirila (Zahari Baharov) koji je isto u tom poslu ostao kratkih rukava i sa metkom u stomaku. U međuvremenu i Sofija shvata šta se dešava, pa uz pomoć Cara pokušava da pronađe Crvenog i natera ga da pomogne njenom mužu.

Priča je, dakle, prešla iz periferijskog kriminalnog miljea u nešto viši, ali su žanrovski obrasci i dalje čvrsti i prepoznatljivi, a i kontekst trenutne društveno-političke klime u Srbiji je fino i diskretno provučen, ovog puta kroz ekološki pokret (pošto je Beograd na vodi iz prvog dela sada već skoro pa završena priča).

Kako se dobar deo radnje ovog puta odvija u ruralnim krajevima, što u Srbiji, što u Bugarskoj, moguće je prepoznati i dio mehanike i ikonografije „backwoods noir“ žanra, odakle Avramović crpi inspiraciju za poneki šok ili začudni momenat kakvima, recimo, obiluje sekvenca u kući punoj narkomana kao jedan od kreativnih vrhunaca filma.

Gluma je i dalje solidna, Bikoviću i dalje bolje stoje kinetičke nego li govorne scene; lik Baće u Radonjićevoj interpretaciji i dalje savršeno funkcioniše kao „comic relief“ i maskota koja ispaljuje pamtljive „one-linere“; Sofija postaje za nijansu aktivniji lik, pa Jovana Stojiljković mora da pokaže i nešto glumačke odlučnosti i instinkta, a isto vredi i za Luku Grbića u ulozi Nenada. Lagani problem je to što smo se sa tim likovima još od prethodnog filma, a naročito od serije, saživeli toliko da tačno znamo šta možemo da očekujemo od njih, pa je manevarski prostor za glumce donekle sužen. Drugi problem je to što negativaca kalibra Goluba u interpretaciji Nebojše Glogovca naprosto nema. Umesto toga praktično dobijamo grupni lik surovih bugarskih ruralnih gangstera, što ima čari, ali nije ni na nivou, ni u registru prethodnog filma.

Na tehničkom planu, „Ubrzanje“ deluje kao još bolje ispoliran film od prethodnika, za šta je prevashodno zaslužan mnogo veći budžet, ali i iskustvo koje je Avramović kao režiser u međuvremenu stekao. Vožnje su zbog miljea u kojem se priča odvija malo proređene, ali su i dalje atraktivne; situacioni kadrovi snimljeni iz dronova još su češći; akcija i dalje snimana po sistemu ručne kamere i kratkih montažnih rezova deluje još rutiniranije. Pa opet, iako je film približno pet minuta kraći od prethodnika, čini se da ima više praznog hoda i da je još više stavljen u funkciju neke veće i šire priče.

To nas, pak, dovodi do koncepcijskog problema od kojeg ne pati samo „Južni vetar“, već i celokupna svetska kinematografija: serijalizacija sadržaja i franšiziranje. „Ubrzanje“ naprosto ima manje toga čime može da nas iznenadi, od priče i likova, pa do detalja poput saundtreka, pa mora ili da se oslanja na finese u gradnji likova koje će nekima od gledalaca, posebno onima koji seriju nisu gledali, promaći, ili da ide niz dlaku publike i jednostavno servisira fanovska očekivanja.

Film se završava „klifhengerom“, premda je postojao još jedan momenat pre toga, i to trasira radnju budućeg nastavka, bilo u formi filma, bilo u formi serije. Sa Marašem i ekipom ćemo se, dakle, još družiti, pa kom’ opanci, kom’ obojci. Štos sa svime time je da će to zasigurno biti sve manje igra, a sve više posao koji se odrađuje...

Let Him Go

 kritika objavljena na XXZ

2020.

scenario i režija: Thomas Bezucha (prema romanu Larryja Watsona)

uloge: Kevin Costner, Diane Lane, Kayli Carter, Lesley Manville, Will Brittain, Jeffrey Donovan, Booboo Stewart, Ryan Bruce

Naslov zaista ne obećava, čak zvuči kao nešto generičko za romantične dramedije, a utisak je dodatno pojačan uvidom u prethodnu autorsku karijeru Thomasa Bezuche koja se sastoji skoro isključivo od osrednjih i srednjostrujaških romantičnih komedija. Poverenje ne uliva ni činjenica da je Bezucha nestao iz posla na period od devet godina. Priča je, međutim, drugačija ako bacimo pogled na pažljivo odabranu glumačku postavu i na izvorni roman koji kombinuje triler potrage, »backwoods noir« ugođaj, uvide u socijalnu sliku jednog određenog perioda u prošlosti i interesantnu perspektivu sukoba dveju majki.

Let Him Go je od početka do kraja film za odraslu, strpljivu publiku kojoj ne treba crtati i koju na treba bombardovati akcijom od prvog minuta. Takvi filmovi su postali relativna retkost na bioskopskim repertoarima u poslednje vreme, ali ne treba zaboraviti da su pre dve ili tri decenije zauzimali njegov dobar deo. Let Him Go liči na nešto što bi, primera radi, Clint Eastwood snimio u svojoj zlatnoj autorskoj fazi 90-ih godina prošlog veka ili kao nešto što bi Kevin Costner izabrao za svoj povratak u autorske i glumačke vode. Bezucha je toga svestan i besprekorno emulira takvu dramaturgiju i stil režije.

Film počinje sa srećnom američkom proširenom, trogeneracijskom porodicom. George Blackledge (Costner) je penzionisani šerif negde u dubokoj provinciji Montane. Njegova žena Margaret (Lane) je rančerka i krotiteljica konja. Njihov sin James (Bruce) je sveže oženjen Lornom (Carter) i njih dvoje imaju bebu Jimmyja. Jednog dana se Jamesov konj vraća bez jahača, a James kasnije biva pronađen mrtav pored potoka na imanju, konj ga je zbacio i jahač je polomio vrat, a ta će nesreća rasturiti porodicu. Tri godine kasnije, Lorna se preudaje za Donnieja Weboya (Brittain), čoveka koji miriše na nevolju. Kada Margaret primeti da Donnie tuče Lornu i Jimmyja, to će u njoj probuditi sumnju dovoljnu da pokrene ćutljivog, stoički nastrojenog Georgea koji bol utapa u još uvek podnošljivim količinama alkohola kako bi njih dvoje spasili unuka iz pogrešnih ruku.

Njihova reakcija će doći prekasno, jer su Donnie, Lorna i Jimmy otišli nekamo bez pozdrava ostavljajući samo poneki trag. Njih dvoje kreću u potragu koja ih vodi put Severne Dakote odakle je Donnie rodom, usput saznajući da su Weboyevi klan nalik na seosku mafiju. Indijanac Peter (Stewart) kojeg slučajno sreću i koji zapravo više funkcioniše kao nekakva ideja i komentar (životna priča mu je zanimljiva, ali nema nužno veze sa njihovom potragom) upućuje ih prema gradiću Gladstoneu i prema najintegrisanijem članu klana, Donniejevom ujaku Billu (Donovan) koji ih vodi na ručak kod Donniejeve majke i gospodarice klana Blanche (Manville).

Zajednički ručak i prvi susret dveju rešenih majki različitih nastupa, ali sličnih, iako suprotstavljenih interesa, polako se rasplamsava u sukob oko budućnosti za Lornu i Jimmyja koji su uhvaćeni u procepu. Loše skovani i osujećeni planovi, pištolj potegnut u nevreme i demonstracija sile vode do sve više i više nasilja, brutalnog koliko i šokantnog, gde su sva sredstva dozvoljena.

Kevin Costner je jedan od poslednjih kauboja među glumcima, a tipovi tihih, snažnih heroja mu jako dobro stoje. Svog penzionisanog šerifa bi mogao odigrati i u snu jer tu zapravo i nema previše posla pošto George uglavnom prati i operacionalizuje Margaretine ideje, ali u svemu tome je prisutna jedna diskretna, teško uhvatljiva crta melanholije koju nije nimalo lako odigrati, ali u Costnerovoj izvedbi sve deluje besprekorno lako. Sa druge strane, Margaret je žena snažne volje, ali isto savršeno svesna svog društvenog položaja, posebno na tom mestu (ruralna Amerika) i u to vreme (60-te godine prošlog veka, ali pre pojave hipika, seksualne revolucije i daljnjih koraka ka ravnopravnosti polova, dok je roman smešten čak u deceniju ranije). Njih dvoje savršeno funkcionišu kao par, kuriozitet je to da su u najsvežijoj filmskoj verziji upravo njih dvoje igrali Supermanove zemaljske roditelje, gospodina i gospođu Kent, i to dugogodišnji, jedan od onih koji se razumeju i bez reči.

U suprotnom taboru imamo Leslie Manville koja ima svoju predstavu kao Blanche, večito sa cigaretom u ruci i sa uvredom ili komandom na vrh jezika. U filmu Phantom Thread (2017) smo se uverili kako glumica suvereno vlada pasivnom agresijom pod plaštom finoće, a ovde pokazuje i to koliko preteća može biti, s oružjem u ruci ili bez njega. Važna komponenta tu je da ona odstupa od pretpostavljene rodne uloge, odnosno dokaz da je gerantokratija jača i od patrijarhata. U klanu Weboyevih pamtljiv je još i Jeffrey Donovan kao Bill, ali to smo od glumca-kameleona i majstora za akcente mogli i očekivati. Zanimljiva je i Lornina pozicija »nagrade« ili neosvojene teritorije oko koje se dve familije glože, tim pre što ona itekako ima svoju ličnost na koju deluju različite sile (strah, ljubav, želja da kao majka zaštiti svog sina) i impulsi.

Bezuchino najveće dostignuće je, međutim, savršen izbor sredstava da se očuva detaljnost likova iz romana, ali i da se prilagodi novom mediju filma. Autor ne poseže za dijaloškim i monološkim obrazloženjima što je često slučaj u adaptacijama romana, premda i njih ima na za to predviđenim mestima tako da ona zvuče čak poetično, što lirski (Margaretina priča o opraštanju sa dragom, umirućom kobilom pre nego što ju je George upucao), što epski (Blanchina priča o tome kako je došlo do toga da ona vodi klan i zašto ih drži na okupu i na mestu). Bezucha, pak, savršeno pripoveda vizuelno, u detaljima poput konja bez jahača, ispalog sladoleda, hrane kao tajnog oružja i sredstva legitimacije žena, kadrova iz relativne daljine i kroz prozor automobila. Vestern-pejzažima direktora fotografije Guya Godfreeja i ugođajnom muzikom Michaela Giacchina, Let Him Go upotpunjuje utisak kao jedno ozbiljno kinematografsko delo.

Sa druge strane, roman je teško stlačiti u klasičnu dramsku strukturu činova (tri ili četiri), dok struktura poglavlja retko kada radi kako treba. Ekspozicija je za nijansu preduga, gledaoca navodi na krivi trag da se radi o porodičnoj (melo)drami i zbog toga je teško reći kada tačno počinje zaplet, kulminacija pristiže naglo i prolongira se brojnim, često vrtoglavim obratima, dok je rasplet suviše čist i prigodan da deluje ishitreno. Ali i pored toga, reč je o vrlo dobrom, čak izuzetnom filmu kakve više ne prave i kakvih nedostaje.

The Devil All the Time

 kritika objavljena na XXZ

2020.

režija: Antonio Campos

scenario: Antonio Campos, Paulo Campos (prema romanu Donalda Raya Pollocka)

uloge: Tom Holland, Eliza Scanlen, Riley Keogh, Robert Pattinson, Bill Skarsgard, Haley Bennet, Harry Melling, Mia Wasikowska, Sebastian Stan, Jason Clarke, Michael Banks Repeta, Donald Ray Pollock (glas)

Dosta učestala pogreška među filmskim stvaraocima, ali i među filmofilima je analogija koja se, u smislu formata, povlači između romana i celovečernjeg filma. Razlog je zapravo jednostavan, i jedna i druga forma se smatraju krunom stvaralaštva u prozi, odnosno u filmu. Različite su im, međutim, mehanike funkcionisanja: film trpi dosta manje nosećih likova nego roman, pa je po tome bliži drugim, kraćim proznim formama kao što su kratka priča, novela i pripovetka, dok je roman moguće, čak poželjno vizualizovati kao (mini-)seriju u kojoj će biti prostora i vremena da se likovi razviju i „razmašu”.

Upravo je to problem sa Netflixovim filmom The Devil All the Time, adaptacijom istoimenog „southern gothic” romana Donalda Raya Pollocka iz 2011. godine. Naime, i pored skoro pa epskog zamaha (trajanje od 138 minuta će odbiti gledaoca koji nema celo veče da bi po „binge” principu pogledao film) i romanesknih intervencija (sveprisutni i sveznajući narator kojem je svoj duboko-promukli glas posudio sam Pollock), The Devil All the Time nekako ne uspeva da „klikne” kao veliki film, što je reditelju Antoniju Camposu bila namera, već nas ostavlja u razmišljanju kakav bi bio kao raskošna serija od jedne sezone i 4-6 epizoda, bez mogućnosti nastavka. Inače, reč je o filmu koji ni u kojem slučaju nije loš, ali čiji su pojedinačni elementi bolji od celine.

Desetak godina iza rata, veteran Willard Russell (Skarsgard) je i dalje progonjen sećanjima na isti, posebno na sliku svog druga marinca razapetog na krst i ostavljenog da umre. Zbog toga luta ruralnom Apalačijom, od posla do posla i od rođaka do rođaka. Sreća će mu se nakratko osmehnuti kada upozna konobaricu Charlotte (Bennett), sa njom se oženi, dobije sina Alvina (Banks Repeta) i ponovo se počne moliti Bogu. Sreća, međutim, neće biti dugog veka: Charlotte se razboli od raka i umre, Willard se na isti dan ubije, a Alvin završi kod rođaka koji se o njemu staraju.

Tamo se Alvin upoznaje sa svojom polu-sestrom Lenorom, takođe siroticom koja je ostala bez oboje roditelja tako što je njen otac, poludeli lokalni sveštenik Roy (Melling) ubio njenu majku Helen (Wasikowska), da bi i sam završio na meti serijskih ubica, Carla (Clarke) i Sandy Henderson (Keogh) koji su se, kakve li ironije, upoznali u istoj zalogajnici na isti dan kada i Alvinovi roditelji i od tada krenuli na ubilački pohod. Pored toga, u priči je i korumpirani, nasilni šerif Lee Bodecker (Stan) čiju ćemo vezu sa ostatkom likova tek otkriti.

Desetak godina kasnije, u doba 60-ih i rock'n'rolla, sada poodrasli Alvin (Holland) se trudi da čini dobro i zaštiti sebi drage ljude, a naročito Lenoru (Scanlen) na koju je posebno vezan, što će se pokazati težim nego što izgleda, posebno kada ona „padne šaka” novom svešteniku, slatkorečivom ljigavcu i predatoru Prestonu Teagardinu (Pattinson), kicošu koji kombinuje harizmu Elvisa Presleya i bezobrazluk radijskog propovednika. Očito je nemoguće ostati dobar, pošten i nenasilan čovek u nasilnom, dekadentnom i korumpiranom svetu u kojem je čovek čoveku vuk...

Prekomplikovana radnja, pogodna za roman, ali ne i za film, odavno bi se raspala da Antonio Campos i njegov brat Paulo nisu u scenariju ostavili mesta i za naratora koji nas kroz sve to navigira, dovoljno dozirano da ne guši akciju i dijalog, a da opet stvara osećaj sličan čitanju romana. Opet, u održavanju kakvog-takvog tempa bez artificijelno kreirane klasične dramske strukture, dosta je toga moralo biti preskočeno ili skraćeno u adaptaciji, što se odražava i na nedovoljno objašnjene, odnosno nedovoljno čvrste motivacije pojedinih likova za pojedine postupke.

Za te preskoke cenu u principu plaćaju glumci u suštini razapeti između protagonista i epizodista. Tom Holland igra Alvina koji je najbliži protagonisti priče jednom kad se više krakova ekspozicije spoji u jedan tok, i to čini uletanjem u „James Dean” modus glume, što je prilično jednostavno, efikasno, ali prilično predvidljivo rešenje. Za razliku od njega, Lenora nikada nije kao lik dovoljno artikulisana, pa joj čak ni dozirana gluma Elize Scanlen ne pomaže puno da bi se uloga smatrala partnerskom. Ostatak uloga su bliže epizodama, ali ne potpuno: neki likovi su nosili ekspoziciju, što je glumcima napravilo presiju da zablistaju, ali bez dovoljno vremena. U tom smislu je šansu ponajbolje iskoristio Bill Skarsgard kao veteran Willard, dok Mia Wasikowska, nekada velika nada, još uvek luta u potrazi za zrelom ulogom, dok su Hailey Bennet i Harry Melling onemogućeni od starta sporednim statusom, dok kod su u slučaju Mellinga, odnosno lika popa Roya, prisutni i tragovi karikaturalnosti. Svoj jasan status epizode dobro koriste Robert Pattinson i Riley Keogh, oboje izuzetno sposobni glumci kojima i inače treba malo prostora za izvrsnu ulogu, dok kod ostalih ne vidimo niti naznake višedimenzionalnosti.

Vizuelna komponenta filma jako je izražena, toliko da se sredina i milje koje Campos hvata kroz objektiv direktora fotografije Lola Crawleya uzdižu do nivoa ravnopravnog lika, čak punokrvnog antagoniste u filmu. Ostaje pitanje smisla analogne fotografije kada je film već od samog početka zamišljen kao Netflixovo izdanje za internet (možda sa nešto malo bioskopske distribucije, ali – korona...), ali ona svakako izgleda atraktivno i organski. Muzička podloga sastavljena od poznatih i manje poznatih numera iz onih vremena od gospela, preko country muzike do rock'n'rolla, takođe boji milje u kojem se radnja odvija, ponekad malo suviše očito i očekivano.

U konačnici, The Devil All the Time je film vredan gledanja, makar kao dosta ambiciozan i prilično kompetentan pokušaj adaptacije „velikog američkog romana” (to je čak i žanr sam za sebe) u veliki američki film. Veličinu ne dostiže, odnosno za iluzije iste žrtvuje koherentnost i kompaktnost, a ne dostiže ni filmske uzore „southern gothic” drama i „backwoods noir” trilera. Opet, niti je u pitanju loš film, niti potpuni promašaj kakve smo u slučaju slično ambicioznih projekata često imali prilike da vidimo.

A Fire in the Cold Season

kritika objavljena na XXZ

2019.

režija: Justin Oakley

scenario: Justin Oakley, Kaela Babstock

uloge: Stephen Oates, Michaela Kurimsky, Stephen Lush, Terry Ryan

Šta znamo o Newfoundlandu, osim da je u pitanju ostrvo na istočnoj strani Kanade odakle potiču veliki, čupavi psi idealni za spasavanje davljenika iz hladne vode? Ne puno, ali to nije ni bitno: sirovi podaci o površini, broju i demografskom sastavu stanovništva, ekonomiji i kulturi su dostupni u štampanim i internetskim enciklopedijama. Možemo pretpostaviti da se na ostrvu ne snima puno filmova, posebno u poređenju sa velikim urbanim centrima kao što su Toronto, Montreal i naročito Vancouver. Sasvim je moguće da je zbog svog ostrvskog porekla film Justina Oakleya A Fire in the Cold Season svoju internacionalnu premijeru doživeo na Stockfish Film Festivalu na Islandu.

U pitanju je film koji bi se žanrovski mogao svrstati u "backwoods noir", dakle u ruralni triler sa elementima neo-westerna gde je osnovni krimi-zaplet jednako bitan kao i socijalni kontekst u koji je uronjen. U filmskoj umetnosti je ovaj žanr prvu popularnost stekao 90-ih godina prošlog veka, ostao je prisutan i u prvoj dekadi XXI veka, a svojevrsnu renesansu je doživeo od 2010. godine nadalje, zahvaljujući uspehu filma Winter's Bone Debre Granik koji je u glumačku orbitu lansirao Jennifer Lawrence. Američki nezavisni autori poput Jeffa Nicholsa i Davida Gordona Greena su zaslužni za vrhunce žanra, odnosno filmove Mud (2012) i Joe (2013), a svojevrsni sinonim za trenutnu inkarnaciju žanra je postao Jeremy Saulnier i njegov film Blue Ruin (2013). U tom smislu se može reći da Justin Oakley hoda unekoliko utabanim stazama.

Radnja filma A Fire in the Cold Season počinje tako da usamljeni traper Scott (Oates) pronađe leš pokraj šumske staze po kojoj vozi svoj "quad". Za ubijenog se ispostavlja da se zove Keith i da je pripadao lokalnom kriminalnom podzemlju. Keith je takođe za sobom pustio svoju trudnu ženu Monu (Kurimsky). Ostavio je i dug zbog kojeg ona dolazi na metu krvoločnih gangstera. Scott se za nju zainteresuje, prvo iz radoznalosti i osećaja dužnosti, ali se odnos među njima produbljuje do nivoa iskrenog prijateljstva i savezništva. To takođe znači da se Scott upleo u nešto u šta nije morao, pa je pitanje hoće li se i kako izvući.

Ma kako to egzotično zvučalo, A Fire in the Cold Season nije prvi newfoundlandski backwoods noir, a nije čak ni prvi Oakleyev newfoundlandski backwoods noir. Njegov prethodni film, Riverhead (2016), takođe je ponosno nosio istu žanrovsku etiketu i u njemu je takođe jednu od glavnih uloga igrao Stephen Oates, dok se radnja filma vrtela oko klanovskog sukoba i krvne osvete u zabitom gradiću. Stephenu Oatesu koji svoju karijeru polako gradi i van rodnog ostrva, pre svega preko serije Frontier sa Jasonom Momoom u glavnoj ulozi, odlično stoji uloga anonimusa i usamljenika koji se pod pritiskom može promeniti u nekog sposobnog za preživljavanje u nasilnom sukobu. Sa druge strane, multi-talentovana Michaela Kurimsky (radi kao scenografkinja, glumi, čak je i napisala i režirala jedan kratki film), najpoznatija po ulozi odlično primljenom filmu Firecrackers (2018), sasvim je odgovarajuća kao "dama u nevolji", ali čvršća od onih fragilnih stvorenja u klasičnim detektivskim noirima. Konačno, i izbor negativaca i epizodista je, uzevši sve u obzir, solidan i funkcionalan jer se na njih pre može gledati kao na deo socijalnog pejzaža i dodatak scenografiji, nego kao na potpuno razvijene i originalne filmske likove.

Sva je prilika da je Justin Oakley izvanredan gledalac filmova sposoban da vrlo vešto iskopira uzore, čak i kada mu ideje nisu baš najoriginalnije. U nasilnim scenama odjekuje naturalizam prisutan kod Saulniera, nasilje je krvavo, prljavo i nimalo filmski glamurozno. Jedina greška koju tu Oakley radi je možda to da ga suviše očito najavljuje muzikom, inače solidnom mešavinom sablasnih gudača, akustične i distorzirane električne gitare, koja je pomalo sveprisutna u filmu.

Sa pozitivne strane, Oakley shvata koji mu je osnovni adut u filmu zbog kojeg će istupati iz mora onih koji samo vešto kopiraju uzore. U njegovom slučaju to je njegov rodni kraj, smirena i stamena priroda koja ne haje za ljudske intervencije i kontrast te monumentalne prirode i ljudske niskosti. I to je sasvim dovoljno da A Fire in the Cold Season bude film koji zaslužuje pažnju festivalske i generalne publike.